Περί φθόνου, μεταμφίεσης – τραγωδία της κενότητας.
Στην αρχαία τραγωδία, ο ήρωας δεν καταστρέφεται από τους άλλους. Καταστρέφεται από το ίδιο του το ελάττωμα. Την ὕβριν. Την τύφλωση. Τον φθόνο. Ο Αριστοτέλης, στα «Ηθικά Νικομάχεια», ορίζει τον φθόνο ως λύπη για το καλό του άλλου. Όχι επειδή μας έβλαψε, αλλά απλώς επειδή υπάρχει. Ο φθόνος δεν αντέχει την παρουσία του φωτός όταν δεν μπορεί να το παράγει.
Κάπως έτσι γεννιούνται οι άνθρωποι που μεταμορφώνονται. Ύαινες που φορούν προβιά προβάτου. Όχι από ανάγκη επιβίωσης, αλλά από ανάγκη αφήγησης. Η μεταμφίεση είναι το καταφύγιό τους. Η αδικία το σκηνικό τους. Ο ρόλος του θύματος το προσωπείο τους. Σκηνοθετούν έναν κόσμο όπου πάντοτε κυνηγιούνται, πάντοτε παρεξηγούνται, πάντοτε αδικούνται. Και μέσα σ΄αυτήν τη δραματουργία, αποφεύγουν το πιο δύσκολο έργο: τη δημιουργία.
Διότι η δημιουργία απαιτεί έκθεση. Απαιτεί κόπο. Απαιτεί σιωπή και εσωτερικότητα. Ο φθόνος, αντίθετα, απαιτεί κοινό.
Ο Νίτσε έγραφε πως «όποιος πολεμά τέρατα, ας προσέχει μήπως γίνει ο ίδιος τέρας». Μα υπάρχουν κι εκείνοι που δεν πολέμησαν ποτέ τίποτε και όμως έγιναν. Όχι από δύναμη, αλλά από αδυναμία. Όχι από φιλοδοξία, αλλά από ανεπάρκεια. Δεν μπορούν να παράγουν έργο κι έτσι παράγουν εντυπώσεις. Δεν μπορούν να υψωθούν κι έτσι προσπαθούν να χαμηλώσουν τους άλλους. Δεν μπορούν ν΄αντέξουν την επιτυχία που δεν τους ανήκει κι έτσι τη διαστρεβλώνουν.
Στην αρχαία ελληνική σκέψη, η Νέμεσις ερχόταν όταν κάποιος υπερέβαινε το μέτρο. Μα η υπέρβαση δεν είναι μόνο η αλαζονεία της δύναμης, είναι και η αλαζονεία της κενότητας που παρουσιάζεται ως μεγαλείο. Το ελάχιστο που βαφτίζεται θαύμα. Η σκιά που ισχυρίζεται πως είναι σώμα. Οι άνθρωποι αυτοί ζηλεύουν ακόμη και τη σκιά τους, αν αλλάξει γωνία. Γιατί ο φθόνος τους δεν έχει αντικείμενο, έχει κατεύθυνση. Πάντα προς τα έξω. Ποτέ προς τα μέσα.
Και εδώ βρίσκεται η τραγωδία τους.
Διότι εκείνος που χρησιμοποιεί την ευστροφία του για να διαστρεβλώσει, τελικά παγιδεύεται στο ίδιο του το κατασκεύασμα. Όποιος χτίζει με παραποίηση, κατοικεί σε οικοδόμημα εύθραυστο. Όποιος ζει από τη δυσφήμιση, εξαρτάται από την ύπαρξη εκείνου που επιδιώκει να καταστρέψει.
Ο Σοφοκλής μας δίδαξε ότι η τύφλωση συχνά προηγείται της πτώσης. Μα στην περίπτωση του φθονερού ανθρώπου, η τύφλωση είναι ήδη η πτώση. Ζει μέσα σε μια μόνιμη σύγκριση, σ΄έναν διαρκή εσωτερικό ανταγωνισμό, σε μια αέναη ανάγκη να αποδείξει κάτι που ποτέ δεν χτίστηκε. Και τελικά, η μεγαλύτερη τιμωρία δεν είναι η αποκάλυψη. Είναι η αδυναμία να δημιουργήσει κάτι που ν΄αντέξει χωρίς σκηνοθεσία.
Το φως δεν χρειάζεται υπεράσπιση. Υπάρχει.
Η σκιά, όμως, υπάρχει μόνο όσο κάτι άλλο στέκεται όρθιο. Κι αυτό είναι το παράδοξο: Η ύαινα χρειάζεται το πρόβατο για να υπάρξει. Η σκιά χρειάζεται το φως για να οριστεί.
Αλλά το φως δε χρειάζεται τη σκιά για να λάμψει.
