Η έγκριση της ρήτρας διαφυγής για τις αμυντικές δαπάνες από το Ecofin ανοίγει τον δρόμο για επιπλέον εξοπλισμούς χωρίς επιβάρυνση του ελλείμματος. Τι σημαίνει για τα δημόσια οικονομικά και τις μελλοντικές παρεμβάσεις.
Ένα σημαντικό εργαλείο δημοσιονομικής ευελιξίας εξασφάλισε η Ελλάδα από το τελευταίο Συμβούλιο Οικονομικών και Δημοσιονομικών Υποθέσεων (Ecofin), με την έγκριση της ρήτρας διαφυγής για τις αμυντικές δαπάνες. Η ρήτρα επιτρέπει στις χώρες-μέλη της Ε.Ε. να πραγματοποιούν πρόσθετες στρατιωτικές δαπάνες, έως και 1,5% του ΑΕΠ, οι οποίες δεν θα υπολογίζονται στο δημοσιονομικό έλλειμμα, αν και θα καταγράφονται στο χρέος. Η Ελλάδα συγκαταλέγεται μεταξύ των 17 κρατών που επωφελούνται από τη ρύθμιση.
Καθοριστικής σημασίας για την Αθήνα ήταν η αλλαγή του έτους βάσης για τον υπολογισμό των στρατιωτικών δαπανών. Αντί για το 2021, όταν η Ελλάδα είχε αμυντικές δαπάνες άνω του 3% του ΑΕΠ λόγω εξοπλιστικών προγραμμάτων, το νέο σημείο αναφοράς είναι πλέον το 2024. Αυτή η εξέλιξη επιτρέπει αύξηση των δαπανών κατά 0,3 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ, δημιουργώντας περιθώριο πρόσθετης δαπάνης ύψους περίπου 500 εκατ. ευρώ το 2026 χωρίς δημοσιονομικό αντίκτυπο στο έλλειμμα.
Το ποσό αυτό προστίθεται στο λεγόμενο «πακέτο ελαφρύνσεων» ύψους 1,5 δισ. ευρώ, το οποίο διαμορφώνεται από τη συγκράτηση των πρωτογενών δαπανών και την αύξηση των φορολογικών εσόδων μέσω καταπολέμησης της φοροδιαφυγής. Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, το πακέτο αυτό αναμένεται να αποτελέσει βασικό όπλο του πρωθυπουργού στις ανακοινώσεις του από το βήμα της ΔΕΘ τον Σεπτέμβριο.
Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκος Πιερρακάκης, χαρακτήρισε την εξέλιξη ως «στρατηγική νίκη για την Ελλάδα», επισημαίνοντας ότι η χώρα υπερασπίζεται όχι μόνο τα εθνικά της συμφέροντα, αλλά και τα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Υπογράμμισε επίσης ότι η Ελλάδα ήταν ανάμεσα στα κράτη-μέλη που πρότειναν εξαρχής την εξαίρεση των στρατιωτικών δαπανών από τους κανόνες του Συμφώνου Σταθερότητας, και πλέον μπορεί να αξιοποιήσει 500 εκατ. ευρώ για την ενίσχυση της άμυνας και τη στήριξη των πολιτών.
Η ρήτρα διαφυγής θα ισχύσει από το 2025 έως και το 2028, με δυνατότητα παράτασης ενός έτους. Για την Ελλάδα, η ενεργοποίηση της συνδέεται με το νέο 12ετές Μακροπρόθεσμο Πρόγραμμα Αμυντικού Εξοπλισμού, το οποίο προβλέπει σταδιακή αύξηση των αμυντικών δαπανών: από 2,2% του ΑΕΠ το 2024, σε 2,3% το 2025 και 2,5% το 2026.
Ωστόσο, η Κομισιόν προειδοποιεί ότι η δημοσιονομική αυτή ελευθερία είναι προσωρινή. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της, η αξιοποίηση της ρήτρας θα προσθέσει 1,2% του ΑΕΠ στο έλλειμμα και 1,8% στο χρέος έως το 2028. Για να αντισταθμίσει τις επιπτώσεις, η Ελλάδα καλείται να εφαρμόσει παρεμβάσεις ύψους 0,2% του ΑΕΠ (περίπου 500 εκατ. ευρώ) ετησίως για τέσσερα έτη, ή 0,1% του ΑΕΠ για επτά έτη, εάν επεκταθεί ο χρονικός ορίζοντας στο επόμενο Μεσοπρόθεσμο Πλαίσιο.
Από το 2029 και μετά, το ευρωπαϊκό δημοσιονομικό πλαίσιο επιστρέφει σε πιο αυστηρή τροχιά, με στόχο την αποκατάσταση της ισορροπίας σε έλλειμμα και χρέος. Η Επιτροπή τονίζει ότι οι κυβερνήσεις πρέπει να είναι έτοιμες για τις αναγκαίες προσαρμογές, ώστε να μην τεθεί σε κίνδυνο η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών.
