Ένα στατιστικό εύρημα της Ομοσπονδιακής Στατιστικής Υπηρεσίας Γερμανίας προκαλεί αίσθηση και γεννά ερωτήματα: οι άνθρωποι χωρίς γερμανική υπηκοότητα πληρώνουν κατά μέσο όρο υψηλότερο ενοίκιο από τους Γερμανούς.
Συγκεκριμένα, το μέσο καθαρό ενοίκιο για τους αλλοδαπούς είναι 7,75 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο, τη στιγμή που οι Γερμανοί πληρώνουν 7,08 ευρώ. Η διαφορά φτάνει το 9,5%.
Αλλά πού οφείλεται αυτή η διαφορά; Και μπορεί να εξηγηθεί χωρίς να αποδοθεί σε διακρίσεις ή κοινωνικές ανισότητες;
Οι αριθμοί λένε την αλήθεια – αλλά τι κρύβεται πίσω τους;
Η πρώτη σκέψη είναι ότι ίσως οι ξένοι μετακομίζουν πιο συχνά ή ζουν κυρίως σε μεγάλα αστικά κέντρα, όπου τα ενοίκια είναι παραδοσιακά υψηλότερα. Πράγματι, το 22% των ατόμων χωρίς γερμανική υπηκοότητα διαμένουν λιγότερο από έναν χρόνο στο τρέχον διαμέρισμά τους, σε αντίθεση με μόλις 7% στους Γερμανούς. Ωστόσο, ακόμη και όταν ληφθεί υπόψη η διάρκεια μίσθωσης, η διαφορά στις τιμές παραμένει.
Ούτε η τοποθεσία αποτελεί επαρκή εξήγηση. Είτε πρόκειται για μεγάλες πόλεις είτε για μικρούς οικισμούς, οι ξένοι πληρώνουν σταθερά περισσότερα. Για παράδειγμα, στις περιοχές κάτω των 10.000 κατοίκων, η διαφορά εκτοξεύεται στο 10,6%.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει και το γεγονός ότι οι αλλοδαποί ζουν σε μικρότερα διαμερίσματα: 85,7 τ.μ. κατά μέσο όρο, έναντι 109,6 τ.μ. για τους Γερμανούς. Και όμως, τα μικρότερα διαμερίσματα κοστίζουν περισσότερο ανά τετραγωνικό μέτρο μέχρι και 15,6% παραπάνω. Έτσι, όσοι δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα για μεγαλύτερο σπίτι, καταλήγουν να πληρώνουν ακριβότερα σε αναλογία.
Σύμφωνα με τον Reiner Braun, επικεφαλής του ινστιτούτου ακινήτων Empirica, ένας βασικός λόγος είναι η απουσία κοινωνικών και επαγγελματικών δικτύων. Οι νεοαφιχθέντες αλλοδαποί αναγκάζονται να αναζητήσουν διαμέρισμα στις δημόσιες αγγελίες που συνήθως έχουν υψηλότερες τιμές, αντί να αξιοποιήσουν προφορικές συστάσεις ή προσωπικές γνωριμίες, όπως κάνουν πολλοί Γερμανοί.
Ο Braun παραδέχεται επίσης ότι υπάρχει και το στοιχείο της διάκρισης: κάποιοι ιδιοκτήτες ίσως απαιτούν υψηλότερα ενοίκια από ξένους, είτε λόγω προκατάληψης είτε επειδή θεωρούν ότι δεν γνωρίζουν καλά τα δικαιώματά τους. Άλλες φορές ζητούν υψηλότερα μισθώματα ως μέτρο «ασφάλειας» απέναντι σε ενοικιαστές που θεωρούν άγνωστους ή μη προβλέψιμους.
Υπάρχει και η άλλη πλευρά – τα «ακριβά» προσωρινά διαμερίσματα
Σε ειδικές περιπτώσεις, το υψηλότερο ενοίκιο αντανακλά και διαφορετικά χαρακτηριστικά διαβίωσης. Για παράδειγμα, εργαζόμενοι υψηλής εξειδίκευσης από το εξωτερικό διαμένουν προσωρινά σε επιπλωμένα διαμερίσματα, τα οποία κοστίζουν σαφώς περισσότερο. Συχνά μάλιστα καλύπτονται από τους εργοδότες τους.
Δεν είναι μία μόνο η αιτία που εξηγεί το αυξημένο κόστος στέγασης για τους αλλοδαπούς στη Γερμανία. Κοινωνικοί, οικονομικοί και πολιτισμικοί παράγοντες συνυπάρχουν: έλλειψη γνωριμιών, προσωρινότητα, μικρότερη οικονομική δυνατότητα, αλλά και φαινόμενα διακρίσεων. Όλα αυτά δημιουργούν ένα πλαίσιο που θέτει τους ξένους σε πιο δυσμενή θέση στην αγορά κατοικίας.
