Ο Τούρκος ΥΠΕΞ απορρίπτει την επιστροφή στη συνταγματική τάξη του 1960 και χαρακτηρίζει «ιδανική» τη λύση δύο κρατών – Τι είπε για την παρουσία των τουρκικών στρατευμάτων και την «κυρίαρχη ισότητα» των Τουρκοκυπρίων
Ο Χακάν Φιντάν περνά μεγάλο μέρος της τουρκικής διπλωματικής του δραστηριότητας προβάλλοντας την εικόνα μιας Τουρκίας που θέλει να εμφανίζεται ως δύναμη σταθερότητας, ως χώρα που μπορεί να λειτουργήσει ως παράγοντας ισορροπίας στην ευρύτερη περιοχή και ως υπεύθυνος συνομιλητής στο διεθνές σύστημα.
Όταν όμως η συζήτηση φτάνει στην Κύπρο, η τουρκική θέση γίνεται απολύτως ξεκάθαρη.
Και μαζί της αποκαλύπτεται το πραγματικό βάθος της διαφοράς ανάμεσα στην τουρκική προσέγγιση και στο πλαίσιο λύσης που έχει διαμορφωθεί υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών.
Ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών, μιλώντας στο Anadolu Editors’ Desk, επανέλαβε με ιδιαίτερα σαφή τρόπο την τουρκική θέση υπέρ μιας λύσης δύο κρατών στην Κύπρο.
Όπως μεταδόθηκε από το Anadolu Agency, ο Φιντάν δήλωσε:
«Δεν αναγνωρίζουμε την ελληνοκυπριακή πλευρά ως κράτος. Αν δεν αναγνωρίζετε τα δικαιώματα των Τουρκοκυπρίων, ούτε εγώ θα αναγνωρίσω την κρατική σας υπόσταση, επειδή δεν είστε το κράτος που ιδρύθηκε το 1960».
Η δήλωση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία.
Η Κυπριακή Δημοκρατία αποτελεί το διεθνώς αναγνωρισμένο κράτος της Κύπρου και κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Τουρκία είναι το μόνο κράτος που δεν την αναγνωρίζει, και είναι το μόνο κράτος που αναγνωρίζει το ψευδοκράτος.
Και όμως, η Άγκυρα δεν περιορίζεται στην άρνηση αναγνώρισης.
Ο Φιντάν απορρίπτει ουσιαστικά την επιστροφή στη συνταγματική τάξη που δημιουργήθηκε το 1960 και παρουσιάζει ως επιθυμητή λύση την εγκαθίδρυση δύο χωριστών κρατικών οντοτήτων στο νησί.
«Η παρουσία των τουρκικών στρατευμάτων φέρνει σταθερότητα»
Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η αναφορά του στην τουρκική στρατιωτική παρουσία.
Σύμφωνα με το Anadolu, ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών υποστήριξε:
«Εδώ και 50 χρόνια, το status quo παραμένει το ίδιο. Υπάρχει μόνο ένας λόγος για σταθερότητα και ειρήνη στο νησί: η παρουσία των τουρκικών στρατευμάτων».
Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο κρίσιμο σημείο της τουρκικής επιχειρηματολογίας.
Η Άγκυρα παρουσιάζει την παρουσία των τουρκικών στρατευμάτων ως παράγοντα σταθερότητας.
Για την άλλη πλευρά, όμως, ακριβώς αυτή η στρατιωτική παρουσία αποτελεί ένα από τα βασικά προβλήματα που πρέπει να αντιμετωπιστούν σε οποιαδήποτε συνολική λύση του Κυπριακού.
Και επομένως τίθεται ένα θεμελιώδες ερώτημα:
Μπορεί να θεωρηθεί οριστική και βιώσιμη μια λύση στο Κυπριακό όταν η στρατιωτική παρουσία μιας τρίτης χώρας μετατρέπεται από προσωρινό ζήτημα ασφαλείας σε μόνιμο στοιχείο της νέας τάξης πραγμάτων;
Η «κυρίαρχη ισότητα» και η λύση δύο κρατών
Ο Φιντάν δεν άφησε περιθώριο παρερμηνείας ούτε ως προς την τουρκική θέση για την τελική μορφή της λύσης.
«Η εφαρμογή μιας λύσης δύο κρατών είναι η ιδανική λύση», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Και πρόσθεσε:
«Η κυρίαρχη, ίση και ανεξάρτητη θέση των Τουρκοκυπρίων είναι σημαντική».
Η τουρκική θέση, επομένως, δεν αφορά απλώς μεγαλύτερη πολιτική ισότητα μέσα σε ένα κοινό ομοσπονδιακό κράτος.
Αφορά τη δημιουργία δύο ξεχωριστών κρατικών οντοτήτων.
Και εδώ βρίσκεται η μεγάλη πολιτική διαφωνία.
Για την Κυπριακή Δημοκρατία και την ελληνοκυπριακή πλευρά, η προοπτική δύο κρατών σημαίνει ουσιαστικά τη μονιμοποίηση της διχοτόμησης.
Για την Άγκυρα, αντίθετα, η «κυρίαρχη ισότητα» αποτελεί πλέον κεντρικό στοιχείο της διαπραγματευτικής της θέσης.
