Παρακολούθησα ολόκληρη τη συνεδρίαση της Βουλής για την ψήφο των αποδήμων και το βασικό συμπέρασμα που προκύπτει είναι ότι κάτι έχει αλλάξει ουσιαστικά στον δημόσιο λόγο.
Η ρητορική της πλειονότητας των κοινοβουλευτικών κομμάτων απέναντι στους Έλληνες του εξωτερικού δεν θυμίζει σε τίποτα εκείνη προηγούμενων ετών, όταν συχνά αντιμετωπίζονταν περίπου ως «ξένο σώμα» ή ως περιστασιακοί επισκέπτες που επιστρέφουν μόνο για ολιγοήμερες διακοπές.
Στη χθεσινή συζήτηση ακούστηκαν τοποθετήσεις που αναγνώριζαν ρητά ότι η διασπορά συνέβαλε καθοριστικά στη διαμόρφωση του σύγχρονου ελληνικού κράτους και διαδραμάτισε πρωταγωνιστικό ρόλο ήδη από την περίοδο της επανάστασης.
Ιδιαίτερη σημασία είχε η αναφορά σε προσωπικότητες του ελληνισμού της διασποράς, από ακαδημαϊκούς και επιστήμονες έως ιστορικές μορφές που έδρασαν εκτός ελλαδικού χώρου. Η επίκληση ονομάτων όπως του Κωνσταντίνου Καβάφη και του εθνικού ποιητή Διονυσίου Σολωμού, αλλά και των αγωνιστών που προετοίμασαν την απελευθέρωση του έθνους από το εξωτερικό, κατέδειξε μια διαφορετική προσέγγιση, τη θεσμική αναγνώριση ότι ο απόδημος ελληνισμός δεν είναι περιφερειακός παράγοντας, αλλά οργανικό τμήμα της εθνικής ταυτότητας και ιστορικής συνέχειας.
Βεβαίως, δεν έλειψαν οι ενστάσεις. Από την πλευρά της Νέας Αριστεράς, η Θεανώ Φωτίου εξέφρασε την άποψη ότι η επιστολική ψήφος ενδέχεται να επηρεάσει καθοριστικά το εκλογικό αποτέλεσμα, υποστηρίζοντας ότι οι Έλληνες του εξωτερικού θα μπορούσαν να ψηφίσουν «κατά χιλιάδες» αλλοιώνοντας τους συσχετισμούς. Αντίστοιχες επιφυλάξεις διατυπώθηκαν και από βουλευτές του Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας. Παράλληλα, ακούστηκαν ανησυχίες περί ενδεχόμενης επιρροής επιχειρηματικών κύκλων ή «λόμπι».
Ωστόσο, τέτοιες προσεγγίσεις παραβλέπουν μια κρίσιμη διάσταση, οι Έλληνες της διασποράς διατηρούν ενεργό ενδιαφέρον για την πορεία της χώρας και, παρά το γεγονός ότι δεν κατοικούν μόνιμα στην Ελλάδα, επιδιώκουν τη βελτίωση των συνθηκών για όσους ζουν σε αυτήν. Οι πολιτικές και θεσμικές βελτιώσεις που θα προκύψουν από την ενίσχυση της συμμετοχής τους δεν αποσκοπούν σε ιδιοτελές όφελος, αλλά στην ενδυνάμωση της μητέρας πατρίδας. Η ύπαρξη οργανωμένων κοινοτήτων και δικτύων επιρροής στο εξωτερικό αποτελεί, άλλωστε, στρατηγικό πλεονέκτημα για κάθε σύγχρονο κράτος.
Το θετικό πρόσημο της συζήτησης συνοψίζεται σε δύο σημεία
- Πρώτον, στην εμφανή μετατόπιση της πολιτικής ρητορικής υπέρ μιας αντίληψης για τον οικουμενικό Ελληνισμό
- Δεύτερον, στην τελική υπερψήφιση της επιστολικής ψήφου.
Πρόκειται για μια θεσμική εξέλιξη που διευκολύνει τους Έλληνες του εξωτερικού, αλλά και πολίτες εντός της χώρας, υπό την αυτονόητη προϋπόθεση ότι θα τηρηθούν αυστηρές δικλίδες ασφαλείας.
Δέκα χρόνια πριν, μια τέτοια συζήτηση είχε εντελώς διαφορετικό τόνο. Σήμερα, ανεξαρτήτως επιμέρους διαφωνιών, η αναγνώριση της συμβολής και του ρόλου της διασποράς φαίνεται να αποτελεί κοινό τόπο για μεγάλο μέρος του πολιτικού συστήματος. Και αυτό, από μόνο του, συνιστά μια σημαντική αλλαγή παραδείγματος για τη σχέση του ελληνικού κράτους με τους πολίτες του όπου γης.
