Η ανάγκη για πιο αποφασιστική δράση της ευρωπαϊκής ένωσης απέναντι στις επίμονες απειλές κατά του κράτους δικαίου βρίσκεται στο επίκεντρο των τελευταίων παρεμβάσεων τόσο της ευρωπαϊκής επιτροπής όσο και του ευρωπαϊκού κοινοβουλίου, αποτυπώνοντας ένα περιβάλλον αυξανόμενων προκλήσεων για τις δημοκρατικές αρχές στην Ευρώπη.
Από την πλευρά της ευρωπαϊκής επιτροπής, η πρόσφατη παρέμβαση στο πλαίσιο της ευρύτερης στρατηγικής για την τήρηση των κανόνων υπογραμμίζει τη σημασία της επιβολής της ευρωπαϊκής νομοθεσίας. Ειδικότερα, η επιτροπή προχώρησε σε προκαταρκτική διαπίστωση παραβίασης της πράξης για τις ψηφιακές υπηρεσίες (DSA) από μεγάλες ψηφιακές πλατφόρμες, επισημαίνοντας την ανάγκη συμμόρφωσης με τους κανόνες που διέπουν τη διαφάνεια και την προστασία των χρηστών. Η εξέλιξη αυτή εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια ενίσχυσης του κράτους δικαίου και της λογοδοσίας, ιδιαίτερα σε τομείς που επηρεάζουν άμεσα τη δημοκρατική λειτουργία, όπως το ψηφιακό περιβάλλον.
Παράλληλα, η ετήσια έκθεση της επιτροπής για το κράτος δικαίου επιβεβαιώνει ότι, παρά τις θετικές εξελίξεις σε αρκετά κράτη-μέλη, εξακολουθούν να υφίστανται σοβαρές προκλήσεις. Οι τομείς της δικαιοσύνης, της διαφθοράς, της ελευθερίας των μέσων ενημέρωσης και των θεσμικών ελέγχων παραμένουν κρίσιμα πεδία παρέμβασης, με την επιτροπή να τονίζει ότι απαιτείται συνεχής πρόοδος και εφαρμογή των συστάσεων.
Στο ίδιο μήκος κύματος, το ευρωπαϊκό κοινοβούλιο εμφανίζεται ακόμη πιο αυστηρό στις εκτιμήσεις του. Σε πρόσφατη έκθεσή του, οι ευρωβουλευτές καταγράφουν «επίμονες, συστημικές και νέες απειλές» κατά των θεμελιωδών αξιών της Ένωσης, όπως η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, η ελευθερία του Τύπου και ο σεβασμός των θεμελιωδών δικαιωμάτων. Ιδιαίτερη ανησυχία εκφράζεται για φαινόμενα όπως η μη συμμόρφωση με δικαστικές αποφάσεις, η συρρίκνωση του χώρου της κοινωνίας των πολιτών και η χρήση τεχνολογιών για τον περιορισμό δημοκρατικών ελευθεριών.
Το Κοινοβούλιο ζητά, μάλιστα, την ενίσχυση των εργαλείων επιβολής της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της πιο συστηματικής χρήσης διαδικασιών επί παραβάσει, αλλά και της σύνδεσης της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης με την τήρηση των αρχών του κράτους δικαίου. Στο πλαίσιο αυτό, επαναφέρει την ανάγκη για ένα πιο «ολοκληρωμένο οπλοστάσιο» μέτρων, που θα διασφαλίζει ότι οι παραβιάσεις δεν μένουν χωρίς συνέπειες.
Ταυτόχρονα, οι ευρωβουλευτές επισημαίνουν ότι η αξιοπιστία της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξαρτάται από την ικανότητά της να επιβάλλει τις αξίες της. Η καθυστέρηση ή η απουσία ουσιαστικών παρεμβάσεων, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις συστηματικών παραβιάσεων, ενδέχεται να υπονομεύσει τη νομιμοποίηση του ευρωπαϊκού εγχειρήματος.
Συνολικά, οι δύο παρεμβάσεις συγκλίνουν στην εκτίμηση ότι το κράτος δικαίου στην Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται σε κρίσιμο σταυροδρόμι. Παρά τις προόδους, οι επίμονες αδυναμίες και οι νέες μορφές απειλών καθιστούν αναγκαία μια πιο αποφασιστική και συνεκτική ευρωπαϊκή δράση, τόσο σε θεσμικό όσο και σε πολιτικό επίπεδο.
