Η Ελλάδα προχωρά με σταθερά και μεθοδικά βήματα προς την ολοκλήρωση του σχεδιασμού και της θεσμοθέτησης δύο εμβληματικών θαλάσσιων πάρκων εντός των εθνικών χωρικών της υδάτων, στο Νότιο Αιγαίο και στο Ιόνιο, όπως είχε εξαγγελθεί στο πλαίσιο του διεθνούς συνεδρίου «Our Ocean Conference» που φιλοξενήθηκε στην Αθήνα.
Ήδη, η επιστημονική μελέτη τεκμηρίωσης για το θαλάσσιο πάρκο του Νοτίου Αιγαίου έχει σχεδόν ολοκληρωθεί και τα πρώτα πορίσματα βρίσκονται στη διάθεση των αρμόδιων αρχών. Αντίστοιχα, για το πάρκο στο Ιόνιο, η αντίστοιχη μελέτη, που εκπονείται από ανεξάρτητη επιστημονική ομάδα, αναμένεται να παραδοθεί έως το τέλος του έτους. Το τελικό θεσμικό βήμα, η έκδοση προεδρικού διατάγματος, αναμένεται εντός του 2025.
Η ελληνική πολιτεία, σεβόμενη πλήρως το διεθνές δίκαιο και τις αρχές της βιώσιμης ανάπτυξης, επισημαίνει ότι οι περιοχές που επιλέγονται για προστασία βρίσκονται αποκλειστικά εντός της εθνικής επικράτειας, συγκεκριμένα, εντός των 6 ναυτικών μιλίων στο Αιγαίο και των 12 στο Ιόνιο, αποφεύγοντας οποιαδήποτε εμπλοκή με ζητήματα διεθνούς δικαίου ή αμφισβητήσεων. Η δημιουργία των πάρκων δεν συνδέεται με πολιτικές σκοπιμότητες αλλά υπηρετεί αποκλειστικά την ανάγκη για διαφύλαξη της θαλάσσιας βιοποικιλότητας.
Η μελέτη για το Νότιο Αιγαίο, που έχει ήδη παραδοθεί στην αρμόδια υπηρεσία, προτείνει την προστασία επιλεγμένων σημείων συνολικής έκτασης περίπου 8.000 τετρ. χλμ., με έμφαση στη διατήρηση ευαίσθητων ειδών και οικοτόπων. Μεταξύ άλλων, περιλαμβάνονται μέτρα για την προστασία θαλασσοπουλιών, φυσητήρων, ζιφιών, φώκιας Monachus monachus και δελφινιών. Στα μέτρα συγκαταλέγονται περιορισμοί σε ανθρωπογενείς παρεμβάσεις, όπως η απαγόρευση αλιείας με μηχανότρατες, μέτρο που η Ελλάδα εφαρμόζει πρώτη σε ευρωπαϊκό επίπεδο, καθώς και περιορισμοί σε χερσαίες εγκαταστάσεις που θα μπορούσαν να επηρεάσουν κρίσιμα ενδιαιτήματα.
Αντίστοιχα, στο Ιόνιο, σε έκταση άνω των 14.000 τετρ. χλμ., προτείνονται περιοχές προστασίας για τη θαλάσσια χελώνα Caretta caretta, τα κοράλλια και άλλους σημαντικούς θαλάσσιους οργανισμούς.
Η επιτήρηση των θαλάσσιων πάρκων θα ενισχυθεί μέσω ενός καινοτόμου συστήματος χρήσης μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones), η προμήθεια των οποίων βρίσκεται σε διαδικασία διεθνούς διαγωνισμού υπό την εποπτεία του ΟΦΥΠΕΚΑ.
Όπως υπογραμμίζουν αρμόδιες πηγές, ο σχεδιασμός δεν αφορά μια ενιαία έκταση, αλλά επιλεγμένα και κατακερματισμένα σημεία με επιστημονική και οικολογική τεκμηρίωση. Ο στόχος είναι η ουσιαστική προστασία ειδών και οικοσυστημάτων, και όχι η δημιουργία εντυπώσεων. Ο σεβασμός στο περιβάλλον, σε συνδυασμό με τη σαφή προσήλωση στη διεθνή νομιμότητα και την εθνική κυριαρχία, αποτελεί τον πυρήνα αυτής της πρωτοβουλίας.
Ανακοίνωση ΥΠ.ΕΞ Τουρκίας για τα θαλάσσια πάρκα της Ελλάδας
«Στις 21 Ιουλίου 2025 η Ελλάδα ανακοίνωσε δύο θαλάσσια πάρκα, το ένα στο Αιγαίο Πέλαγος και το άλλο στο Ιόνιο Πέλαγος. Αμέσως μετά την εξαγγελία αυτής της πρωτοβουλίας από την Ελλάδα πέρυσι, το υπουργείο μας εξέδωσε ανακοίνωση στις 9 Απριλίου 2024 στην οποία επαναλαμβάνει ότι τα θαλάσσια πάρκα που θα κηρυχθούν στο Αιγαίο δεν θα έχουν κανένα νομικό αποτέλεσμα στο πλαίσιο των αλληλένδετων προβλημάτων του Αιγαίου μεταξύ των δύο χωρών, συμπεριλαμβανομένων συγκεκριμένων γεωγραφικών σχηματισμών των οποίων η κυριότητα δεν έχει μεταβιβαστεί στην Ελλάδα με διεθνείς συνθήκες. Τα ζητήματα που έχουν καταγραφεί στην εν λόγω δήλωση εξακολουθούν να ισχύουν και σήμερα”, σημειώνει στην ανακοίνωση του του τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών.
