Γράφει η *Δέσποινα Χιντζογλου – Αμασλιδου
Αλήθεια πού βρίσκεται τελικά ο τάφος του Μεγάλου Αλεξάνδρου; Γνωρίζουμε από τα αρχαία κείμενα (μας πληροφορεί ο Δημήτριος Πλάντζος), ότι πεθαίνει στη Βαβυλώνα το 323 π.Χ. μετά από σύντομη αρρώστια, αφού προλάβει να ζητήσει να ταφεί στην όαση Siwa (Σίβα-Σίγουα).
Όμως οι επίγονοι διαφωνούν… έχει αρχίσει η μοιρασιά της αυτοκρατορίας! Ο Περδίκκας, επί κεφαλής των διαδόχων, ετοιμάζει τη σωρό (με μια άγνωστη τεχνική μουμιοποίησης , όχι αιγυπτιακή) προκειμένου να τη φέρει στη Μακεδονία, και επί δυο ολόκληρα χρόνια την τιμά με περιοδείες και λιτανείες. Τελικά ο Πτολεμαίος την απάγει και την οδηγεί στη Μέμφιδα, μεθοδεύοντας παράλληλα την ήτα και τη δολοφονία του Περδίκκα.
Η Αλεξάνδρεια έχει ιδρυθεί το 331 π.Χ. από τον Αλέξανδρο, ως πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας, το δε 311, λίγα χρόνια μετά τον θάνατό του, ο Πτολεμαίος στέλνει διάγγελμα σ’ όλη την επικράτεια καλώντας τους υπηκόους της για εποικισμό της πόλης. Η οικοδόμησή της γίνεται κατά το Ιπποδάμειο οικιστικό σύστημα, με οριζόντιους και κάθετους δρόμους, και φυσικά με σπουδαίο ανάκτορο.
Έτσι ιδρύεται το «βασιλικό τετράγωνο» με το «Σήμα» (σημάδι) ή κατ’ άλλους «Σώμα», δηλ. τον τάφο του Μεγάλου Αλεξάνδρου, όπου θα ταφούν εκτός από τον μεγάλο Μακεδόνα και όλοι οι Πτολεμαίοι.
Διαβάζουμε στις πηγές ότι ο τάφος ήταν προσβάσιμος, ημιυπόγειος, με αίθρια (δηλαδή με ορατό τον ουρανό) και με πολλούς ημιυπόγειους χώρους περιμετρικά, καθώς και πολλά μακεδονικά στοιχεία. Στα χρόνια του Πτολεμαίου Δ’ αλλάζει η θέση της ταφής. Από δε τον Στράβωνα μαθαίνουμε ότι κάποια εποχή συλήθηκε, για τις ανάγκες του κράτους που είχε πέσει σε παρακμή. Παρά την παρακμή όμως της Αλεξάνδρειας, ο τάφος παραμένει γνωστός και επισκέψιμος μέχρι το τέλος του 3ου μ.Χ. αιώνα, χωρίς πλέον να υπάρχει κάποια αναφορά στο σώμα του Αλεξάνδρου. Είναι τελικά απ’ όλους αποδεκτό ότι εάν ο Περδίκκας υπερίσχυε του Πτολεμαίου… θα έφερνε τη σωρό του Αλεξάνδρου στη Μακεδονία και εάν γινόταν αυτό, θα βρισκόταν μάλλον στις Αιγές-Βεργίνα.
Η Αλεξάνδρεια, η Νεκρόπολη όπως την ονόμαζε ο Στράβων (εξ αιτίας των πολλών και σημαντικών νεκρών που φιλοξενούσε), μετά την παρακμή θα ακμάσει πάλι πολύ αργότερα, κατά τον 19ο αιώνα.
Στη Βεργίνα ο μακεδονικός τάφος είναι ίσως του Φιλίππου, αν και βρέθηκαν εκεί κάποια όπλα του Αλεξάνδρου (κράνος με φτερά, που περιγράφει πολύ ωραία ο Πλούταρχος), τα οποία εκτίθενται στο μουσείο.
