Γράφει η Δέσποινα Χιντζογλου-Αμασλιδου
Η Ζάκυνθος ανέπτυξε πλούσιο πολιτισμό, δέχτηκε επιρροές από την Αναγέννηση και τον Διαφωτισμό και μαζί με τα άλλα νησιά του Ιονίου απέφυγε τον τουρκικό ζυγό.
Οι Βενετοί κατακτητές επηρέασαν τους κατοίκους της Ζακύνθου στην αρχιτεκτονική και τον πολιτισμό, σε σημείο που η Ζάκυνθος να αναφέρεται ως «η Βενετία του Νότου». Οι ρίζες της μουσικής, των παραδοσιακών χορών και του θεάτρου χάνονται στην εποχή της Ενετοκρατίας. Οι πρώτες θεατρικές παραστάσεις δίνονταν στα σαλόνια των αρχόντων, μέχρι που κατασκευάστηκε ένα θέατρο, λίγα χρόνια πριν φύγουν οι Βενετοί, που μπορούσε να φιλοξενήσει και τις λαϊκές τάξεις.
Τα δύο θεατρικά είδη που αναπτύχθηκαν με μεγάλη επιτυχία ήταν η όπερα και οι λεγόμενες “ομιλίες”, λαϊκές παραστάσεις που συχνά κατήγγειλαν τις κοινωνικές αδικίες.
Η χρήση μουσικών οργάνων, που αρχικά υιοθετήθηκε για να συνοδεύει στρατιωτικές παρελάσεις, οδήγησε τους νησιώτες, μέσα στους αιώνες, να φτιάχνουν μπαλάντες, για να τους συντροφεύουν κατά τις λαϊκές γιορτές. Παρά τις βενετσιάνικες και κρητικές επιρροές, από την αρχαιότητα στο νησί αναπτύχθηκαν ιδιαίτερα μουσικά σχήματα που έφτασαν σε στιγμές μεγαλύτερης αίγλης με την ίδρυση της Μουσικής Σχολής της Ζακύνθου το 1815. Η μουσική και το τραγούδι αποτελούσαν και αποτελούν αχώριστο σύντροφο των Ζακυνθινών. Η σημασία που έδιναν οι Ζακυνθινοί στη μουσική εντοπίζεται από τα χρόνια της αρχαιότητας, όταν για να τιμήσουν τον Πυθαγόρα τύπωσαν νόμισμα με την μορφή του να κρατάει λύρα.
Επίσης από τα παλιά χρόνια, στις γιορτές και τα πανηγύρια, τραγουδούσαν ομηρικά άσματα.
Στη Ζάκυνθο συναντάμε τέσσερα είδη μουσικής: τη ζακυνθινή εκκλησιαστική μουσική, τα δημοτικά τραγούδια και τους χορούς, τις αρέκιες και τις καντάδες.
Η λέξη «αρέκιες» προέρχεται από την ιταλική λέξη A Orecchio, που σημαίνει «ακουστικώς» και είναι τα λαϊκά τραγούδια της Ζακύνθου που τα συναντάμε και στα υπόλοιπα νησιά της Επτανήσου. Είναι τραγούδια με ιδιαίτερο στυλ, που τραγουδιούνται με τέσσερεις φωνές, χωρίς τη συνοδεία οργάνου. Η αρμονία τους είναι κάπως περίεργη, αφού πολλές φορές η 3η φωνή τραγουδάει ψηλότερα από την 1η φωνή. Αυτόν τον τρόπο οι ζακυνθινοί τον λένε «τέρτσα». Οι «αρέκιες» ξεκινούν με μια φωνή (σόλο) και κατόπιν η αρμονία συμπληρώνεται με τις άλλες φωνές που ακολουθούν.
Οι ζακυνθινές καντάδες (λέγονται και σερενάτες) είναι το δημοφιλέστερο είδος της έντεχνης επτανησιακής μουσικής. Είναι παλιά παραδοσιακά, πολυφωνικά μουσικά κομμάτια για χορωδία και τραγουδιούνται με τη συνοδεία κιθάρας και μαντολίνου. Οι στίχοι έχουν ερωτικό περιεχόμενο και είναι μπολιασμένοι με την αγάπη για το ασθενές φύλλο. Άλλοι είναι γραμμένοι από στιχουργούς και άλλοι είναι αυτοσχέδιοι. Τα αρμονικά αυτά τραγούδια με την γλυκιά και νοσταλγική μελωδία και τους ρομαντικούς στίχους εξακολουθούν να προκαλούν ιδιαίτερη συγκίνηση.
Οι ζακυνθινές καντάδες και οι «αρέκιες» άρχισαν να εξελίσσονται στα νεότερα χρόνια. Αν και δέχθηκαν όμως επίδραση από την ιταλική μουσική, όταν ολοκληρώθηκε η διαμόρφωση τους… αποδείχθηκε ότι δεν είναι ούτε ιταλική, ούτε κρητική, μα καθαρά επτανησιακή. Η μουσική για τους ζακυνθινούς είναι έκφραση και αντανάκλαση των ιστορικών συνθηκών που επηρέασαν τον ζακυνθινό πολιτισμό. Η ζακυνθινή καντάδα αποτελεί την πιο αγαπημένη μουσική για το λαό. Πρόκειται για μια αρμονική σύνθεση των πιο υψηλών αισθημάτων του λαού της Ζακύνθου σε ομορφιά, χάρη και έκφραση που δίνει τόνο στη ζωή και στο ωραίο.
Στην καλλιέργεια και ανάπτυξη του μουσικού αισθήματος του ζακυνθινού λαού συνέβαλλαν πολλοί παράγοντες και πρώτα απ’ όλα το ίδιο το νησί με τ’ άνθη και τα λουλούδια του, τις ακρογιαλιές, την πλούσια βλάστηση και την γαλήνη του. Τελικά η μουσική ταυτότητα του νησιού μπορεί να δέχτηκε επιδράσεις από την Ιταλία, αλλά τις αφομοίωσε και τις ανάπλασε μέσα στο δικό του περιβάλλον. Έτσι από τις αρχές του 19ου αιώνα αρχίζει να δημιουργείται η λεγόμενη «Επτανησιακή Μουσική Σχολή», που κυριότεροι εκπρόσωποί της είναι ο Νικόλαος Μάντζαρος, ο Σπύρος Σαμαράς, ο Διονύσιος Λαυράγκας και ο Παύλος Καρρέρης.
