Το λάθος του Μητσοτάκη στην ΕΕ για το καλώδιο και τουρκικό βέτο διά της ισχύος

Ο εγκλωβισμός

Η Κύπρος, από την πλευρά της, ακολουθεί την Ελλάδα, χωρίς αυτό να της προσφέρει επαρκές άλλοθι, διότι μαζί λαμβάνονται οι αποφάσεις. Αφού, λοιπόν, η Άγκυρα δεν αναγνωρίζει την Κυπριακή Δημοκρατία και εφόσον αυτή εμπίπτει στη ζώνη της Γαλάζιας Πατρίδας, και η ΕΕ δεν θεωρεί το καλώδιο ως κατ’ εξοχήν ευρωπαϊκό ζήτημα επί του οποίου να είναι έτοιμη να δώσει μάχη σε όλα τα επίπεδα, η Λευκωσία παραμένει εγκλωβισμένη στη στρατιωτική υπεροχή της Τουρκίας, η οποία θέτει βέτο διά των όπλων της. Όπως βέτο θέτει και το Ισραήλ για το καλώδιο, που μελετά να περάσει η Τουρκία από τη Σ. Αραβία στο έδαφός της και από εκεί προς την Ευρώπη. Γιατί; Διότι το Ισραήλ δεν επιθυμεί την αναβάθμιση της Τουρκίας και τη μετατροπή της σε ενεργειακό κόμβο. Τον ρόλο αυτό θέλει να τον διατηρήσει για τον εαυτό του. Εξ ου και το γεγονός ότι: 1. Επιδιώκει να υλοποιήσει το τελευταίο σκέλος του ηλεκτρικού καλωδίου Ελλάδας, Κύπρου, Ισραήλ, δηλαδή μεταξύ του ιδίου και της Κύπρου. 2. Να φέρει -σε κάποιο στάδιο- καλώδιο από τη Σ. Αραβία στο έδαφός του και από εκεί, εάν υλοποιηθεί το καλώδιο μέσω Κύπρου και Ελλάδας, να προκύψει σύνδεση με την υπόλοιπη Ευρώπη.

Η επιμονή του Ισραήλ και η κρίση

Το σκηνικό διαμορφώνεται με τον εξής τρόπο: Πρώτο, το Ισραήλ επιδιώκει να ολοκληρώσει το «πόδι» τού καλωδίου με την Κύπρο, για τους λόγους που έχουν ήδη αναφερθεί, αλλά και για έναν ακόμη: Θέλει να διατηρήσει ζωντανή την επιλογή μέσω Ελλάδας. Συναφείς διπλωματικές πληροφορίες αναφέρουν και τα ακόλουθα: Υπάρχει μεν η συνεργασία με την Κύπρο και την Ελλάδα, αλλά το Ισραήλ δεν θα εμπλακεί σε οποιαδήποτε κρίση με την Τουρκία, που θα αφορά το καλώδιο από την Ελλάδα στην Κύπρο. Κάτι τέτοιο δεν το επιθυμεί ούτε το ίδιο, αλλά ούτε και οι ΗΠΑ, που κρατούν ισορροπίες μεταξύ δυο συμμάχων τους (Ισραήλ-Τουρκίας). Ακόμη και στην περίπτωση του «ποδιού», το Ισραήλ επιδιώκει τη στήριξη των ΗΠΑ για ν’ αποφευχθούν παρατράγουδα. Δεύτερο, εφόσον το Ισραήλ δεν επιθυμεί εμπλοκή με την Τουρκία -παρά μόνο εάν η Άγκυρα προχωρήσει και περάσει τις κόκκινες γραμμές των δικών του συμφερόντων- η παγίδευση του καλωδίου ως διμερούς διαφοράς αντί ως ευρωπαϊκής αφαιρεί από την Ελλάδα την πλήρη εμπλοκή τής ΕΕ και την πρόσθετη άσκηση πιέσεων επί της Τουρκίας.

Η απουσία της ΕΕ

Τι σημαίνει ο μειωμένος ρόλος της ΕΕ στην υπόθεση του καλωδίου και η εξέλιξή του σε διμερή διαφορά, την οποία θα πρέπει να επιλύσουν Ελλάδα – Τουρκία; Πριν από και μετά την κρίση στην Κάσο, η Αθήνα συνεννοείτο με την Άγκυρα για το εάν θα περάσει και πώς το καλώδιο προς την Κύπρο. Η ΕΕ ήταν απούσα ή θεατής της εξέλιξης -τόσο το 2024 όσο και το 2025 στα επεισόδια κοντά στην Κάσο- παρότι το έργο είναι ευρωπαϊκό. Ποιες είναι οι λανθασμένες διπλωματικές κινήσεις των Αθηνών, που σιωπηρώς υιοθετεί και η Λευκωσία; Εφόσον το έργο είναι ευρωπαϊκό και χρηματοδοτούμενο, θα έπρεπε στο πλαίσιο των επαφών τής ΕΕ με την Τουρκία να είχε καταστεί σαφές ότι δεν μπορεί να εμποδιστεί. Άρα:

