Έντονο πολιτικό και θεσμικό προβληματισμό έχει προκαλέσει στις Βρυξέλλες η απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου να ζητήσει γνωμοδότηση από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΔΕΕ) σχετικά με το αν η συμφωνία ΕΕ–Mercosur είναι συμβατή με τις Συνθήκες της Ένωσης.
Η εξέλιξη αυτή θεωρείται σημαντικό πλήγμα τόσο για την πρόεδρο της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν όσο και για τη Γερμανία, τον βασικό υποστηρικτή της συμφωνίας, αλλά και για το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα, το οποίο κατέγραψε αξιοσημείωτες εσωτερικές απώλειες κατά την ψηφοφορία.
Το βασικό ερώτημα που τίθεται πλέον είναι αν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει τη δυνατότητα να παρακάμψει την αναμονή της γνωμοδότησης του ΔΕΕ, μια διαδικασία που μπορεί να διαρκέσει έως και δύο χρόνια, και να προχωρήσει στην προσωρινή εφαρμογή της συμφωνίας.
Τι προβλέπουν οι Συνθήκες της ΕΕ
Βάσει του ευρωπαϊκού δικαίου, η Κομισιόν έχει τη δυνατότητα να εισηγηθεί την προσωρινή εφαρμογή διεθνών εμπορικών συμφωνιών, πριν από την πλήρη κύρωσή τους από όλα τα κράτη-μέλη. Αυτό σημαίνει ότι η πρόσφατη ψηφοφορία του Ευρωκοινοβουλίου δεν αποκλείει αυτομάτως ένα τέτοιο ενδεχόμενο.
Η απόφαση χαρακτηρίστηκε από στελέχη του ΕΛΚ ως «ατυχής», υποστηρίζοντας ότι πρόκειται για διαδικαστική κίνηση και όχι για ουσιαστική απόρριψη της συμφωνίας. Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, ο οποίος άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο προσωρινής εφαρμογής.
«Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δεν έλαβε θέση επί της ουσίας της Mercosur, αλλά ψήφισε μια διαδικαστική πρόταση που αποσκοπεί στην καθυστέρηση μιας απολύτως αναγκαίας συμφωνίας για ιδεολογικούς λόγους», δήλωσε ο πρόεδρος του ΕΛΚ, Μάνφρεντ Βέμπερ.
Προειδοποιήσεις για πολιτική στασιμότητα
Σε ανακοίνωσή του, το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα εκφράζει την ανησυχία ότι η παραπομπή της συμφωνίας στο ΔΕΕ θα «παγώσει» την κύρωση, αναγκάζοντας το Κοινοβούλιο να αναστείλει τις σχετικές εργασίες και οδηγώντας σε μακρά νομική αβεβαιότητα.
Σύμφωνα με το ΕΛΚ, η καθυστέρηση υπονομεύει τη διεθνή αξιοπιστία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ενισχύει τον κίνδυνο να καλύψει το κενό η Κίνα στη Λατινική Αμερική. Όπως επισημαίνεται, η Mercosur αποτελεί στρατηγική ευκαιρία για την εμβάθυνση των σχέσεων της ΕΕ με την περιοχή.
Ο Σουηδός ευρωβουλευτής του ΕΛΚ, Γιόργκεν Βάρμπορν, τονίζει ότι η δημιουργία μιας ζώνης ελεύθερου εμπορίου με περίπου 700 εκατομμύρια καταναλωτές μπορεί να ενισχύσει καθοριστικά την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα. «Η μείωση των δασμών και η απλούστευση των τελωνειακών διαδικασιών θα ενισχύσουν το εμπόριο, τις επενδύσεις και τη διαφοροποίηση των εφοδιαστικών αλυσίδων», σημειώνει.
Το προηγούμενο της CETA
Η Κομισιόν, σε επίσημη δήλωσή της, εξέφρασε «έντονη λύπη» για την απόφαση του Ευρωκοινοβουλίου, χαρακτηρίζοντας τις ανησυχίες που διατυπώνονται στο ψήφισμα «αδικαιολόγητες». Ωστόσο, απέφυγε να ανακοινώσει άμεσα πρόθεση για προσωρινή εφαρμογή της συμφωνίας Mercosur.
Το σενάριο αυτό πάντως δεν είναι πρωτοφανές. Αντίστοιχη διαδικασία είχε ακολουθηθεί και με τη Συνολική Οικονομική και Εμπορική Συμφωνία ΕΕ–Καναδά (CETA), η οποία υπεγράφη το 2016 και τέθηκε σε προσωρινή ισχύ τον Σεπτέμβριο του 2017, κατόπιν απόφασης του Συμβουλίου της ΕΕ και με τη συγκατάθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Τα επόμενα βήματα
Προς το παρόν, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δηλώνει ότι θα συνεχίσει τις διαβουλεύσεις τόσο με τις κυβερνήσεις των κρατών-μελών όσο και με τους ευρωβουλευτές, πριν λάβει αποφάσεις για τη συνέχεια.
Ακόμη και αν η Κομισιόν επιλέξει τελικά τον δρόμο της προσωρινής εφαρμογής, θα χρειαστεί προηγουμένως την έγκριση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου — γεγονός που καθιστά σαφές ότι, παρά τις θεσμικές δυνατότητες, η πολιτική συναίνεση παραμένει καθοριστικός παράγοντας για το μέλλον της συμφωνίας Mercosur.