Και βέβαια η έρευνα κι οι αποκαλύψεις συνεχίζονται. Ακόμη κι η Βενετία επιχείρησε να διεκδικήσει την τιμή της ταφής του, όταν κάποιοι αρχαιολόγοι έθεσαν μια τέτοια πιθανότητα… εξαιτίας ενός μαρμάρινου ευρήματος που βρέθηκε εκεί με μακεδονικά σύμβολα (τον ήλιο της Βεργίνας). Τελικά μετά από μελέτη, το εύρημα αυτό συνδέθηκε με τη γνωστή απαγωγή του σώματος του αγίου Μάρκου από την Αίγυπτο και τη μεταφορά του στη Βενετία. Όσον αφορά την Αμφίπολη (κατά τον Πλάντζο Δημήτριο πάντα) είναι μάλλον πριγκιπικός θρακικός τάφος.
Ο Καργάκος σχετικά με τον τάφο της Αμφίπολης πιθανολογεί ότι η Ολυμπιάδα ετοίμασε τον τάφο, γιατί σχεδίαζε να φέρει το σώμα του Αλεξάνδρου από την Αίγυπτο, αλλά δεν πρόλαβε. Τη σκότωσε ο Αντίπατρος, όπως επίσης τη γυναίκα του Ρωξάνη και τον γιο τους, Αλέξανδρο Δ’, που ήταν μόλις 12 ετών. Στον τάφο μέσα δεν υπάρχουν κτερίσματα, αφού είναι συλημένος… μάλλον από τους Βούλγαρους, αφού όπως ξέρουμε έμειναν στο Νεοχώρι 3 χρόνια και ως γνωστόν καταλήστεψαν και το μοναστήρι της Εικοσιφοίνισσας.
Η Ελένη Αλβελέρ επιμένει ότι ο Αλέξανδρος είναι (ή ήταν) θαμμένος στη Βεργίνα (σε αντίθεση με τον Ανδρόνικο που πίστευε ότι ο τάφος του βρίσκεται στην Αλεξάνδρεια). Στηρίζει την άποψή της 1ον : στο αγαλμάτιο του Αλεξάνδρου που βρέθηκε στον τάφο του Φιλίππου, 2ον στο ότι υπάρχει εκεί αέτωμα με τον Αλέξανδρο στεφανωμένο σε σκηνή κυνηγίου, και 3ον στο ότι στο νεκροκρέβατο βρέθηκε ένας σάτυρος κι ένας Διόνυσος και σύμφωνα με τον Αρριανό όταν η πολιορκία της Τύρου τον δυσκόλευε και σκεφτόταν να τη διακόψει… ονειρεύτηκε έναν σά-τυρο, που ερμήνευσε ως: δική σου-Τύρος, κι έτσι συνέχισε την προσπάθεια και τελικά την κυρίευσε! Όσον αφορά τον Διόνυσο… αυτός ερμηνεύεται με το ότι: όταν ο Αλέξανδρος ζήτησε από τους Αθηναίους να τον κάνουν θεό, αυτοί τον ταύτισαν με τον Διόνυσο.
Η αρχαιολόγος Λιάνα Σουβλατζή πιστεύει, σχετικά με τον τάφο του Αλεξάνδρου, ότι βρίσκεται στη όαση Siwa. Ο Λαζαρίδης και η Περιστέρη συμφωνούν στο ότι στην Αμφίπολη δεν έχει ακόμη βρεθεί κάτι που να επιβεβαιώνει ότι εκεί είναι ή ήταν ο τάφος του Αλεξάνδρου.
