Γράφει η Δέσποινα Χιντζογλου-Αμασλιδου
Φθάσαμε μεσημέρι. Το ξενοδοχείο μας ιδανικό, μπροστά στη θάλασσα και το βενετσιάνικο λιμάνι, όπως ακριβώς το ονειρευόμουν.
Η θάλασσα ήσυχη και φιλική, η γέφυρα Ρίου-Αντίρριου μεγαλειώδης στο βάθος, κι οι δυο μαχητές, αριστερά και δεξιά στα δυο φρούρια της εισόδου του λιμανιού, ήρωες τιμημένοι και δοξασμένοι στους αιώνες. Ο Θερβάντες κοιτάζει ψηλά και δείχνει τον ουρανό με το δεξί του χέρι. Ίσως γιατί, όπως φημολογείται, παραδέχθηκε ότι αυτό το χέρι τον «δόξασε» γράφοντας τον Δον Κιχώτη, όταν παρέλυσε το αριστερό του εξαιτίας τραυματισμού του στη ναυμαχία της Ναυπάκτου, το 1571.
Στο άλλο φρούριο ο Ανεμογιάννης ο μπουρλοτιέρης, ο Γιώργης από τους Παξούς, ήρωας της επανάστασης, όρθιος με το δαδί αναμμένο στο δεξί χέρι, όπως τότε τον Ιούνιο του 1821, όταν με το μικρό «μπουρλότο» του επιχείρησε να περάσει από την είσοδο του λιμανιού για να πυρπολήσει μια τούρκικη φρεγάτα… αλλά απέτυχε και βρήκε φρικτό θάνατο από τους Τούρκους. Δίπλα του η ελληνική σημαία σαν τη θάλασσα κι αυτή κυματίζει ακούραστη, κι οι δυο μαζί χαιρετίζουν και υμνούν τον ήρωα.
Στο βενετικό κάστρο, ψηλά στο βουνό, η έκθεση με τα βυζαντινά ευρήματα μάς εντυπωσίασε. Νομίσματα όλων των ιστορικών περιόδων, εικόνες εκκλησιών, κολόνες, κιονόκρανα, ξύλινα αντικείμενα, κύπελλα και κανάτες, ξύλινες σφραγίδες για πρόσφορα, όπλα παλιά, όλα φορτωμένα πληροφορίες για τη βυζαντινή εποχή. Μαθητές σχολείων περιπλανιούνται, ρωτούν, θαυμάζουν και κυρίως ακούν, ακόμη και μένα που προθυμοποιήθηκα να τους πω δυο λόγια για τη ναυμαχία. Μια γλυκιά κοπέλα έκοψε από κάτω μια κίτρινη μαργαρίτα, μέσα απ’ τα αγριόχορτα, και μου την πρόσφερε χωρίς να πει λέξη. Χάρηκα.
Ένοιωσα ότι ήθελε να με ευχαριστήσει. Την έβαλα ανάμεσα στα φύλλα του σημειωματάριου που κρατούσα, όπως κάποτε στο φυτολόγιο , να μου θυμίζει την ευγενική χειρονομία!
Στο μυαλό και στα μάτια μου οι εικόνες της ναυμαχίας του Lepanto, ζωντανεύουν. Είναι κι αυτό το βιβλιαράκι που έγραψα για την αναμέτρηση των δύο στόλων και δεν ησυχάζω λεπτό. Φωτιά, αρκεβούζια, έμβολα, τραυματίες… αίμα, κρότοι, βογγητά παντού. Δον Χουάν, Βαρβαρήγος, Μαρκ Αντώνιο Κολόνα, Βενιέρο, όλοι αποφασισμένοι να πολεμήσουν μέχρι τέλους.
Περιπλανιέμαι στο βενετικό λιμάνι. Το κτίσμα επιβλητικό, ρωμαλέο, άφθαρτο θαρρείς στον χρόνο… με ταξιδεύει εκεί και τότε. Ο τουρκικός στόλος προστατευμένος πίσω από τα δυο βενετικά φρούρια, τα λεγόμενα μικρά Δαρδανέλια (το ένα στο Ρίο και το άλλο στο Αντίρριο), περιμένει να φανεί ο στόλος της Ιεράς Συμμαχίας. Ισπανοί, Βενετοί και Παπικοί αποφάσισαν να ενωθούν για να αντιμετωπίσουν τους Τούρκους που άρχισαν να απειλούν και τη Δυτική Μεσόγειο. Ο στόλος τους κατεβαίνει από τον δίαυλο των Εχινάδων νήσων, στις εκβολές του Αχελώου, κι η αναμέτρηση σε λίγο αρχίσει.
