Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την Πέμπτη 29 Ιανουαρίου 2026 στις Βρυξέλλες την πρώτη συνολική στρατηγική μετανάστευσης και ασύλου για την περίοδο 2026–2030, επιβεβαιώνοντας τη σαφή στροφή προς αυστηρότερο έλεγχο των συνόρων και ταχύτερες επιστροφές όσων δεν δικαιούνται διεθνή προστασία.
Η νέα πολιτική έρχεται ως συνέχεια του Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο που εγκρίθηκε το 2025 και υιοθετείται σε μια χρονιά που, παρά τη μείωση των παράτυπων αφίξεων κατά περισσότερο από 25% (σύμφωνα με στοιχεία της Frontex), η πίεση από πολλά κράτη-μέλη για ακόμη πιο αυστηρά μέτρα παραμένει έντονη.
«Πρώτη μας προτεραιότητα είναι να μειώσουμε δραστικά τις παράνομες αφίξεις και να τις κρατήσουμε σε χαμηλά επίπεδα», δήλωσε ο Επίτροπος Μετανάστευσης Μάγκνους Μπρούνερ κατά την παρουσίαση. Ο Επίτροπος τόνισε ότι «η κατάχρηση του συστήματος ασύλου υπονομεύει την εμπιστοσύνη των πολιτών, στερεί πόρους από όσους πραγματικά χρειάζονται προστασία και εμποδίζει την προσέλκυση νόμιμων ταλέντων».
Ερωτηθείς γιατί η Επιτροπή δίνει έμφαση στην παράνομη μετανάστευση και χρησιμοποιεί πλέον συστηματικά τον όρο «παράνομη» αντί για «παράτυπη», ο Μπρούνερ απάντησε: «Η καταπολέμηση της παράνομης μετανάστευσης και της εμπορίας ανθρώπων αποτελεί τη βάση για να προχωρήσουμε στο νόμιμο κομμάτι. Πρώτα βάζουμε τάξη στο σπίτι μας, και μετά ανοίγουμε πόρτες με ελεγχόμενο τρόπο».
Κεντρικός στόχος: Μαζικές και ταχείες επιστροφές
Σήμερα, μόνο το 25% περίπου όσων λαμβάνουν εντολή αποχώρησης επιστρέφει πράγματι στις χώρες καταγωγής τους, ένα ποσοστό που η Κομισιόν χαρακτηρίζει «κρίσιμο κενό».
Για να το αντιμετωπίσει, η στρατηγική προβλέπει:
- Δημιουργία «κόμβων επιστροφής» εκτός ευρωπαϊκών συνόρων (πρόταση υπό συζήτηση στο Ευρωκοινοβούλιο)
- Αυστηρότερες κυρώσεις για όσους αρνούνται να αποχωρήσουν, συμπεριλαμβανομένων μεγαλύτερων περιόδων διοικητικής κράτησης
- Ενίσχυση της Frontex και πλήρη ενεργοποίηση των νέων συνοριακών διαδικασιών του Συμφώνου
- Επέκταση ψηφιακών συστημάτων ελέγχου εισόδου/εξόδου (EES) και ETIAS.
Εξωτερική διάσταση: Συνεργασία με τρίτες χώρες
Μεγάλο βάρος δίνεται στη «δυναμική μεταναστευτική διπλωματία». Η ΕΕ ενισχύει συμφωνίες με χώρες της Βόρειας Αφρικής (Τυνησία, Μαυριτανία, Αίγυπτος, Μαρόκο), συνδέοντας τον έλεγχο των ροών με οικονομική βοήθεια, επενδύσεις και διευκολύνσεις επανεισδοχής. Στόχος είναι η πρόληψη των μεταναστευτικών ροών πριν φτάσουν στα ευρωπαϊκά σύνορα.
Η στρατηγική έχει ήδη προκαλέσει αντιδράσεις από οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, που χαρακτηρίζουν τις προτάσεις για εξωτερικούς κόμβους και παρατεταμένη κράτηση «παραβίαση διεθνούς δικαίου». Η Κομισιόν, ωστόσο, επιμένει ότι η αυστηρότητα είναι απαραίτητη για να διατηρηθεί η κοινωνική συναίνεση και η βιωσιμότητα του συστήματος ασύλου στην Ευρώπη.