Η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά σήμερα, 4 Ιουνίου, τη μνήμη του Αγίου Μητροφάνους, του πρώτου επισκόπου της Κωνσταντινουπόλεως, ο οποίος υπηρέτησε τη νεοϊδρυθείσα τότε Εκκλησία της Βασιλεύουσας την περίοδο 313–327 μ.Χ.
Ο Άγιος Μητροφάνης, γιος του Δομετίου και συγγενής του αυτοκράτορα Πρόβου, διακρίθηκε για τη βαθιά του πίστη, τη σοφία και την αφοσίωσή του στο ποιμαντικό του έργο. Παρά την προχωρημένη ηλικία και τα σοβαρά προβλήματα υγείας που αντιμετώπιζε, παρέμεινε στο πλευρό του ποιμνίου του με θέρμη και ταπεινότητα.
Κατά τη διάρκεια της Α’ Οικουμενικής Συνόδου στη Νίκαια, τον Μάιο του 325 μ.Χ., ο Άγιος Μητροφάνης δεν κατάφερε να συμμετάσχει αυτοπροσώπως λόγω ασθένειας. Ωστόσο, όρισε ως αντιπρόσωπό του τον πρωτοπρεσβύτερο Αλέξανδρο, έναν κληρικό με ιδιαίτερη αφοσίωση και θεοσεβούμενη στάση, ο οποίος αργότερα αναδείχθηκε άξιος διάδοχός του στον αρχιεπισκοπικό θρόνο.
Κατά την αρχιερατεία του, η Κωνσταντινούπολη άρχισε να μεταμορφώνεται σε πνευματικό και διοικητικό κέντρο της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Στην περίοδο αυτή θεμελιώθηκαν σημαντικά κτίρια και ιεροί ναοί, όπως ο ναός της Αγίας Σοφίας, της Αγίας Ειρήνης και της Αγίας Δυνάμεως, έργα που σηματοδοτούν τον ρόλο της Εκκλησίας στη διαμόρφωση της ταυτότητας της νέας πρωτεύουσας.
Ο Άγιος Μητροφάνης εκοιμήθη το 327 μ.Χ., σε βαθιά γεράματα –σύμφωνα με την παράδοση σε ηλικία 117 ετών– αφήνοντας πνευματική παρακαταθήκη και πρότυπο ηγεσίας. Η επιλογή του να παραδώσει τη διαδοχή σε πρόσωπο αξιόπιστο και ενάρετο, όπως ο Αλέξανδρος, βασίστηκε στην πεποίθησή του ότι η Εκκλησία οικοδομείται και προοδεύει μέσα από επισκόπους άξιους και ανεπίληπτους.
Σύμφωνα με την Α’ Επιστολή προς Τιμόθεον (γ’ 2), «πρέπει ο επίσκοπος να είναι ακατηγόρητος». Αυτή τη θεολογική αρχή ενσάρκωσε με το έργο και την ταπεινή του στάση ο Άγιος Μητροφάνης, παραμένοντας μέχρι σήμερα παράδειγμα προς μίμηση για την εκκλησιαστική ηγεσία.
