Τη νύχτα της 30ής προς 31η Μαΐου 1941, λίγες μόλις εβδομάδες μετά την είσοδο των γερμανικών στρατευμάτων στην Αθήνα, δύο νεαροί φοιτητές, ο Μανώλης Γλέζος και ο Απόστολος Σάντας, πραγματοποίησαν μια από τις πρώτες και πιο συμβολικές πράξεις αντίστασης στην κατεχόμενη Ελλάδα.
Το επόμενο πρωί, οι Αθηναίοι αντίκρισαν κάτι συγκλονιστικό: η τεράστια ναζιστική σημαία, που κυμάτιζε αδιάλειπτα στον Ιερό Βράχο της Ακρόπολης, είχε εξαφανιστεί. Ο γερμανός φρούραρχος ανακοίνωσε ότι η σημαία είχε αφαιρεθεί από αγνώστους και ξεκίνησαν αυστηρές ανακρίσεις, με απειλές θανατικής ποινής για τους υπαίτιους. Όμως οι δράστες δεν αποκαλύφθηκαν τότε – και δεν συνελήφθησαν ποτέ.
Ο Γλέζος και ο Σάντας είχαν αποφασίσει από τις πρώτες μέρες της Κατοχής να προχωρήσουν σε κάποια πράξη αντίστασης. Η ιδέα να κατεβάσουν τη γερμανική σημαία τους ήρθε βλέποντάς την να κυματίζει νύχτα-μέρα από την Ακρόπολη. Μελετώντας ένα σχεδιάγραμμα του αρχαιολογικού χώρου στην Μπενάκειο Βιβλιοθήκη, εντόπισαν ένα παλιό άνοιγμα στη βορειοδυτική πλευρά του Βράχου, το οποίο μπορούσε να τους οδηγήσει κοντά στον ιστό της σημαίας.
Το βράδυ της 30ής Μαΐου, χωρίς όπλα και μόνο με ένα μαχαιράκι, οι δύο νεαροί ξεκίνησαν από την πλατεία Ελευθερίας και ανέβηκαν κρυφά στην Ακρόπολη. Οι Γερμανοί φρουροί διασκέδαζαν στα Προπύλαια, γεγονός που τους βοήθησε να προσεγγίσουν τον ιστό απαρατήρητοι.
Για πάνω από μία ώρα πάλευαν να κατεβάσουν τη σημαία, η οποία ήταν δεμένη με τρία συρματόσχοινα και μηχανισμούς ασφαλείας. Τελικά, κατάφεραν να τα σπάσουν και η σημαία έπεσε πάνω τους, καλύπτοντάς τους. Ήταν τεράστια, περίπου 4×2 μέτρα. Έκοψαν μικρά κομμάτια από τον αγκυλωτό σταυρό ως ενθύμιο και το υπόλοιπο το έθαψαν σε έναν λάκκο.
Διέφυγαν μέσα από τα συρματοπλέγματα, πέρασαν από την Πλάκα και την Αδριανού, φτάνοντας μέχρι το σπίτι του Σάντα στην οδό Πειραιώς. Στο δρόμο τους σταμάτησε ένας Έλληνας αστυφύλακας, που όμως τους άφησε να φύγουν με μια απλή επίπληξη – αργότερα έμαθαν ότι αυτός ο αστυφύλακας εντάχθηκε στην αντίσταση και σκοτώθηκε στον αγώνα.
Το πρωί, όλη η πόλη μιλούσε για το γεγονός. Κάποιοι πίστευαν πως οι Γερμανοί έφυγαν ή ότι οι Άγγλοι έκαναν απόβαση. Ο Σάντας έδειξε στον πατέρα του το κομμάτι της σημαίας, αλλά εκείνος, φοβισμένος, έκαψε το αναμνηστικό. Ήταν τέτοια η συγκίνηση και ο κίνδυνος, που οι δύο νέοι είχαν αφήσει τα αποτυπώματά τους επίτηδες στον ιστό, ώστε να μην κατηγορηθούν οι φρουροί του μουσείου. Πράγματι, οι γερμανικές αρχές συνέλαβαν προσωρινά τους φύλακες, αλλά τους άφησαν όταν δεν ταυτοποιήθηκαν τα αποτυπώματα.
Τα λόγια τους
«Ή θα κατεβάσουμε τη σημαία ή θα πεθάνουμε» είχαν πει μεταξύ τους πριν ξεκινήσουν. Αγκαλιάστηκαν, φιλήθηκαν και ξεκίνησαν για το καθήκον. Δεν είχαν σκοπό να αποκαλυφθούν ποτέ – η δημοσιότητα ήρθε αργότερα, χωρίς τη δική τους επιδίωξη. Για τον Γλέζο και τον Σάντα, η πράξη τους ήταν μήνυμα ότι ο ελληνικός λαός δεν υποτάσσεται. Ήθελαν να δείξουν πως ο αγώνας συνεχιζόταν, ακόμα κι όταν όλα έμοιαζαν χαμένα.
Ο Μανώλης Γλέζος σημείωνε το 1976: «Δεν επιχειρείς κάτι τέτοιο για δόξα ή όφελος. Το κάνεις γιατί το νιώθεις χρέος». Ο ένας μιλούσε με θαυμασμό για τον άλλον, δύο παλικάρια που, με μια απλή αλλά μεγαλειώδη πράξη, έγραψαν ιστορία.
