Το Δικαστήριο της ευρωπαϊκής ένωσης στο Λουξεμβούργο ξεκαθάρισε με πρόσφατη απόφασή του ότι η Γερμανία μπορεί να καταστεί υπεύθυνη για την εξέταση μιας αίτησης ασύλου, εφόσον παρέλθει συγκεκριμένο χρονικό διάστημα χωρίς να πραγματοποιηθεί η μεταφορά του αιτούντος στο κράτος που θεωρείται αρχικά αρμόδιο.
Η υπόθεση αφορά έναν Σύρο υπήκοο που κατέθεσε αίτηση ασύλου στη Γερμανία το 2023. Η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Μετανάστευσης και Προσφύγων απέρριψε την αίτησή του, υποστηρίζοντας ότι υπεύθυνη για τη διαδικασία ήταν η Ιταλία, σύμφωνα με τον Κανονισμό του Δουβλίνου III. Με βάση τον κανονισμό αυτό, η αίτηση ασύλου πρέπει να εξετάζεται από το πρώτο κράτος-μέλος της ΕΕ στο οποίο καταγράφεται ο αιτών.
Ωστόσο, η Ιταλία είχε ήδη ανακοινώσει από το 2022 ότι δεν δέχεται επιστροφές αιτούντων άσυλο στο πλαίσιο της συμφωνίας του Δουβλίνου. Το γερμανικό διοικητικό δικαστήριο που εξέταζε την υπόθεση ζήτησε από το ευρωπαϊκό δικαστήριο να διευκρινίσει αν η άρνηση αυτή καθιστά αυτόματα τη Γερμανία υπεύθυνη για την αίτηση.
Οι δικαστές αποφάνθηκαν ότι, παρά την άρνηση, η Ιταλία εξακολουθεί να θεωρείται αρχικά αρμόδια. Όπως σημείωσαν, ένα κράτος-μέλος που έχει ευθύνη βάσει του συστήματος του Δουβλίνου δεν μπορεί να αποφεύγει μονομερώς τις υποχρεώσεις του, καθώς κάτι τέτοιο θα έθετε σε κίνδυνο τη λειτουργία ολόκληρου του μηχανισμού.
Παράλληλα, το Δικαστήριο υπογράμμισε ότι υπάρχει χρονικό όριο. Η μεταφορά του αιτούντος στο αρμόδιο κράτος πρέπει κανονικά να πραγματοποιηθεί μέσα σε έξι μήνες. Αν αυτό δεν συμβεί, τότε η ευθύνη για την εξέταση της αίτησης μεταφέρεται στη χώρα όπου βρίσκεται ο αιτών, στην προκειμένη περίπτωση στη Γερμανία. Σύμφωνα με το ΔΕΕ, ο κανόνας αυτός διασφαλίζει ότι οι αιτούντες άσυλο έχουν πραγματική πρόσβαση στη διαδικασία.
Στην πράξη, η στάση της Ιταλίας έχει οδηγήσει συχνά σε αποτυχία των μεταφορών από τη Γερμανία πριν λήξει η εξάμηνη προθεσμία. Μάλιστα, σύμφωνα με στοιχεία της γερμανικής κυβέρνησης, το 2025 πραγματοποιήθηκε μόλις μία μεταφορά αιτούντος άσυλο στην Ιταλία βάσει των κανόνων του Δουβλίνου.
Ο δικηγόρος μεταναστευτικού δικαίου Τιμ Κλίμπε από τη Φρανκφούρτη εκτιμά ότι η απόφαση ουσιαστικά επιβεβαιώνει την ήδη υπάρχουσα πρακτική. Όπως εξηγεί, όσοι λαμβάνουν απορριπτική απόφαση από τις γερμανικές αρχές επειδή θεωρείται αρμόδιο άλλο κράτος της ΕΕ, συνήθως πρέπει να περιμένουν έξι μήνες. Αν στο διάστημα αυτό δεν γίνει η μεταφορά, η διαδικασία ασύλου ξεκινά τελικά στη Γερμανία. Ωστόσο, αυτή η καθυστέρηση σημαίνει ότι οι αιτούντες χάνουν πολύτιμο χρόνο πριν μπορέσουν να συμμετάσχουν σε προγράμματα ένταξης.
Από τον Ιούνιο αναμένεται να τεθούν σε ισχύ νέοι κανόνες στο πλαίσιο της μεταρρύθμισης του Κοινού Ευρωπαϊκού Συστήματος Ασύλου. Παρόλα αυτά, ειδικοί επισημαίνουν ότι η απόφαση του Δικαστηρίου παραμένει σημαντική, καθώς πολλές από τις σχετικές διατάξεις έχουν ενσωματωθεί και στο νέο σύστημα.
Παράλληλα, το Δικαστήριο υπενθύμισε ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη-μέλη μπορούν να προσφύγουν κατά μιας χώρας στο ΔΕΕ για παραβίαση των ευρωπαϊκών κανόνων, εφόσον δεν τηρούνται οι υποχρεώσεις της συμφωνίας.
Η τελική απόφαση για τη συγκεκριμένη υπόθεση του Σύρου αιτούντος άσυλο θα ληφθεί από το αρμόδιο διοικητικό δικαστήριο στη Γερμανία, το οποίο οφείλει να λάβει υπόψη την ερμηνεία που έδωσε το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο.
