Γράφει ο Μουρτζούκος Χρήστος
Η ένταξη της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 1981 και την ζώνη του ευρώ πριν το 2000, ήταν μια από τις πιο σημαντικές πολιτικές επιλογές της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας.
Καθοδηγούμενη από γεωπολιτικούς υπολογισμούς, η ελληνική ηγεσία εκείνης της περιόδου έβλεπε στην ευρωπαϊκή προοπτική όχι μόνο οικονομικά και κοινωνικά οφέλη, αλλά ένα στρατηγικό “δίχτυ ασφαλείας” απέναντι στις πιέσεις και τις αστάθειες του Αιγαίου τότε, της Ανατολικής Μεσογείου σήμερα, σε σχέση με την Τουρκία.
Ήταν μια εποχή κατά την οποία οι σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών ήταν φορτισμένες από εδαφικές διεκδικήσεις, διαφορές στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (σήμερα) και στην Κύπρο, ενώ η Τουρκία δεν ήταν τότε μέλος της Ε.Ε., γεγονός που έδινε στην Αθήνα μια έμμεση, αλλά υπαρκτή επίδραση μέσω των ευρωπαϊκών θεσμών.
Σήμερα, πάνω από τέσσερις δεκαετίες μετά, η σχέση της Ελλάδας με την Ευρωπαϊκή Ένωση έχει βαθειά ριζώσει. Όμως, όπως πολλοί αναλυτές και σχολιαστές στα ελληνικά μέσα (και ειδικότερα όσοι έχουν εστιάσει στα ελληνοτουρκικά θέματα) επισημαίνουν, η Ελλάδα έχει σε μεγάλο βαθμό “απεμπολήσει” το γεωπολιτικό πλεονέκτημα που της προσέφερε η ευρωπαϊκή της ιδιότητα απέναντι στην Τουρκία. Αντί να αξιοποιεί το πλήρες βάρος της ευρωπαϊκής πολιτικής, η Αθήνα συχνά αντιμετωπίζει ζητήματα με την Άγκυρα κυρίως σε διμερές επίπεδο, ως καθαρά ελληνοτουρκικά. Αυτή η προσέγγιση, ενώ έχει τη λογική της σε διπλωματικό επίπεδο, περιορίζει σημαντικά τη δυνατότητα της Ελλάδας να κινητοποιήσει ευρύτερους ευρωπαϊκούς μηχανισμούς, συμμάχους και πολιτικές πίεσης.
Η τουρκική επιδίωξη να διατηρεί και να ενισχύει τις θέσεις της στην Ανατολική Μεσόγειο και τα Βαλκάνια έχει μετατραπεί με τα χρόνια σε πιο πολύπλοκη στρατηγική. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, μια συνεκτική ευρωπαϊκή διάσταση στα ελληνοτουρκικά θα μπορούσε να λειτουργήσει πολλαπλασιαστικά. Η Ευρωπαϊκή Ένωση, έχοντας και αυτή συμφέροντα σταθερότητας, ασφάλειας και τήρησης διεθνούς δικαίου στην περιοχή, μπορεί να παίξει ρόλο που ξεπερνά το διμερές πεδίο. Από την προσφυγή σε μηχανισμούς διαιτησίας, μέχρι κοινές ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες σε ενεργειακά, αμυντικά και εμπορικά πεδία, η συμμετοχή της Ε.Ε. θα μπορούσε να αποδειχθεί καθοριστική.
Πολλές φορές στην Ελλάδα διατυπώνεται η άποψη ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι απλώς ένα οικονομικό πλαίσιο. Όμως η πραγματικότητα είναι πως η Ε.Ε. είναι επίσης ένας θεσμικός και πολιτικός οργανισμός με δυνατότητες διαμόρφωσης στρατηγικών προσεγγίσεων σε θέματα διεθνούς ασφάλειας. Αν η ελληνική εξωτερική πολιτική ενσωμάτωνε πιο συστηματικά αυτή την ευρωπαϊκή διάσταση, τόσο στο επίπεδο των διαπραγματεύσεων όσο και στην επικοινωνιακή και πολιτική στρατηγική της, θα είχε, σύμφωνα με αρκετούς σχολιαστές, μια ισχυρότερη θέση στις συνομιλίες με την Τουρκία. Η Ελλάδα δεν χρειάζεται να εγκαταλείψει το διμερές πεδίο, μπορεί και οφείλει να το συμπληρώσει με μια ισχυρή ευρωπαϊκή ατζέντα.
Τελικά, η ”πρόκληση” για την ελληνική πολιτική ηγεσία (του σήμερα) είναι να μετατρέψει την ευρωπαϊκή της ένταξη από μια ιστορική κατάκτηση σε μια ενεργή, στρατηγική “πυξίδα” στις σχέσεις με την Τουρκία. Μόνο έτσι, υποστηρίζουν αναλυτές, μπορεί η Ελλάδα να μεγιστοποιήσει τα οφέλη που της προσφέρει η συμμετοχή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση και να υπερασπιστεί με πιο αποτελεσματικό τρόπο τα εθνικά της συμφέροντα στην ευρύτερη περιοχή.