Γράφει ο Μουρτζούκος Χρήστος
Με στόχο την ενίσχυση των ιδίων πόρων της ευρωπαϊκής ένωσης και χωρίς επιπλέον επιβάρυνση των κρατών-μελών, η ευρωπαϊκή επιτροπή παρουσίασε νέα δέσμη προτάσεων για τη χρηματοδότηση του φιλόδοξου πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου (ΠΔΠ) για την περίοδο 2028–2034, το οποίο αναμένεται να φτάσει τα 2 τρισεκατομμύρια ευρώ.
Η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ξεκαθάρισε πως οι κρατικές συνεισφορές στον προϋπολογισμό της ΕΕ θα παραμείνουν σταθερές, καθώς οι προτεινόμενες αλλαγές επικεντρώνονται σε νέες πηγές ιδίων εσόδων, προκειμένου να καλυφθούν οι αυξανόμενες ευρωπαϊκές υποχρεώσεις, μεταξύ αυτών και η αποπληρωμή των δανείων του ταμείου ανάκαμψης (NextGenerationEU).
Πέντε βασικές νέες πηγές χρηματοδότησης
Η πρόταση περιλαμβάνει πέντε νέες κατηγορίες εσόδων, που αναμένεται να αποφέρουν συνολικά περίπου 58,5 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως:
-
Σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών (ETS): Έσοδα ύψους 9,6 δισ. ευρώ/έτος.
-
Μηχανισμός συνοριακής προσαρμογής άνθρακα (CBAM): Έσοδα 1,4 δισ. ευρώ/έτος.
-
Νέος φόρος στα μη ανακυκλώσιμα ηλεκτρονικά απόβλητα: Εκτιμώμενα έσοδα 15 δισ. ευρώ/έτος.
-
Ειδικός φόρος καπνού: Αναμενόμενα έσοδα 11,2 δισ. ευρώ/έτος.
-
Νέος φόρος στον κύκλο εργασιών μεγάλων επιχειρήσεων (άνω των 100 εκατ. ευρώ ετησίως): Εκτιμώμενα έσοδα 6,8 δισ. ευρώ/έτος.
Οικονομική λιτότητα στις «εύρωστες» χώρες του ευρωπαϊκού βορρά
Η πρόταση έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία ο ευρωπαϊκός βορράς, με προεξάρχουσες τη Γερμανία, τη Γαλλία, εισέρχεται σε φάση αυστηρού δημοσιονομικού ελέγχου.
Στη Γερμανία, το περίφημο «φρένο χρέους» θα (ή έχει ήδη αρχίσει) χαλαρώνει μέσω διαδοχικών ετήσιων παρατάσεων, κατά τα πρότυπα των ΗΠΑ. Η χώρα αυξάνει τις στρατιωτικές της δαπάνες, την ώρα που αντιμετωπίζει πιέσεις για περιορισμό των κοινωνικών παροχών. Παρόμοια εικόνα και στη Γαλλία, η οποία ανακοινώνει περικοπές δαπανών ακόμα και στον τομέα της δημόσιας υγείας, χωρίς όμως να αγγίζει το αμυντικό της σκέλος, προκαλώντας αντιδράσεις στην κοινωνία.
Πρόκειται ουσιαστικά για μια νέα εποχή λιτότητας σε χώρες που παραδοσιακά αποτελούσαν τις «μηχανές» της ευρωπαϊκής οικονομίας. Όπως επισημαίνουν αναλυτές, η Ευρώπη φαίνεται να εισέρχεται σε μια φάση αντίστοιχη με την κρίση χρέους της Ελλάδας τη δεκαετία του 2010, αλλά αυτή τη φορά σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα και με μεγαλύτερες κοινωνικές και πολιτικές συνέπειες.
Επιπτώσεις στο κοινωνικό κράτος και τη μεταναστευτική πολιτική
Οι πιέσεις στους εθνικούς προϋπολογισμούς αναμένεται να οδηγήσουν σε αυστηρότερους ελέγχους στη χορήγηση επιδομάτων, ιδίως στις χώρες με πολυπληθείς μεταναστευτικές κοινότητες, όπως η Γερμανία και η Γαλλία. Κρατικά προγράμματα πρόνοιας και στήριξης, τα οποία μέχρι σήμερα λειτουργούσαν χωρίς μεγάλους περιορισμούς, βρίσκονται πλέον στο στόχαστρο των περικοπών.
Παράλληλα, η συνεχής ροή μεταναστών και προσφύγων ασκεί επιπλέον πίεση σε συστήματα πρόνοιας που ήδη δοκιμάζονται, με πολλούς αξιωματούχους να ζητούν αυστηρότερες προϋποθέσεις για τη χορήγηση παροχών.
Έλλειμμα στρατηγικής και γεωπολιτική αδράνεια
Την ίδια στιγμή, η ΕΕ καλείται να διαχειριστεί κρίσιμες γεωπολιτικές προκλήσεις, από την Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή, μέχρι την ενίσχυση της αμυντικής της ικανότητας στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ. Παρά τη ρητορική περί ενότητας και στρατηγικής αυτονομίας, η Ευρώπη εξακολουθεί να εμφανίζει αστάθεια και έλλειψη σαφούς προσανατολισμού στην εξωτερική της πολιτική.
Οι οικονομικές αποφάσεις της παρούσας περιόδου, σε συνδυασμό με τις πιεστικές κοινωνικές ανάγκες και τις διεθνείς εξελίξεις, θα καθορίσουν εάν η ΕΕ θα καταφέρει να διατηρήσει τη συνοχή και την ανταγωνιστικότητά της, ή αν θα οδηγηθεί σε ένα νέο κύμα εσωτερικής αβεβαιότητας, αντίστοιχο με εκείνο που βίωσε η Ελλάδα πριν από δεκαπέντε χρόνια.
