Γράφει ο Παναγιώτης Κ. Κατσούλης
Η «Ιθάκη» του Κωνσταντίνου Καβάφη πιο επίκαιρη από ποτέ. Επαναπροσδιορίζοντας την Επιτυχία.
Ἰθάκη
Σὰ βγεῖς στὸν πηγαιμὸ γιὰ τὴν Ἰθάκη,
Νὰ εὔχεσαι νἆναι μακρὺς ὁ δρόμος,
Γεμάτος περιπέτειες, γεμάτος γνώσεις.
Τοὺς Λαιστρυγόνας καὶ τοὺς Κύκλωπας,
Τὸν θυμωμένο Ποσειδῶνα μὴ φοβᾶσαι,
Τέτοια στὸν δρόμο σου ποτέ σου δὲν θὰ βρεῖς,
ἂν μέν᾿ ἡ σκέψις σου ὑψηλή, ἂν ἐκλεκτὴ
συγκίνησις τὸ πνεῦμα καὶ τὸ σῶμα σου ἀγγίζει.
Τοὺς Λαιστρυγόνας καὶ τοὺς Κύκλωπας,
Τὸν ἄγριο Ποσειδώνα δὲν θὰ συναντήσεις,
ἂν δὲν τοὺς κουβανεῖς μὲς στὴν ψυχή σου,
ἂν ἡ ψυχή σου δὲν τοὺς στήνει ἐμπρός σου.
Νὰ εὔχεσαι να ῾ναι μακρὺς ὁ δρόμος.
Πολλὰ τὰ καλοκαιρινὰ πρωϊὰ νὰ εἶναι
Ποὺ μὲ τί εὐχαρίστηση, μὲ τί χαρὰ
Θὰ μπαίνεις σὲ λιμένας πρωτοειδωμένους·
Νὰ σταματήσεις σ᾿ ἐμπορεῖα Φοινικικά,
Καὶ τὲς καλὲς πραγμάτειες ν᾿ ἀποκτήσεις,
Σεντέφια καὶ κοράλλια, κεχριμπάρια κ᾿ ἔβενους,
Καὶ ἡδονικὰ μυρωδικὰ κάθε λογῆς,
ὅσο μπορεῖς πιὸ ἄφθονα ἡδονικὰ μυρωδικά.
Σὲ πόλεις Αἰγυπτιακὲς πολλὲς νὰ πᾷς,
Νὰ μάθεις καὶ νὰ μάθεις ἀπ᾿ τοὺς σπουδασμένους.
Πάντα στὸ νοῦ σου νἄχῃς τὴν Ἰθάκη.
Τὸ φθάσιμον ἐκεῖ εἶν᾿ ὁ προορισμός σου.
Ἀλλὰ μὴ βιάζῃς τὸ ταξείδι διόλου.
Καλλίτερα χρόνια πολλὰ νὰ διαρκέσει.
Καὶ γέρος πιὰ ν᾿ ἀράξῃς στὸ νησί,
Πλούσιος μὲ ὅσα κέρδισες στὸν δρόμο,
Μὴ προσδοκώντας πλούτη νὰ σὲ δώςῃ ἡ Ἰθάκη.
Ἡ Ἰθάκη σ᾿ ἔδωσε τ᾿ ὡραῖο ταξίδι.
Χωρὶς αὐτὴν δὲν θἄβγαινες στὸν δρόμο.
Ἄλλα δὲν ἔχει νὰ σὲ δώσει πιά.
Κι ἂν πτωχικὴ τὴν βρῇς, ἡ Ἰθάκη δὲν σὲ γέλασε.
Ἔτσι σοφὸς ποὺ ἔγινες, μὲ τόση πείρα,
ἤδη θὰ τὸ κατάλαβες ᾑ Ἰθάκες τί σημαίνουν.
