Οι πρώτοι Ολυμπιονίκες στην αρχαία Ελλάδα δεν διέθεταν ενεργειακά ποτά ή πρωτεϊνούχα σνακ. Κι όμως, με τις περιορισμένες διατροφικές γνώσεις της εποχής, κατάφεραν να διαμορφώσουν ένα πρότυπο δίαιτας που εξυπηρετούσε τις αυξημένες σωματικές τους ανάγκες και αυτό με φυσικά, εποχιακά υλικά.
Οι Ολυμπιακοί Αγώνες ξεκίνησαν το 776 π.Χ., και στα πρώτα τους χρόνια, η διατροφή των αθλητών δεν απείχε σημαντικά από εκείνη του μέσου Έλληνα. Κυρίαρχη ήταν η χορτοφαγική δίαιτα, με κύρια βάση το κριθάρι, καθώς το σιτάρι θεωρούνταν λιγότερο θρεπτικό. Τα γεύματα περιλάμβαναν επίσης τυριά, φρέσκα λαχανικά, όσπρια όπως φακές και φασόλια, καθώς και φρούτα, με τα σύκα να έχουν ξεχωριστή θέση στο τραπέζι των αθλητών.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο Χίονις ο Λάκων, νικητής του δρόμου σταδίου (περίπου 200 μέτρα) στους Αγώνες του 668 π.Χ., ο οποίος φέρεται να βασιζόταν σε διατροφή σχεδόν αποκλειστικά με αποξηραμένα σύκα.
Οι πρώτοι διατροφολόγοι – οι προπονητές
Η διατροφή δεν ήταν ατομική υπόθεση. Οι αρχαίοι αθλητές ακολουθούσαν ειδικά προγράμματα που καταρτίζονταν από τους προπονητές τους. Υπήρχαν δύο βασικοί τύποι: εκείνοι που φρόντιζαν για τη γενική φυσική κατάσταση και εκείνοι που εξειδικεύονταν στο άθλημα του κάθε αθλητή. Πολλοί από αυτούς διέθεταν και ιατρικές γνώσεις. Ο Ηρόδικος ο Μεγαρέας, για παράδειγμα, θεωρείται ο πρώτος γνωστός αθλητικός προπονητής και υπήρξε δάσκαλος του Ιπποκράτη.
Ήδη από τον 6ο αιώνα π.Χ., η «ανακοφαγία», μια συγκεκριμένη δίαιτα για αθλητές, έγινε κοινή πρακτική, με αυστηρές οδηγίες και περιορισμούς που ποίκιλαν ανάλογα με τον προπονητή.
Το κρέας ως καύσιμο των Ολυμπιονικών
Αν και στην αρχαιότητα η κατανάλωση κρέατος δεν ήταν καθημερινή, για τους αθλητές τα πράγματα άρχισαν να αλλάζουν σταδιακά. Κάθε άθλημα είχε τη δική του προτίμηση: οι πυγμάχοι έτρωγαν ταύρο, οι παλαιστές προτιμούσαν χοιρινό, ενώ οι δρομείς βασίζονταν σε κατσίκι.
Με την πάροδο των αιώνων, το κρέας καθιερώθηκε ως βασικό συστατικό της διατροφής των Ολυμπιονικών. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Δρομέα του Στυμφάλου (480 π.Χ.), που θεωρείται ένας από τους πρώτους αθλητές με διατροφή βασισμένη σχεδόν αποκλειστικά στο κρέας. Άλλη πηγή αναφέρει τον πυγμάχο Ευρυμένη από τη Σάμο, που ακολούθησε παρόμοια διατροφή κατόπιν υπόδειξης του προπονητή του, ο οποίος δεν ήταν άλλος από τον Πυθαγόρα, τον γνωστό φιλόσοφο και υπέρμαχο της χορτοφαγίας.
Ο Μίλων ο Κροτωνιάτης και η… επική όρεξη
Ο πιο εμβληματικός ίσως αθλητής της αρχαιότητας ήταν ο Μίλων ο Κροτωνιάτης, γνωστός για τις απίστευτες επιδόσεις και την εξίσου εντυπωσιακή του όρεξη. Σύμφωνα με τις πηγές, η καθημερινή του διατροφή περιλάμβανε περίπου 9 κιλά ψωμί, 9 κιλά κρέας και 18 πίντες κρασί. Λέγεται μάλιστα ότι κάποτε σήκωσε έναν ταύρο στους ώμους, τον περιέφερε στο στάδιο και κατόπιν τον έφαγε μόνος του.
Η εγκράτεια και η αποφυγή γλυκών
Γλυκά, όπως μελοπιτάκια και άλλα εδέσματα με μέλι, δεν είχαν θέση στο διαιτολόγιο των αθλητών. Ο στωικός φιλόσοφος Επίκτητος προειδοποιούσε για τις «κενές θερμίδες» και καλούσε σε αποχή από την υπερφαγία. Το ίδιο πνεύμα διακατείχε και τις οδηγίες για την ενυδάτωση: επιτρεπόταν μόνο ζεστό νερό και κρασί σε συγκεκριμένες ώρες, το κρύο νερό απαγορευόταν αυστηρά.
Ο Φιλόστρατος, συγγραφέας και σοφιστής του 2ου αιώνα μ.Χ., ήταν ένας από τους λίγους που κατέγραψε συστηματικά τον αρχαίο αθλητισμό. Στο έργο του όμως ασκεί σκληρή κριτική στους αθλητές της εποχής του, υποστηρίζοντας ότι είχαν χάσει την αυθεντικότητα και την πειθαρχία των προγόνων τους. Για τον ίδιο, η «χρυσή εποχή» του αθλητισμού είχε περάσει, τότε που οι Ολυμπιονίκες διακρίνονταν για το ήθος και τη φυσική τους δύναμη, όχι για τις εξαντλητικές δίαιτες και τις ελιτίστικες ρουτίνες.
