Τα αρώματα αποτελούν μέρος της καθημερινότητάς μας, όμως σε ορισμένες περιπτώσεις μπορούν να προκαλέσουν σοβαρά δερματικά προβλήματα. Υπολογίζεται ότι περίπου το 1% των ενηλίκων και το 1,8% των παιδιών και των εφήβων εμφανίζουν αλλεργία σε αρωματικές ουσίες.
Μάλιστα, πρόκειται για τη δεύτερη συχνότερη αιτία αλλεργικής δερματίτιδας εξ επαφής μετά την αλλεργία στο νικέλιο. Η αποφυγή τους είναι ιδιαίτερα δύσκολη, καθώς χρησιμοποιούνται σε μεγάλο αριθμό προϊόντων καθημερινής χρήσης.
Τα κλασικά αρώματα, όπως τα parfum, eau de parfum, eau de cologne και eau de toilette, περιέχουν υψηλές συγκεντρώσεις αρωματικών ελαίων (15-25%, 8-15%, 4-10% και 2-5% αντίστοιχα). Ωστόσο, αρωματικές ουσίες υπάρχουν και σε πλήθος άλλων προϊόντων, ενώ για τη δημιουργία τους χρησιμοποιούνται περισσότερες από 3.000 διαφορετικές χημικές ενώσεις. Αυτό εξηγεί γιατί αρκετοί άνθρωποι εμφανίζουν αντιδράσεις.
Πώς επηρεάζουν τα αρώματα τον δερματικό φραγμό
Η συχνή χρήση προϊόντων που περιέχουν αρωματικές ουσίες μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τον φυσικό φραγμό του δέρματος, καθώς συμβάλλει στην απώλεια υγρασίας. Σύμφωνα με τον δερματολόγο-αφροδισιολόγο δρ. Χρήστο Στάμου, οι ουσίες αυτές μπορούν να προκαλέσουν αλλεργική ή ερεθιστική δερματίτιδα εξ επαφής. Το πρόβλημα είναι πιο έντονο σε άτομα που πάσχουν από δερματολογικές παθήσεις όπως το έκζεμα ή η ψωρίαση, καθώς το δέρμα τους είναι ήδη πιο ευαίσθητο και αφυδατωμένο.
Πού βρίσκονται οι αρωματικές ουσίες
Τα αρώματα δεν περιορίζονται στα καλλυντικά. Εντοπίζονται σε μια μεγάλη ποικιλία προϊόντων, όπως:
-
προϊόντα προσωπικής υγιεινής (αφρόλουτρα, σαμπουάν, λοσιόν, αποσμητικά, aftershave),
-
προϊόντα βρεφικής φροντίδας (μωρομάντηλα, πάνες),
-
καλλυντικά και προϊόντα μακιγιάζ,
-
οικιακά καθαριστικά, απορρυπαντικά και μαλακτικά ρούχων,
-
αρωματικά χώρου και κεριά,
-
ακόμη και σε τρόφιμα και ποτά για την ενίσχυση της οσμής τους.
Ακόμη και προϊόντα που χαρακτηρίζονται «φυσικά» μπορεί να περιέχουν αρωματικές ουσίες που λειτουργούν ως αλλεργιογόνα, μερικές φορές σε υψηλές συγκεντρώσεις.
Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται επίσης αυξημένη χρήση αρωματικών ουσιών σε προϊόντα που απευθύνονται σε παιδιά, όπως παιχνίδια και πάνες, γεγονός που αυξάνει την έκθεση των μικρών καταναλωτών μέσω της επαφής με το δέρμα.
Ποιοι επηρεάζονται περισσότερο
Οι δερματικές αντιδράσεις εμφανίζονται συχνότερα σε άτομα κάτω των 40 ετών, αν και μπορούν να παρουσιαστούν σε οποιαδήποτε ηλικία. Οι γυναίκες επηρεάζονται πιο συχνά, καθώς χρησιμοποιούν περισσότερα προϊόντα που περιέχουν άρωμα.
Οι περιοχές του σώματος που προσβάλλονται συχνότερα είναι:
-
τα χέρια και το πρόσωπο,
-
ο λαιμός στις γυναίκες,
-
τα κάτω άκρα στους άνδρες,
-
οι μασχάλες λόγω αποσμητικών,
-
η περιπρωκτική περιοχή από αρωματικά μωρομάντηλα ή χαρτί υγείας.
Τα χέρια συχνά μεταφέρουν το αλλεργιογόνο και σε άλλα σημεία του σώματος.
Συμπτώματα της αλλεργικής αντίδρασης
Η αλλεργική δερματίτιδα εξ επαφής εκδηλώνεται συνήθως με:
-
ερυθρότητα και απολέπιση του δέρματος,
-
πρήξιμο,
-
μικρές φυσαλίδες ή φουσκάλες,
-
έντονη φαγούρα, κάψιμο ή τσούξιμο.
Η συνεχής έκθεση μπορεί να οδηγήσει σε χρόνια δερματίτιδα με πάχυνση και ξηρότητα του δέρματος. Σε ορισμένες περιπτώσεις η αλλεργία μπορεί να επηρεάσει και τη στοματική κοιλότητα, προκαλώντας χειλίτιδα, ουλίτιδα ή άλλες βλάβες.
Επιπλέον, ορισμένες αρωματικές ουσίες μπορούν να προκαλέσουν φωτοαλλεργικές αντιδράσεις, δηλαδή δερματικά προβλήματα που εμφανίζονται όταν το δέρμα εκτεθεί στον ήλιο μετά τη χρήση προϊόντος.
Πώς γίνεται η διάγνωση και η πρόληψη
Οι δερματικές αντιδράσεις από αρώματα μπορεί να είναι είτε αλλεργικές είτε απλώς ερεθιστικές. Η βασική διαφορά είναι ο χρόνος εμφάνισης των συμπτωμάτων:
-
οι αλλεργικές αντιδράσεις εμφανίζονται συνήθως περίπου 24 ώρες μετά τη χρήση του προϊόντος,
-
ενώ οι ερεθισμοί εμφανίζονται σχεδόν άμεσα.
Η αντιμετώπιση περιλαμβάνει συνήθως τοπικά κορτικοστεροειδή και ενυδατικές κρέμες. Ωστόσο, το πιο σημαντικό μέτρο είναι ο εντοπισμός της ουσίας που προκαλεί την αντίδραση μέσω ειδικών τεστ αλλεργίας και η αποφυγή της.
Εάν παρουσιαστεί αντίδραση μετά τη χρήση ενός προϊόντος, συνιστάται η άμεση διακοπή του και η επίσκεψη σε δερματολόγο αν τα συμπτώματα επιμένουν.
Τα προϊόντα με την ένδειξη «χωρίς άρωμα» μπορεί να αποτελούν μια ασφαλέστερη επιλογή, αν και ορισμένα «άοσμα» προϊόντα περιέχουν μικρές ποσότητες αρωματικών ουσιών. Σύμφωνα με τις οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι κατασκευαστές οφείλουν να αναγράφουν στην ετικέτα τις αρωματικές ουσίες όταν η συγκέντρωσή τους ξεπερνά το 0,001% στα προϊόντα που παραμένουν στο δέρμα και το 0,01% σε εκείνα που ξεπλένονται.