Η Ιθάκη του Κωνσταντίνου Καβάφη μοιάζει σήμερα να είναι πιο επίκαιρη από ποτέ, ίσως γιατί ζούμε σε μία εποχή με μία ξέφρενη πορεία και ιλιγγιώδη ταχύτητα, το άγχος του αποτελέσματος και την εμμονή με τη γρήγορη και εύκολη επιτυχία.
Αν δούμε το ποίημα προσεκτικά, θα δούμε να «μιλάει» τόσο έντονα στο σύγχρονο άνθρωπο:
1. Η μανία της «άμεσης ικανοποίησης» vs το ταξίδι
Στην εποχή των social media και της τεχνολογίας θέλουμε τα πάντα τώρα. Ο μεγάλος μας ποιητής Κωνσταντίνος Καβάφης, μας θυμίζει ότι η πραγματική αξία βρίσκεται στη διάρκεια και την υπομονή. «Το να είναι μακρύς ο δρόμος» είναι μία πρόσκληση να απολαύσουμε τη διαδικασία, αντί να ζούμε μόνο για το επόμενο «check» στη λίστα των στόχων μας.
2. Οι σύγχρονοι «Λαιστρυγόνες και Κύκλωπες»
Σήμερα τα μυθικά τέρατα του Κωνσταντίνου Καβάφη έδωσαν τη θέση τους στο άγχος, την κατάθλιψη, στον φόβο της αποτυχίας και στην κοινωνική πίεση. Ο ποιητής μας το λέει ξεκάθαρα: «τέτοια στον δρόμο σου ποτέ δεν θα βρεις, αν δεν τα κουβάνεις στην ψυχή σου». Σε ένα μάθημα αυτογνωσίας και ψυχικής ανθεκτικότητας.
3. Επαναπροσδιορισμός της επιτυχίας
Η Σε έναν κόσμο που μετρά την επιτυχία με υλικά αγαθά και τίτλους, η «Ιθάκη» μάς διδάσκει ότι ο πραγματικός πλούτος είναι οι εμπειρίες και η αυθεντική γνώση. Το τέλος του ταξιδιού, η Ιθάκη, μπορεί να είναι «φτωχική», αλλά η σοφία που κέρδισες είναι το αληθινό κεφάλαιο.
Η σημασία του σκοπού
Η Ιθάκη αποτελεί έναν ύμνο ενσυνειδητότητας. Μας καλεί, μας προτρέπει να σταματάμε σε «Φοινικικά εμπορεία», να μυρίζουμε «ηδονικά μυρωδικά», να ζούμε το παρόν. Μας λέει ότι, χωρίς τον «στόχο–σκοπό» (την Ιθάκη), δεν θα ξεκινούσαμε ποτέ το ταξίδι.
4. Η διαχείριση της απογοήτευσης
Σήμερα συναντάμε συχνά το φαινόμενο οι άνθρωποι αφού πετύχουν το στόχο τους, να νιώθουν κενοί ο Κωνσταντίνος καβάφης, μέσα από το ποίημα το είχε προαισθανθεί: πως, αν η «Ιθάκη» σε απογοητεύσει, δεν φταίει εκείνη. Εσύ έγινες πιο σοφός από το ταξίδι. Αυτή η οπτική είναι το καλύτερο αντίδοτο στη σύγχρονη υπαρξιακή κρίση του ανθρώπου.
5. Εν κατακλείδι
Σε μία εποχή που τρέχουμε χωρίς προορισμό, χωρίς «γιατί», η Ιθάκη μάς καλεί να χαμηλώσουμε ταχύτητα, να κοιτάξουμε μέσα μας και να εκτιμήσουμε τη διαδρομή. Και, όπως μας λέει ο τελευταίος στίχος, «έτσι σοφός που έγινες, με τόση πείρα», θα καταλάβεις επιτέλους ότι η ζωή δεν είναι ο προορισμός, αλλά η ίδια η πορεία.
Και αυτό είναι ίσως η πιο καβαφική δικαίωση.