1) Η Άγκυρα δεν θα έπρεπε να μιλά μόνο με την Αθήνα αλλά και με τις Βρυξέλλες, οπότε αναγκαστικά θα ήταν στο παιχνίδι και η Κυπριακή Δημοκρατία, την οποία δεν αναγνωρίζει η Τουρκία. Ως εκ τούτου, τα διλήμματα θα τα είχε ως επί το πλείστον η Άγκυρα. 2) Η ΕΕ θα έπρεπε να προχωρήσει -εφόσον θα είχε τεθεί από τη Λευκωσία και την Αθήνα- σε αποφάσεις στήριξης της ασφαλούς υλοποίησης του έργου, που θα μπορούσαν να περιληφθούν σε συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου: Α) Το έργο είναι ευρωπαϊκό και, ως εκ τούτου, η προσπάθεια παρεμπόδισης για την υλοποίησή του από τρίτη χώρα αφορά όλα τα κράτη μέλη και την ίδια την ΕΕ. Β) Εάν εμποδιστεί το έργο, τότε η ΕΕ θα λάβει όλα τα μέτρα, που το κεκτημένο προβλέπει, μεταξύ των οποίων και κυρώσεις. Στη δε περίπτωση κρίσης και επίθεσης από την Τουρκία θα έπρεπε να διατυπωθεί από τώρα η θέση για την εφαρμογή της Αρχής της Αλληλεγγύης, άρθρο 220 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της ΕΕ και του 42 παρ. 7 (εάν κράτος μέλος δεχθεί επίθεση από τρίτο κράτος και η ΕΕ ως τέτοια και τα κράτη μέλη της σπεύδουν να συνδράμουν ακόμη και στρατιωτικά). Εφόσον γίνεται λόγος για αυτόνομη άμυνα στην ΕΕ, που είναι και θέση της Κυπριακής Προεδρίας, η όποια κρίση σε βάρος της Κύπρου και της Ελλάδας θα νοείται ως επίθεση, που στρέφεται εναντίον της ΕΕ, των κρατών μελών της και των συμφερόντων τους. Αλλιώς διερωτάται ο πολίτης: Για ποια ευρωπαϊκή άμυνα και ασφάλεια μπορεί να γίνεται λόγος, όταν δεν μπορεί να υπερασπιστεί ένα απλό δικό της έργο;

Οι δυνατότητες της Άγκυρας

Το σκηνικό αυτό εκλαμβάνεται ως αδυναμία των Αθηνών, της Λευκωσίας, καθώς και της ΕΕ και ως μειωμένη αποτρεπτική ικανότητα που δίνει στην Τουρκία τη δυνατότητα να απειλεί με μικρές ή μεγάλες κρίσεις, τις οποίες κερδίζει (βλέπε υπόθεση 2024, όταν διατάχθηκε μη εμπλοκή ελληνικών πολεμικών πλοίων στις τουρκικές προκλήσεις, με αποτέλεσμα να μη διεξαχθούν οι έρευνες από ιταλικό ερευνητικό σκάφος που ενεργούσε εκ μέρους της Ελλάδας). Γιατί; Διότι για την αποκλιμάκωση της όποιας κρίσης υποχωρεί κυρίως η Ελλάδα, στην οποία ανήκουν τα δικαιώματα και παραμένουν επί της ουσίας παγωμένα. Στην παρούσα φάση, η Τουρκία είναι ενεργειακά συνδεδεμένη με τον ENTSO-E, χωρίς όμως να διατηρεί κομβικό ρόλο, δηλαδή διάδρομο μαζικής μεταφοράς ηλεκτρικού ρεύματος. Ο ENTSO-E είναι ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός των Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας και έχει ως αρμοδιότητά του να συντονίζει τη λειτουργία, τους κανόνες, την ασφάλεια και τις αγορές του ευρωπαϊκού δικτύου. Στην πράξη, Άγκυρα έχει τη δυνατότητα να προχωρεί σε ανταλλαγές ρεύματος (εισαγωγές/εξαγωγές) μέσω Ελλάδας και Βουλγαρίας, να συμμετέχει σε εξισορρόπηση συχνότητας και να στηρίζει την περιφερειακή σταθερότητα. Επειδή δεν είναι κράτος μέλος της ΕΕ, δεν συμμετέχει πλήρως στους μηχανισμούς λήψης αποφάσεων, στη χρηματοδότηση και επέκταση υποδομών ENTSO-E – όπως είναι η περίπτωση του καλωδίου Κύπρου, Ελλάδας, Ισραήλ. Ταυτοχρόνως, η Τουρκία δεν εφαρμόζει τους κανόνες τής ΕΕ για την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Για να είναι, λοιπόν, δυνατό να καταστεί η Τουρκία διάδρομος της ΕΕ θα πρέπει να προχωρήσει σε αλλαγές, που αφορούν, εκτός των άλλων, νέες γραμμές HVDC, αυξημένη και ελεγχόμενη ικανότητα μεταφοράς ρεύματος και στενή ρυθμιστική εποπτεία από την ΕΕ. Ούτως όμως ή άλλως, σε αλλαγές θα πρέπει να προχωρήσει και η Κύπρος, λόγω καλωδίου. Αυτές οι αλλαγές δεν αφορούν μόνο τον τομέα των υποδομών, αλλά και την αποθήκευση, για παράδειγμα (Η αύξηση παραγωγής ενέργειας από Εναλλακτικές Πηγές Ενέργειας και η εναρμόνιση του νομοθετικού πλαισίου με εκείνο της υπόλοιπης ΕΕ είναι αναγκαίες προϋποθέσεις υλοποίησης του έργου. Νομοθετικά, το Κεκτημένο δεν εφαρμόζεται πλήρως στην Κύπρο λόγω του ότι δεν είμαστε συνδεδεμένοι με το υπόλοιπο δίκτυο της ΕΕ. Με το καλώδιο θα πρέπει να επέλθουν και οι απαιτούμενες νομοθετικές αλλαγές).

