Της Μαίρης Μάκρα
Προμηθέας – “Η Εξέγερση του Νου και το κάλεσμα της Μετάνοιας»
“Αποστολή”: Ο Προμηθέας συμβολίζει τη διάνοια, δηλαδή το μέρος του Νου που διαθέτει δεξιότητες, λογική και προνοητικότητα. Είναι αυτός που προσφέρει στον άνθρωπο την ικανότητα να σκέφτεται, να επιλέγει και να αποφασίζει.
«ΑΜΑΡΤΙΑ»: Οι ικανότητες της Διάνοιας, όταν αποκοπούν από την Πνευματική Σοφία, απομακρύνουν τον Νου από την ψυχική του ουσία και τον καθηλώνουν στην Ύλη. Έτσι, ο άνθρωπος γίνεται εξαρτημένος από τους υλιστικούς του πόθους.
Ο μύθος
Ο Προμηθέας ήταν γιος του Τιτάνα Ιαπετού και της Ωκεανίδας Κλυμένης. Αν και ο ίδιος ήταν Tιτάνας, πήγε με το μέρος των Ολυμπίων θεών όταν ξέσπασε η σύγκρουση για την εξουσία, ανάμεσα στους Oλύμπιους και τους Tιτάνες. Αφού επικράτησαν οι θεοί, ο Προμηθέας δημιούργησε τους πρώτους ανθρώπους. Τους έπλασε από πηλό ενώ η θεά Αθηνά τους εμφύσησε ζωή. Από κει και πέρα, ανέλαβε να τους προστατεύει και να τους καθοδηγεί. Βλέποντας, όμως, την κατάντια του ανθρωπίνου γένους και την αδυναμία του απέναντι στη φύση, ο Προμηθέας αποφάσισε να του χαρίσει τη φωτιά.
Έτσι, επισκεπτόμενος το εργαστήρι του θεού Ήφαιστου, τοποθετεί τη φωτιά σε έναν κούφιο βλαστό νάρθηκα και τη δίνει κρυφά στους ανθρώπους. Στη συνέχεια τους μαθαίνει να χειρίζονται τη φωτιά, να δημιουργούν εργαλεία και τους δίδαξε τις Επιστήμες (που έκλεψε από την θεά Αθηνά) και τα Γράμματα.
Όταν έμαθαν οι άνθρωποι να κάνουν θυσίες στους θεούς τέθηκε θέμα για το ποιά κομμάτια του ζώου θα ανήκαν στους θεούς και ποια στους θνητούς. Τότε ο Δίας ζήτησε από τον Προμηθέα να δώσει τον λόγο του, πως όποιο μερίδιο διαλέξει ο Δίας, αυτό θα παίρνουν οι θεοί και το άλλο οι άνθρωποι.
Έτσι, κατά μια μαρτυρία στη Σικυώνα, κατέβηκε ο Δίας να κάνει το ξεδιάλεγμα. Όμως ο Προμηθέας έντεχνα στο ένα μερίδιο έβαλε κόκκαλα και τα σκέπασε με λαχταριστό λίπος και στο άλλο κρέας που το σκέπασε με δέρμα. Ο Δίας επέλεξε αυτό με το λίπος και όταν έμαθε την απάτη ήταν πλέον αργά, αφού είχε δώσει το λόγο του. Εξοργίστηκε, όμως, πολύ με τον Προμηθέα και τον τιμώρησε σκληρά. Τον έδεσε με ατσάλινες αλυσίδες επάνω στον Καύκασο κι έστειλε έναν αετό, γεννημένο από τον Τυφώνα και την Έχιδνα, να του τρώει το συκώτι,το οποίο κάθε πρωί ανανεωνόταν. Ο Προμηθέας κρεμόταν για πολλά χρόνια από το βράχο μέχρι τη στιγμή που ο Ηρακλής τον ελευθέρωσε. Ο Δίας χάρηκε πολύ για το κατόρθωμα του γιου του, Ηρακλή και έδωσε χάρη στον Προμηθέα
*Αποσυμβολισμός-Γενικά:
Το όνομα «Προμηθέας» προέρχεται από το «προ» + «μῆτις» (= σκέψη) και δηλώνει τον προνοητικό, τον νοήμονα άνθρωπο που λειτουργεί με λογική και διάκριση. Η Διάνοια είναι εργαλείο πολύτιμο για την επιβίωση, τη δράση και την οργάνωση του κόσμου. Ωστόσο, αποκομμένη από την Πνευματική Καρδιά, μπορεί να λειτουργήσει μονοσήμαντα, με εγωκεντρική ή τεχνοκρατική ψυχρότητα.
*Αποσυμβολισμός Συμβόλων:
- Ο Προμηθέας, αν και Τιτάνας,στέκεται με το μέρος των θεών,κατά τη διάρκεια της Τιτανομαχίας: Συμβολίζει την εσωτερική δυνατότητα του νου να στραφεί προς το Καλό και να υπηρετήσει το συλλογικό όφελος, όχι μόνο το ατομικό συμφέρον.
