Η δήλωση Μερτς και η πραγματική πρόκληση της Γερμανίας.
Ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς άναψε φωτιές όταν δήλωσε ότι «το κράτος πρόνοιας όπως το έχουμε σήμερα δεν μπορεί πλέον να χρηματοδοτηθεί με αυτά που επιτυγχάνουμε οικονομικά». Η φράση αυτή, ειπωμένη σε κομματική εκδήλωση της CDU, βρήκε απήχηση σε ένα κοινό που ανησυχεί για τα δημόσια οικονομικά, αλλά προκάλεσε και αντιδράσεις από εκείνους που φοβούνται ότι προμηνύει νέες περικοπές. Η συζήτηση, ωστόσο, δεν αφορά μόνο το μέγεθος των κοινωνικών δαπανών, αλλά και τη δομή, την αποτελεσματικότητα και τη βιωσιμότητά τους.
Η Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ) σχολιάζει ότι ο Μερτς «έχει δίκιο, αλλά όχι για τον λόγο που συνήθως εννοείται». Το πρόβλημα δεν βρίσκεται αποκλειστικά στο χαμηλό ποσοστό ανάπτυξης, αλλά κυρίως στη δομή του κοινωνικού κράτους. Η Γερμανία, όπως και άλλες γηράσκουσες κοινωνίες, βρίσκεται αντιμέτωπη με αυξανόμενες δαπάνες υγείας και μακροχρόνιας φροντίδας, ενώ οι δημογραφικές πιέσεις μειώνουν τον αριθμό των ενεργών εργαζομένων που μπορούν να συνεισφέρουν στο σύστημα. Παράλληλα, οι ανάγκες για επενδύσεις στην πράσινη μετάβαση, την ενέργεια και τον ψηφιακό εκσυγχρονισμό επιβαρύνουν περαιτέρω τον κρατικό προϋπολογισμό.
Από την άλλη πλευρά, κριτικοί προειδοποιούν ότι η ρητορική περί «μη βιώσιμου κοινωνικού κράτους» μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως πρόσχημα για αποδόμηση θεμελιωμένων κοινωνικών δικαιωμάτων. Τονίζουν ότι η επένδυση σε κοινωνικές υποδομές — όπως η παιδεία, η παιδική μέριμνα και η κατάρτιση, μπορεί να αποδώσει καρπούς μεσοπρόθεσμα, αυξάνοντας την απασχόληση και την παραγωγικότητα. Το ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι η τυφλή μείωση των δαπανών, αλλά ο ανασχεδιασμός τους ώστε να γίνουν εργαλείο ανάπτυξης και κοινωνικής συνοχής.
Η δημόσια συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια Γερμανία που προσπαθεί να διατηρήσει το κοινωνικό της μοντέλο χωρίς να υπονομεύσει την ανταγωνιστικότητά της. Η λύση δεν μπορεί να είναι ούτε ο άκριτος περιορισμός ούτε η απεριόριστη διεύρυνση των παροχών. Χρειάζεται στοχευμένη πολιτική που θα απλοποιεί τα επιδόματα, θα ενισχύει την εργασία, θα επενδύει σε στρατηγικούς τομείς όπως η εκπαίδευση και θα διασφαλίζει ότι οι πόροι φτάνουν σε όσους τους χρειάζονται περισσότερο.
Η πρόκληση που περιέγραψε ο Μερτς είναι πραγματική, η δημοσιονομική αντοχή της Γερμανίας δοκιμάζεται. Η λύση, ωστόσο, δεν βρίσκεται στη μείωση της κοινωνικής προστασίας, αλλά στη μετατροπή της σε μοχλό ανάπτυξης. Το κοινωνικό κράτος πρέπει να γίνει πιο ευέλικτο, πιο δίκαιο και πιο αποτελεσματικό. Μόνο έτσι θα αποφευχθεί ο «στραγγαλισμός» της ανάπτυξης και θα διασφαλιστεί ότι η Γερμανία θα συνεχίσει να στηρίζει τους πολίτες της σε μια εποχή μεγάλων αλλαγών.