Το επιχείρημα της Τουρκίας για τους Τουρκοκύπριους
Ο Φιντάν υποστήριξε ακόμη ότι η ελληνοκυπριακή πλευρά δεν πρόκειται να συμφωνήσει σε πραγματικά ισότιμη διαμοίραση της κρατικής εξουσίας με τους Τουρκοκύπριους.
Όπως μεταδόθηκε, δήλωσε:
«Η ελληνοκυπριακή πλευρά δεν θα συμφωνήσει ποτέ να μοιραστεί το κράτος ισότιμα με τους Τούρκους. Αυτό είναι τόσο βέβαιο όσο το ότι δύο συν δύο ισούνται με τέσσερα».
Η Άγκυρα χρησιμοποιεί έτσι ως βασικό επιχείρημα την ανάγκη προστασίας των πολιτικών δικαιωμάτων και της πολιτικής ισότητας των Τουρκοκυπρίων.
Το ερώτημα, όμως, είναι εάν η προστασία αυτών των δικαιωμάτων απαιτεί υποχρεωτικά τη δημιουργία ενός δεύτερου κράτους.
Ή εάν μπορεί να επιτευχθεί μέσα από μια συμφωνημένη πολιτειακή λύση, με πολιτική ισότητα, αποτελεσματική συμμετοχή και ισχυρές εγγυήσεις για την ασφάλεια και τα δικαιώματα όλων των Κυπρίων.
Το μεγάλο ζήτημα παραμένει η ασφάλεια
Η συζήτηση για το μέλλον της Κύπρου δεν μπορεί να αποκοπεί από το ζήτημα της ασφάλειας.
Εγγυήσεις, μηχανισμοί εφαρμογής μιας συμφωνίας και μεταβατικές ρυθμίσεις μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης.
Αυτό όμως είναι διαφορετικό από την αποδοχή μιας μόνιμης στρατιωτικής παρουσίας ως δομικού χαρακτηριστικού μιας νέας πολιτειακής πραγματικότητας.
Και εδώ η τουρκική θέση εμφανίζεται ιδιαίτερα δύσκολο να συμβαδίσει με την αντίληψη μιας πλήρως κυρίαρχης ευρωπαϊκής Κύπρου.
Η Κύπρος δεν είναι απλώς ένα διμερές ζήτημα
Υπάρχει ακόμη μία παράμετρος που δεν μπορεί να αγνοηθεί.
Η Κυπριακή Δημοκρατία είναι κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Επομένως, η συζήτηση για το μέλλον της Κύπρου δεν αφορά μόνο τις σχέσεις Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων.
Αφορά και την ίδια την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας, τη διεθνή νομιμότητα, τα κυριαρχικά δικαιώματα ενός κράτους-μέλους και την κατάσταση στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το ίδιο ισχύει και για τις διαφορές σχετικά με τις θαλάσσιες ζώνες και τους ενεργειακούς πόρους.
Η Τουρκία και η Κυπριακή Δημοκρατία εξακολουθούν να έχουν βαθιά διαφωνία σχετικά με τα δικαιώματα εκμετάλλευσης των θαλάσσιων περιοχών γύρω από την Κύπρο.
Η μάσκα της «σταθερότητας»
Το ζήτημα, τελικά, δεν είναι εάν η Τουρκία έχει δικαίωμα να προβάλλει τη δική της πρόταση για το Κυπριακό.
Φυσικά και έχει.
Το ζήτημα είναι τι ακριβώς περιλαμβάνει αυτή η πρόταση.
Και η απάντηση του Χακάν Φιντάν είναι πλέον αρκετά καθαρή:
δύο κράτη, κυρίαρχη ισότητα και συνέχιση της τουρκικής στρατιωτικής παρουσίας ως παράγοντα ασφάλειας.
Αυτή δεν είναι μια μικρή τεχνική διαφορά.
Είναι μια διαφορετική αντίληψη για το ίδιο το μέλλον της Κύπρου.
Από τη μία πλευρά βρίσκεται η αντίληψη μιας ενιαίας διεθνώς αναγνωρισμένης Κυπριακής Δημοκρατίας, μέσα στην οποία θα πρέπει να βρεθεί ένας λειτουργικός τρόπος πολιτικής συνύπαρξης Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων.
Από την άλλη βρίσκεται η τουρκική πρόταση για δύο ξεχωριστές κυρίαρχες οντότητες.
Και ανάμεσα στις δύο προσεγγίσεις βρίσκεται ένα νησί που εδώ και δεκαετίες πληρώνει το τίμημα της διχοτόμησης.
Η πραγματική πρόκληση για την Κύπρο δεν είναι να επιλεγεί ποια πλευρά θα επιβληθεί στην άλλη.
Είναι να βρεθεί μια λύση που θα εγγυάται ασφάλεια, πολιτική ισότητα, δημοκρατία, κυριαρχία και ευημερία για όλους τους νόμιμους πολίτες του νησιού, χωρίς να μετατρέπεται η Κύπρος σε πεδίο μόνιμης γεωπολιτικής αντιπαράθεσης.
Και αυτό ακριβώς είναι το σημείο στο οποίο η τουρκική πρόταση του Χακάν Φιντάν εξακολουθεί να αφήνει τα μεγαλύτερα ερωτήματα αναπάντητα.
Γιατί άλλο η προστασία των Τουρκοκυπρίων και άλλο η μονιμοποίηση της διχοτόμησης.
