Στις 10 Απριλίου, το Ανώτατο Δικαστήριο της Ιταλίας, η Corte Suprema di Cassazione, εξέδωσε μια απόφαση με ιδιαίτερη ιστορική και νομική βαρύτητα, ανοίγοντας τον δρόμο για τη διεκδίκηση αποζημιώσεων από το Δίστομο για την γερμανική θηριωδία που υπέστη στην Κατοχή καθώς, στις 10 Ιουνίου του 1944, μονάδες του γερμανικού στρατού είχαν εισβάλει στην πόλη και είχαν εκτελέσει περισσότερους από 200 κατοίκους.
Η απόφαση αυτή (υπ’ αριθ. 8785) απορρίπτει την αναίρεση των Γερμανικών Σιδηροδρόμων στην Ιταλία από τους οποίους διεκδικούσε το Δίστομο αποζημίωση, αναφέροντας ότι «αλλοδαποί πολίτες, θύματα εγκλημάτων πολέμου και εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας που έγιναν στο εξωτερικό, μπορούν να διεκδικήσουν αποζημίωση μέσω της ιταλικής δικαιοσύνης» και ανατρέπει στην ουσία προγενέστερο νόμο του 2023 που απαγόρευε σε θύματα αλλοδαπούς να εγείρουν σχετικές αγωγές στα ιταλικά δικαστήρια.
Ας δούμε όμως τι μεσολάβησε και το Δίστομο προσέφυγε για να αποζημιωθεί από τους Γερμανούς στα ιταλικά δικαστήρια. Το 1997 εκδόθηκε από το Πρωτοδικείο Λιβαδειάς η υπ’ αριθ. 137 απόφαση που επεδίκασε στο Δίστομο για τις γερμανικές θηριωδίες αποζημίωση 9,5 δις δραχμές. Η Γερμανία άσκησε αναίρεση η οποία απορρίφθηκε από τον Άρειο Πάγο με την απόφαση υπ’ αριθ. 11/2000. Η τελεσίδικη αυτή απόφαση, η οποία προέβλεπε και τη δυνατότητα κατάσχεσης περιουσιακών στοιχείων του γερμανικού κράτους στη χώρα μας, απαιτούσε για την εκτέλεσή της την έκδοση διατάγματος από τον Έλληνα υπουργό Δικαιοσύνης. Αυτό δεν έγινε τότε, αλλά ούτε και μέχρι σήμερα έχει τολμήσει Έλληνας υπουργός Δικαιοσύνης να υπογράψει την εκτέλεσή της.
Τούτου δοθέντος, η Νομαρχία Διστόμου προσέφυγε αναγκαστικά στα ιταλικά δικαστήρια διεκδικώντας να αποζημιωθεί από έσοδα των γερμανικών σιδηροδρόμων που λειτουργούσαν στην Ιταλία. Μεσολάβησε ένας μακροχρόνιος δικαστικός αγώνας με την έννοια ότι α)η Γερμανία προσέφυγε στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης κατά απόφασης δικαστηρίου της Ιταλίας που είχε αποφανθεί υπέρ της εκτελεστότητας της απόφασης του Πρωτοδικείου Λιβαδειάς του 1997 β)το 2012, το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης αναγνώρισε στη Γερμανία το προνόμιο της ετεροδικίας γ)οι Γερμανικοί Σιδηρόδρομοι της Ιταλίας, με την θετική γι’ αυτούς απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης στα χέρια τους, έκαναν αναίρεση κατά των απαιτήσεων του Διστόμου και, τέλος, δ)ήρθε η παραπάνω σπουδαία για το Δίστομο τελεσίδικη απόφαση της 10ης Απριλίου, η οποία επιτρέπει την εκτέλεση αποφάσεων ελληνικών δικαστηρίων σε ιταλικό έδαφος για εγκλήματα πολέμου.
Η Ιταλία αναδεικνύεται σε κρίσιμο πεδίο νομικής διεκδίκησης προσφέροντας στους Έλληνες πολίτες μια εναλλακτική οδό εκεί όπου το ελληνικό κράτος απέτυχε να προχωρήσει αποτελεσματικά. Πρέπει να ντρέπονται όλες οι ελληνικές κυβερνήσεις από το 1997 κι εντεύθεν γιατί υποχρέωσαν το Δίστομο να προσφύγει στην ιταλική δικαιοσύνη. Μετά το Δίστομο, ανοίγει ο δρόμος και σε άλλες ελληνικές πόλεις που υπέστησαν ολοκαυτώματα από τους Γερμανούς (Καλάβρυτα, Κάνδανος, Κομμένο και λοιπές) να προσφύγουν στην ιταλική δικαιοσύνη απαιτώντας αποζημιώσεις για εγκλήματα πολέμου, ακόμη κι αν ενδεχομένως πρόκειται να υποστούν την ίδια βασανιστική δικαστική διαδικασία.
Η απόφαση της 10ης Απριλίου του Ανωτάτου Δικαστηρίου της Ιταλίας ασκεί πίεση στη Γερμανία και θα πρέπει να αναμένουμε αντιδράσεις από το Βερολίνο. Το ελληνικό κράτος, τώρα τουλάχιστον, προκειμένου να καλύψει ένα μέρος της εγκληματικής αδιαφορίας του, οφείλει να καλύψει στο Δίστομο όλες τις δικαστικές δαπάνες που θα προκύψουν περαιτέρω για τη διεκδίκηση αποζημιώσεων βάσει της σπουδαίας αυτής απόφασης. Εκτός αν ο Έλληνας υπουργός Δικαιοσύνης αποφασίσει να υπογράψει το διάταγμα για την εκτέλεση της τελεσίδικης απόφασης του Αρείου Πάγου του 2000 ώστε το Δίστομο (και όσες άλλες πόλεις προσφύγουν) να αποζημιωθεί από την κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων της Γερμανίας που βρίσκονται στην Ελλάδα! Στο συρτάρι του βρίσκεται το διάταγμα.
Η απόφαση δεν καλύπτει άλλες διεκδικήσεις από τους Γερμανούς για την περίοδο της Κατοχής, όπως για την καταστροφή των υποδομών μας, για το κατοχικό δάνειο και την επιστροφή των κλαπέντων θησαυρών, αυξάνει ωστόσο την πίεση προς το Βερολίνο, μια πίεση που η Ελλάδα πρέπει να εκμεταλλευτεί για να αναθερμανθεί το θέμα της αποπληρωμής του χρέους της προς τη χώρα μας.
Σε μια εποχή όπου η ιστορική μνήμη δοκιμάζεται, τέτοιες αποφάσεις υπενθυμίζουν τη σημασία της λογοδοσίας και της αναγνώρισης των εγκλημάτων του παρελθόντος. Κι αυτό, όχι μόνο για την αποκατάσταση των θυμάτων και των οικογενειών τους, αλλά και για την αποτροπή παρόμοιων εγκλημάτων στο μέλλον.
