Αρχαία βακτήρια 5.000 ετών «νικούν» τα σύγχρονα αντιβιοτικά. Τι αποκαλύπτει έρευνα σε σπήλαιο πάγου της Ρουμανίας.
Βακτήρια που παρέμειναν παγιδευμένα στον πάγο για περίπου 5.000 χρόνια και εμφανίζουν ανθεκτικότητα απέναντι σε σύγχρονα αντιβιοτικά εντόπισαν επιστήμονες σε υπόγειο σπήλαιο της Ρουμανίας, φέρνοντας στο φως νέα δεδομένα για την εξέλιξη της μικροβιακής αντοχής.
Η ανακάλυψη ενισχύει την άποψη ότι η αντοχή στα αντιβιοτικά δεν αποτελεί αποκλειστικά προϊόν της σύγχρονης ιατρικής, αλλά φυσικό μηχανισμό επιβίωσης που προϋπήρχε πολύ πριν από την ανθρώπινη χρήση φαρμάκων.
Οι ερευνητές εργάστηκαν στο σπήλαιο πάγου Scarisoara, ένα από τα μεγαλύτερα της Ευρώπης, στα όρη Απουσένι. Από τη λεγόμενη «Μεγάλη Αίθουσα» εξήγαγαν πυρήνα πάγου μήκους 25 μέτρων, ο οποίος περιείχε μικροοργανισμούς εγκλωβισμένους εδώ και χιλιετίες. Για να αποφευχθεί οποιαδήποτε επιμόλυνση, τα δείγματα συλλέχθηκαν με αυστηρά αποστειρωμένες διαδικασίες και διατηρήθηκαν σε συνθήκες κατάψυξης μέχρι την ανάλυσή τους στο εργαστήριο.
Στο επίκεντρο της μελέτης βρέθηκε ένα βακτηριακό στέλεχος με την ονομασία Psychrobacter SC65A.3. Οι επιστήμονες απομόνωσαν το DNA του και χαρτογράφησαν το γονιδίωμά του, αναζητώντας αφενός τους μηχανισμούς που του επιτρέπουν να επιβιώνει σε εξαιρετικά χαμηλές θερμοκρασίες και αφετέρου τα γονίδια που σχετίζονται με την αντοχή στα αντιβιοτικά. Στη συνέχεια, το στέλεχος δοκιμάστηκε απέναντι σε 28 διαφορετικά αντιβιοτικά από δέκα κατηγορίες, τα οποία χρησιμοποιούνται σήμερα για τη θεραπεία σοβαρών βακτηριακών λοιμώξεων.
Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά: παρά την αρχαία προέλευσή του, το βακτήριο αποδείχθηκε ανθεκτικό σε δέκα ευρέως χρησιμοποιούμενα σύγχρονα αντιβιοτικά. Επιπλέον, στο γονιδίωμά του εντοπίστηκαν περισσότερα από 100 γονίδια που σχετίζονται με μηχανισμούς μικροβιακής αντοχής, γεγονός που καταδεικνύει ότι τέτοιες άμυνες έχουν βαθιές εξελικτικές ρίζες.
Η έρευνα δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Frontiers in Microbiology. Όπως εξηγεί η επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, Κριστίνα Πουρκαρέα, ανώτερη ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Βιολογίας του Βουκουρεστίου της Ρουμανικής Ακαδημίας, η μελέτη τέτοιων μικροοργανισμών δείχνει ότι «η αντοχή στα αντιβιοτικά εξελίχθηκε φυσικά στο περιβάλλον, πολύ πριν την εμφάνιση και τη μαζική χρήση των σύγχρονων φαρμάκων».
Τα ευρήματα έχουν διττή σημασία. Από τη μία πλευρά, οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι η κλιματική αλλαγή και το λιώσιμο των πάγων θα μπορούσαν να απελευθερώσουν αρχαία μικρόβια στο σύγχρονο οικοσύστημα, ενισχύοντας το ήδη οξύ πρόβλημα της αντοχής στα αντιβιοτικά. Από την άλλη, το ίδιο βακτηριακό στέλεχος κρύβει και σημαντικές ευκαιρίες για τη βιοϊατρική έρευνα.
Συγκεκριμένα, στο γονιδίωμα του Psychrobacter SC65A.3 εντοπίστηκαν σχεδόν 600 γονίδια με άγνωστη λειτουργία, υποδηλώνοντας μια ανεξερεύνητη δεξαμενή βιολογικών μηχανισμών. Παράλληλα, οι ερευνητές βρήκαν έντεκα γονίδια που φαίνεται να μπορούν να αναστέλλουν ή να εξοντώνουν άλλα βακτήρια, μύκητες και ιούς, ένα εύρημα που θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση για την ανάπτυξη νέων, καινοτόμων αντιβιοτικών στο μέλλον.
Η μελέτη υπενθυμίζει ότι ακόμη και στα πιο ακραία και απομονωμένα περιβάλλοντα του πλανήτη, η φύση διατηρεί «εργαλεία» που μπορούν να αποδειχθούν είτε απειλή είτε πολύτιμη λύση για τη σύγχρονη ιατρική.