Θα πρέπει να αποφεύγονται μονομερείς ενέργειες σε κλειστές ή ημίκλειστες θάλασσες όπως το Αιγαίο και τη Μεσόγειο. Το διεθνές ναυτικό δίκαιο ενθαρρύνει τη συνεργασία, μεταξύ άλλων και σε περιβαλλοντικά θέματα, μεταξύ των παράκτιων κρατών στις κλειστές ή ημίκλειστες θάλασσες. Σε αυτό το πλαίσιο, θα θέλαμε να υπενθυμίσουμε ότι η Τουρκία είναι πάντα έτοιμη να συνεργαστεί με την Ελλάδα ως ένα από τα δύο παράκτια κράτη στο Αιγαίο Πέλαγος.
Από την άλλη πλευρά, θα θέλαμε με την ευκαιρία αυτή να επαναλάβουμε ότι οι προσπάθειες εκμετάλλευσης παγκόσμιων αξιών, όπως η προστασία του περιβάλλοντος στο πλαίσιο των αλληλένδετων θεμάτων του Αιγαίου και το καθεστώς ορισμένων νησιών, νησίδων και βραχονησίδων των οποίων η κυριαρχία δεν έχει μεταβιβαστεί στην Ελλάδα με διεθνείς συνθήκες, δεν θα αποφέρουν σήμερα κανένα αποτελέσματα, όπως και στο παρελθόν. Τις προσεχείς ημέρες η Τουρκία θα ανακοινώσει τα σχέδιά της για την προστασία του περιβάλλοντος στις θαλάσσιες περιοχές της.
Η Τουρκία διατηρεί τη θέση της ότι πρέπει να υιοθετηθεί μια ειλικρινής και συνολική προσέγγιση για την επίλυση των ζητημάτων με βάση το διεθνές δίκαιο, την ισότητα και την καλή γειτονία, στο πλαίσιο της Διακήρυξης των Αθηνών για τις Φιλικές Σχέσεις και την Καλή Γειτονία, της 7ης Δεκεμβρίου 2023, η οποία δίνει προτεραιότητα στον διάλογο και τη συνεργασία και αντικατοπτρίζει το πνεύμα που και οι δύο πλευρές επιθυμούν να διατηρήσουν στις τουρκο-ελληνικές σχέσεις».
Η απάντηση του ελληνικού ΥΠ.ΕΞ
«Η καθιέρωση των Εθνικών Θαλάσσιων Πάρκων στο Ιόνιο και στο Αιγαίο Πέλαγος γίνεται με αμιγώς περιβαλλοντικά κριτήρια σε περιοχές ελληνικής κυριαρχίας. Αναφορές σε κλειστές ή ημίκλειστες θάλασσες είναι εντελώς ανεδαφικές. Το νομικό καθεστώς στο Αιγαίο είναι ξεκάθαρο. Η ελληνική κυριαρχία στην περιοχή αυτή ορίζεται σαφώς και οριστικώς από διεθνή συμβατικά κείμενα. Η Ελλάδα τάσσεται παγίως υπέρ του διαλόγου με την Τουρκία, με στόχο τη διευθέτηση της μοναδικής ελληνοτουρκικής διαφοράς, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, αυτή της οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας και Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης μεταξύ των δύο χωρών».
«Η άσκηση των δικαιωμάτων που απορρέουν από την ελληνική κυριαρχία δεν αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης», καταλήγει.
Στ. Παπασταύρου: Δίχτυ προστασίας στο 35% των θαλάσσιων υδάτων μας
Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, χαρακτήρισε τη θεσμοθέτηση των δύο Εθνικών Θαλάσσιων Πάρκων σε Νότιες Κυκλάδες και Ιόνιο ως «σημαντικό βήμα για την προστασία των θαλασσών».
«Με τα δύο αυτά πάρκα, ξεπερνούμε τις δεσμεύσεις του Πρωθυπουργού κατά 20-25% και φτάνουμε τον στόχο του 2030 πολύ πιο νωρίς», τόνισε, προσθέτοντας ότι «στην απαγόρευση της μηχανότρατας είμαστε πρωτοπόροι. Μας ακολουθεί η Δανία και η Σουηδία. Η χώρα μας έχει τον μεγαλύτερο παγκόσμιο πληθυσμό στη μεσογειακή φώκια στην περιοχή της Πολυαίγου και των νοτίων Κυκλάδων. Η δημιουργία των δύο θαλάσσιων πάρκων δεν σημαίνει την παύση των ανθρώπινων δραστηριοτήτων. Δημιουργείται ένας νέος κύκλος δραστηριοτήτων για τουρισμό, ο οποίος έχει να κάνει με τον καταδυτικό τουρισμό», πρόσθεσε.
Από τον Απρίλιο και τον Μάιο που γεννούν τα ψάρια απαγορεύεται η μηχανότρατα, η οποία έχει καταστροφική συνέπεια στα λιβάδια της Ποσειδωνίας.
Αναφερόμενος στις αντιδράσεις της Τουρκίας περί «γκρίζων ζωνών», απάντησε:
«Οι κλειστές θάλασσες, μονομερείς ενέργειες, όλα αυτά είναι ανυπόστατα και ανεδαφικά. Η άσκηση των κυριαρχικών μας δικαιωμάτων είναι αναφαίρετο δικαίωμά μας».
Η δημόσια διαβούλευση για τις Ειδικές Περιβαλλοντικές Μελέτες λήγει στις 22 Σεπτεμβρίου, και ακολουθεί κατάθεση Προεδρικού Διατάγματος. Η μεγάλη πρόκληση είναι το πώς ακριβώς θα εφαρμοστεί, να μην μείνει στα χαρτιά, η εποπτεία σε πραγματικό χρόνο, με χρήση τεχνολογίας, όπως τα drones.
