Το αρχαίο DNA έρχεται να προσθέσει ένα νέο, καθοριστικό κομμάτι στο παζλ του ελληνικού αποικισμού. Νέα διεπιστημονική έρευνα του Ινστιτούτου Μοριακής Βιολογίας και Βιοτεχνολογίας (ΙΜΒΒ) του Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας φέρνει στο φως ισχυρούς βιολογικούς δεσμούς ανάμεσα στην αρχαία αποικία της Αμβρακίας και τη μητρόπολή της, την Κόρινθο.
Η μελέτη, με τίτλο «Γενετικές σχέσεις μεταξύ της αρχαίας ελληνικής αποικίας της Αμβρακίας και της μητρόπολής της», δημοσιεύθηκε στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Genome Biology και εξετάζει, μέσα από τη γονιδιωματική ανάλυση αρχαίου DNA (aDNA), τον τρόπο με τον οποίο η ανθρώπινη κινητικότητα διαμόρφωσε τον αρχαίο ελληνικό κόσμο.
Η Κόρινθος και το αποικιακό της δίκτυο
Κατά την πρώτη χιλιετία π.Χ., η Κόρινθος εξελίχθηκε σε κυρίαρχη ναυτική και εμπορική δύναμη, ιδρύοντας ένα εκτεταμένο αποικιακό δίκτυο που συνέδεε τη νότια Ελλάδα με την Ήπειρο και έφθανε έως τις ανατολικές ακτές της Αδριατικής. Σε αυτό το πλαίσιο, η Αμβρακία, η σημερινή Άρτα, ιδρύθηκε στο δεύτερο μισό του 7ου αιώνα π.Χ. και σύντομα αναδείχθηκε σε μία από τις σημαντικότερες κορινθιακές αποικίες.
Αν και οι πολιτικές, οικονομικές και πολιτισμικές σχέσεις Αμβρακίας και Κορίνθου είναι καλά τεκμηριωμένες από τις πηγές και την αρχαιολογία, οι βιολογικοί δεσμοί ανάμεσα στους αποίκους και τους τοπικούς πληθυσμούς παρέμεναν έως σήμερα σε μεγάλο βαθμό αδιερεύνητοι.
Τι «είπε» το αρχαίο DNA
Οι ερευνητές του Εργαστηρίου Αρχαίου DNA του ΙΜΒΒ ανέλυσαν ανθρώπινα κατάλοιπα από διαφορετικές χρονικές περιόδους, εφαρμόζοντας σύγχρονες μεθόδους πληθυσμιακής γονιδιωματικής. Στόχος ήταν να ανασυντεθεί η γενετική ιστορία της Αμβρακίας από την ίδρυσή της έως τους ελληνιστικούς χρόνους.
Τα αποτελέσματα είναι σαφή: η Αρχαϊκή Αμβρακία αντλεί τη γενετική της καταγωγή κυρίως από μία βασική «γενετική δεξαμενή» που συνδέεται άμεσα με την Κόρινθο και αντανακλάται στον αρχαϊκό πληθυσμό της Τενέας. Το εύρημα αυτό ενισχύει την εικόνα μιας αποικίας που ιδρύθηκε σε μεγάλο βαθμό από ανθρώπους προερχόμενους από τη μητρόπολη.
Αντίθετα, ο προϋπάρχων τοπικός πληθυσμός της Ύστερης Εποχής του Χαλκού (1350–1200 π.Χ.), που εκπροσωπείται από τον γειτονικό Αμμότοπο, δεν φαίνεται να συνέβαλε ουσιαστικά στη γενετική συγκρότηση της πόλης στα πρώτα της βήματα.
Γενετική συνέχεια μέσα στους αιώνες
Κατά την Κλασική και την Ελληνιστική περίοδο, οι επιστήμονες εντοπίζουν μόνο ήπιες γενετικές μεταβολές, στοιχείο που υποδηλώνει αξιοσημείωτη τοπική συνέχεια. Παρά τις ιστορικές ανακατατάξεις, ο πληθυσμός της Αμβρακίας διατηρεί μια σταθερή και αναγνωρίσιμη γενετική ταυτότητα.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι οι ισχυρότεροι δεσμοί με την Κόρινθο εντοπίζονται ακριβώς στη φάση της ίδρυσης της αποικίας. Με την πάροδο του χρόνου, η άμεση γενετική επιρροή της μητρόπολης εξασθενεί, χωρίς όμως να εξαφανίζεται.
Όταν η γενετική συναντά την αρχαιολογία
Τα γονιδιωματικά δεδομένα συμπληρώνονται από τις ανασκαφές στα νεκροταφεία της Αμβρακίας, όπου εντοπίστηκαν στενές οικογενειακές σχέσεις μεταξύ γειτονικών τάφων. Πρόκειται για σπάνιες ενδείξεις που φωτίζουν την κοινωνική οργάνωση και τους δεσμούς συγγένειας στον αρχαίο αστικό ιστό.
Συνολικά, η έρευνα αυτή μετασχηματίζει την κατανόησή μας για τον ελληνικό αποικισμό, δείχνοντας ότι η ιστορία δεν γράφεται μόνο μέσα από κείμενα και μνημεία, αλλά και μέσα από το ίδιο το ανθρώπινο σώμα. Η βιολογία και ο πολιτισμός συναντώνται, αποκαλύπτοντας μια ανθρώπινη ιστορία που παρέμενε σιωπηλή επί αιώνες.
Το έργο χρηματοδοτήθηκε από τη Δράση Εθνικής Εμβέλειας «Ανοιχτή Καινοτομία στον Πολιτισμό», στο πλαίσιο του ΕΠΑνΕΚ – ΕΣΠΑ 2014–2020.
Δείτε την δημοσίευση εδώ