Η Καλλιόπη Παπακώστα, που συνεχίζει τις έρευνες στην Αλεξάνδρεια, μας βεβαιώνει ότι ο 1ος τάφος του Αλεξάνδρου έγινε στη Μέμφιδα από τον Πτολεμαίο Α’, γιατί η Αλεξάνδρεια ακόμη κτιζόταν. Μετά από λίγες δεκαετίες ο Πτολεμαίος ο Β’ μετέφερε το λείψανο στο βασιλικό τετράγωνο, στην κατασκευή με τους χαρακτηριστικούς αλαβάστρινους μονόλιθους . Αυτός ήταν ο 2ος τάφος. Ο 3ος έγινε περίπου το 200 π.Χ. αιώνα από τον Πτολεμαίο Δ’ τον Φιλοπάτωρα, που μετέφερε τον Αλέξανδρο και όλους τους Πτολεμαίους που ακολούθησαν στον κήπο των ανακτόρων, δηλαδή στα βασιλικά κτήρια της ελληνιστικής εποχής, σε ένα καινούργιο μεγαλοπρεπές μαυσωλείο. Η Καλλιόπη Παπακώστα συνεχίζοντας ακόμη την έρευνα… πιο κάτω από τον υδροφόρο ορίζοντα που είναι στα 7,5 μ. (δηλαδή στο ελληνιστικό στρώμα που βρίσκεται σε βάθος 10 μ.), αντλώντας συνεχώς νερό, τελικά βρήκε το μεγάλο δημόσιο κτήριο που έχει διάσταση 41 επί 35 μ..
Πιστεύει ότι μέσα στα κτήρια του βασιλικού τετραγώνου υπάρχει κι ο τάφος του Αλεξάνδρου, μάλλον κατεστραμμένος από τις πολλές φυσικές καταστροφές (είναι γνωστό το τσουνάμι του 354 μ.Χ.), ελπίζει όμως ότι η σαρκοφάγος ίσως έχει μεταφερθεί από τους ιερείς σε ασφαλέστερο μέρος. Το πρώτο εύρημά της, ένα ωραιότατο ελληνιστικό άγαλμα με χαρακτηριστικά της τέχνης του Λυσίππου, που πιθανόν κοσμούσε κάποιον χώρο των βασιλικών διαμερισμάτων, θεωρήθηκε από πολλούς αρχαιολόγους ότι είναι ο Αλέξανδρος και την έκανε να συνεχίσει το επίπονο έργο της.
Σύμφωνα με την περιγραφή του τύμβου Καστά της Αμφίπολης, από την αρχαιολόγο Δήμητρα Μαλαμίδου, χαρακτηριστικές είναι στην είσοδο οι σφίγγες σε σώμα λιονταριού (οι σφίγγες ως γνωστόν σχετίζονταν με τη μεταθάνατον ζωή και θεωρούνταν φύλακες τάφων), με καλάθι στο κεφάλι σαν τις Καρυάτιδες, επίσης χαρακτηριστικός συμβολισμός ταφικών μνημείων.
Το κλιμακοστάσιο είναι από πωρόλιθο σκεπασμένο με κονίαμα μαρμάρου, για προστασία. Στον δεύτερο θάλαμο υπάρχει επένδυση με μάρμαρο και επίσης Καρυάτιδες, συμφυείς με πεσσούς, οι οποίες συνηθίζονταν ανέκαθεν στους ιερούς χώρους. Χαρακτηριστικό είναι το ψηφιδωτό με την αρπαγή της Περσεφόνης και την τρύπα της σύλησης… στοκαρισμένη με έμφαση, αλλά και οι ρόδακες, τα γνωστά φυτικά μακεδονικά κοσμήματα.
Στον ταφικό θάλαμο υπάρχουν κομμάτια σκελετών 5 ατόμων (μεταξύ των οποίων μία γυναίκα 60 ετών κι ένα μικρό παιδί, καθώς κι ένας σκελετός σε καύση). Πιστεύεται ότι ο Αλέξανδρος έδωσε την εντολή κατασκευής του τάφου στον Ηφαιστίωνα.
Σπουδαία τελικά η επιστήμη της αρχαιολογίας. Ας ευχαριστηθούμε το ταξίδι μας στον χρόνο, ας μάθουμε, ας διδαχθούμε, ας καμαρώσουμε. Το δικαιούμαστε!