East-Med και καλώδιο

Το καλώδιο επηρεάζει και επηρεάζεται από την τουρκική επιλογή. Η Άγκυρα επιδιώκει: 1. Την εμπέδωση της αναθεωρητικής της πολιτικής, που σημαίνει την αλλαγή των νομικών σχέσεων Τουρκίας – Ελλάδας και Κύπρου. Και αυτό περνά μέσω της Γαλάζιας Πατρίδας. 2. Τη γεωπολιτική της αναβάθμιση μέσω της ενέργειας και άλλως πως. Η ματαίωση του καλωδίου σύνδεσης Κύπρου – Ελλάδας, που δίνει προοπτική από 35 έως και 50 ετών, αυξάνει τις όποιες εναλλακτικές επιλογές υπάρχουν σε βάθος χρόνου μέσω του εδάφους τής Τουρκίας, η οποία έχει το εξής αξίωμα: Εάν η όποια γεωπολιτική επιλογή – που με βάση το Διεθνές Δίκαιο ανήκει στην Ελλάδα και στην Κύπρο – δεν γίνει όπως η ίδια θέλει, τότε ματαιώνεται. Με άλλα λόγια, εφόσον δεν κλέβει τα κυριαρχικά μας δικαιώματα ή δεν τα συνασκεί, τα παγώνει. Την ίδια πρακτική εφάρμοσε με τον αγωγό East-Med και τις γκρίζες ζώνες του Αιγαίου.

Αποφάσεις και επιλογές

Επί του παρόντος τι συμβαίνει: Πρώτο, υπάρχει καθυστέρηση στο έργο, αφού με τις τελευταίες αποφάσεις Χριστοδουλίδη – Μητσοτάκη γίνεται εκ νέου μελέτη του θέματος. Δεύτερο, τα διαπλεκόμενα συμφέροντα από την Αθήνα ώς τη Λευκωσία συνεχίζουν να ασκούν πιέσεις επί των δύο κυβερνήσεων. Γι’ αυτό, από την πρώτη στιγμή έχουμε υποστηρίξει διαφάνεια καθώς και καθαρό έργο, καθαρή ενέργεια. Τρίτο, η τουρκική απειλή εξακολουθεί να υφίσταται και να κρατά το καλώδιο παγωμένο. Και η απειλή αυτή δεν είναι μόνο στην περιοχή της Κάσου, αλλά και της Κύπρου. Δεν υπάρχει, μάλιστα, αξιόπιστη αποτροπή από την Ελλάδα και την Κύπρο, αλλά ούτε η αποτροπή αυτή ενισχύεται επί του παρόντος από την ΕΕ, η οποία θεωρεί το έργο ευρωπαϊκό στην εξής λογική: Θέλει να ενισχύσει την αυτονομία του ηλεκτρικού της δικτύου, άρα δεν επιθυμεί μεγάλες εξαρτήσεις από τρίτους. Από την άλλη, όμως, τι θα πράξει; Θα πάει σε κρίση με την Τουρκία; Εφόσον δεν μπορεί να υπερασπιστεί τα συμφέροντά της, ποια είναι η διπλωματική και γεωπολιτική της αξιοπιστία;

Ηλεκτρική εξάρτηση από την Τουρκία

Εάν πάντως βγει από το σκηνικό το καλώδιο, όπως συνέβη με τον East-Med, και αν δεν καρποφορήσουν άλλες επιλογές, όπως της Β. Αφρικής, για παράδειγμα, η Τουρκία θα συνιστά σοβαρή χερσαία οδό. Και τότε θ’ ανοίξει ακόμη μια οδός: Της εξάρτησής μας από την Άγκυρα σε ηλεκτρικό ρεύμα και δη σε περίπτωση της όποιας λύσης. Είναι, άλλωστε, κοντά ο πυρηνικός αντιδραστήρας του Άκιουγιου, που θα καλύπτει το 10% των τουρκικών αναγκών. Δεν είναι ανόητοι οι Ισραηλινοί, που δεν πέρασαν ούτε αγωγούς ούτε καλώδια στην Τουρκία… Επί του παρόντος. Διότι, εάν αλλάξει το σκηνικό και αν ο Πρόεδρος Τραμπ σπεύσει προς τη γειτονιά μας, πολλά μπορούν ν’ αλλάξουν και να συμβούν…