- -“Ο Προμηθέας πλάθει τον άνθρωπο από τη λάσπη της γης”= Η “λάσπη” της γης είναι οι κατώτεροι και αχαλίνωτοι υλιστικοί πόθοι(= υλιστικές ανάγκες ως και διαστροφές) που μας οδηγούν στο να χάνουμε κάθε επαφή με την πνευματική μας υπόσταση. Άρα, ο άνθρωπος τις διαθέτει, αφού είναι πλασμένος και από ύλη. ΤΕ ερώτημα είναι κατά πόσο θα τον “κυβερνούν” οι υλιστικοί πόθοι ή ο ίδιος, ως άτομο, θα τους κυβερνάει με αυτοέλεγχο και ισορροπία.
- “Ο Τιτάνας Προμηθέας κλέβει τη φωτιά από τον Όλυμπο”= Όταν η “φωτιά της γνώσης”, δηλαδή, η δημιουργική δύναμη του Νου”, χρησιμοποιείται χωρίς πνευματική καθοδήγηση και μόνο για υλιστικούς στόχους, δημιουργεί στον άνθρωπο έξαρση- υπερδιέγερση των πόθων. Στην περίπτωση αυτή, ο ανθρώπινος Νους μπορεί να είναι δυνατός,αλλά θρέφει τον ΕΓΩΙΣΜΟ και τον ΕΓΩΚΕΝΤΡΙΣΜΟ.
- “Ο Αετός κατατρώει το συκώτι του Προμηθέα, γιατί αυτή ήταν η τιμωρία που του επέβαλε ο Δίας”= Ο αετός, έμβλημα του Πνεύματος, συμβολίζει την ίδια τη ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ που τιμωρεί. Είναι οι τύψεις, οι ενοχές και η ενδόμυχη κραυγή του ανθρώπου που του υπενθυμίζει, ότι διέπραξε σφάλμα, αδιαφορώντας και παραμερίζοντας την πνευματική διάσταση και πνευματική του υπόσταση.
- “Η απελευθέρωση του Προμηθέα από τον Ηρακλή”= Η Λύτρωση έρχεται όταν η Δύναμη του ήρωα(= Ηρακλής) δεν υπηρετεί τον υλιστικό εαυτό του (=Το “Εγώ”), αλλά βρίσκει την ισορροπία ανάμεσα σε Διάνοια και Πνευματικότητα. Ο Προμηθέας(=ο Νους) «μετανοεί»(=αλλάζει τρόπο σκέψης) και ετοιμάζεται για εξέλιξη και εσωτερική μεταμόρφωση.
- “Ο αδελφός του Προμηθέα, ο Επιμηθέας κάνει ό,τι κάνει χωρίς να πολυσκεφτεί”= Ενώ ο Προμηθέας προνοεί πριν πράξει, ο Επιμηθέας(= ο κατώτερος νους και άνθρωποι που λειτουργούν μόνο με τον κατώτερο νου) παρασύρεται από πρόσκαιρους πόθους, από το μικροσυμφέρον του, αδιαφορώντας για τον διπλανό του και φαντασιώνεται διάφορα, χάνοντας τον χρόνο του, αντί να δημιουργεί. Είναι η ” αποτυφλωμένη ηλιθιότητα” ( P. Diel) και καλά θα κάνουμε να προσέχουμε στην συναναστροφή μας με ανθρώπους που μοιάζουν του Επιμηθέα. Ένας τέτοιος άνθρωπος μπορεί να γίνει επιβλαβής έως επικίνδυνος (– διαθέτει θράσος, το οποίο συχνά συγχέεται με θάρρος, μικροπρέπεια και πονηριά).
***
*Προτείνω Βιωματική Άσκηση: Κάθισε σε ένα μέρος με ησυχία και γράψε μια επιστολή προς τον ίδιο σου τον εαυτό:
- Αν ήσουν ο Προμηθέας και κρατούσες τη φωτιά, πού θα την προσέφερες σήμερα;
Μπορεί να είναι μια ιδέα, ένα χάρισμα, μια ικανότητα, μια βοήθεια προς κάποιον άνθρωπο ή ομάδα. - Σκέψου αν αυτή η προσφορά σου υπηρετεί κάτι ανώτερο ή θρέφει μόνο την προσωπική σου φιλοδοξία.
- Τέλος, παρατήρησε ποιο μέρος του εαυτού σου είναι ο «Επιμηθέας» — εκείνο που διστάζει,αναβάλλει, φαντασιώνεται ή λειτουργεί παρορμητικά.
*Ερωτήσεις Στοχασμού:
- Ποιο κομμάτι της Διάνοιάς μου υπηρετεί το Φως( =αρετές,ιδανικά, αξίες που διαθέτω) και ποιο με παγιδεύει μόνο στις ανάγκες της ύλης;(=το “φαίνεσθαι”,οι χωρίς μέτρο απολαύσεις-ηδονές,οι εξαρτήσεις κ.λ.π.)
- Χρησιμοποιώ τη ΣΚΕΨΗ μου για να υπηρετώ κάτι “Καλό” ή για να βρίσκω τρόπους που ενισχύουν τις εξαρτήσεις μου και ικανοποιούν τον εγωισμό μου;