Στο αρχοντικό του Μπότσαρη (παλιό μεγαλοπρεπές βενετικό κτίσμα) θαυμάζουμε τη σχετική με τη ναυμαχία έκθεση. Πίνακες αντίγραφα: των ναυάρχων, του Δον Χουάν, του Πάπα Πίου, του Θερβάντες, όπλα της εποχής, διάταξη των πλοίων, ζωγραφική αναπαράσταση σ’ όλες τις φάσεις της ναυμαχίας. Μια αλλιώτικη «μηχανή του χρόνου» απλωμένη στους τοίχους του αρχοντικού μάς βοηθάει να ζωντανέψουμε την ιστορική αναμέτρηση. Βρήκαμε και το βενετικό, αργότερα τουρκικό, φρούριο στο Αντίρριο, στην αρχή της γέφυρας.
Δυο μέρες κράτησε η απόδρασή μας. Γεμίσαμε εικόνες, χαρήκαμε γνώση, νοιώσαμε περήφανοι. Όμως υπάρχει κάτι που με ενόχλησε λίγο ή πιο σωστά με στεναχώρησε. Στο βενετικό λιμάνι υπάρχουν λευκές μαρμάρινες πλάκες από προξενεία διαφόρων κρατών, που μνημονεύουν τιμητικά τους δικούς τους συμμετέχοντες στη θρυλική ναυμαχία. Διάβασα «ύμνους» για τους Σικελούς, τους Σλοβένους, τους Κροάτες, τους Βενετούς, τους Παπικούς, τους Αυστριακούς και φυσικά τους Ισπανούς και τον Θερβάντες. Υπάρχει και μία αναφορά στους Ιόνιους πολεμιστές που υπερασπίσθηκαν την πατρίδα τους. Εμένα όμως δεν μου αρκεί αυτό! Και να γιατί: Στη ναυμαχία πολέμησαν 90.000 άνδρες από τους οποίους οι 46.000 ήταν Έλληνες, οι θρυλικοί stratioti!
Ήταν νέοι που έφυγαν από την τουρκοκρατούμενη Ελλάδα και εντάχθηκαν ως μισθοφόροι στους δυνατούς στρατούς και στόλους της Ευρώπης: την Ισπανία, τη Βενετία και το Παπικό κράτος. Οι stratioti όμως δεν ήταν μόνο από τις χώρες της Αδριατικής. Ήταν κι από τα νησιά του Αιγαίου, τη Μακεδονία, την Κρήτη, την Ήπειρο, τη Στερεά και την Πελοπόννησο. Πολέμησαν, έχυσαν το αίμα τους για τη νίκη κατά των εχθρών της πατρίδας τους και το κυριότερο… κέρδισαν ενθουσιώδεις- επαινετικές κριτικές από τους ιστορικούς της εποχής. Και βέβαια εκτός από αυτούς πολλοί Έλληνες ήταν χρηματοδότες αυτής της επιχείρησης, που διέθεσαν εξοπλισμένες και επανδρωμένες γαλέρες ή χρήματα για την κατασκευή και την επάνδρωση μιας νέας.
Και επειδή πιστεύω ότι η απουσία τιμητικής αναφοράς σ’ αυτούς είναι παράλειψη και όχι αδιαφορία, θα χαιρόμουν πολύ αν οι αρμόδιοι αποφάσιζαν να προσθέσουν μια μαρμάρινη τιμητική πλάκα γι αυτούς, με ένα κείμενο όπως το παρακάτω:
«Τιμή στους Έλληνες stratioti που πολέμησαν στη Ναυμαχία της Ναυπάκτου, οι οποίοι μη ανεχόμενοι την τουρκική σκλαβιά κατέφυγαν στη Δύση και υπηρέτησαν ως μισθοφόροι στους ξένους στρατούς. Κι όταν ήρθε η ώρα, αυτοί οι γενναίοι που ήταν 46.000 στο σύνολο των 90.000 στρατιωτών του στόλου της Ιεράς Συμμαχίας, απέδειξαν τη γενναιότητα και την αποτελεσματικότητά τους, που καταγράφηκαν με τα θερμότερα λόγια από τους ιστορικούς της εποχής».