Η προέλευση της λέξης «μητρώο» κρύβει μια συναρπαστική ιστορία που ανάγεται στην αρχαία Αθήνα και συνδέεται άμεσα με τη λατρεία της μεγάλης μητέρας, της θεάς Κυβέλης.
Σύμφωνα με την παράδοση, όταν ένας ιερέας της Κυβέλης επιχείρησε να εισαγάγει τη λατρεία της στην πόλη, οι Αθηναίοι αντέδρασαν βίαια. Ο ιερέας είτε εξοστρακίστηκε, είτε, κατά μια άλλη εκδοχή, ρίφθηκε σε ένα πηγάδι που χρησιμοποιούνταν για καταδίκες. Η πράξη αυτή όμως δεν έμεινε αναπάντητη. Όταν οι καιροί άλλαξαν και οι Αθηναίοι αντιμετώπισαν δυσκολίες, το μαντείο των Δελφών τους υπέδειξε να ανεγείρουν ιερό προς τιμήν της θεάς, προκειμένου να εξιλεωθούν για το έγκλημά τους.
Έτσι οικοδομήθηκε το «Μητρώον», ένας ναός αφιερωμένος στη Κυβέλη. Αναγνωρίζοντας τη σημασία και την ιερότητα του χώρου, οι Αθηναίοι αποφάσισαν να τον αξιοποιήσουν για έναν εξαιρετικά σημαντικό σκοπό, τη φύλαξη των επίσημων αρχείων και εγγράφων του κράτους.
Στους τοίχους του φυλάσσονταν νόμοι, ψηφίσματα της εκκλησίας του δήμου, δικαστικές αποφάσεις και κάθε λογής δημόσια έγγραφα. Με αυτόν τον τρόπο, το ιερό της Κυβέλης μετατράπηκε στο πρώτο επίσημο αρχειοφυλακείο της δημοκρατικής Αθήνας. Η ονομασία «μητρώον» επιβίωσε στο πέρασμα των αιώνων και έφτασε μέχρι τις μέρες μας, υπενθυμίζοντάς μας ότι η ανάγκη για οργάνωση, καταγραφή και διαφύλαξη της δημόσιας μνήμης έχει τις ρίζες της βαθιά στην ελληνική αρχαιότητα.
