Το χάσμα ανάμεσα στους κυβερνητικούς εταίρους για το νέο εκλογικό σύστημα βαθαίνει επικίνδυνα. Η Ένωση (CDU/CSU) ανεβάζει τώρα τους τόνους απέναντι στο SPD, υπενθυμίζοντας πως η μεταρρύθμιση αποτελεί ρητή δέσμευση του συνασπισμού, και πως χωρίς αυτήν, η ίδια η συμμετοχή των Χριστιανοκοινωνιστών στην κυβέρνηση δεν θα είχε καν συζητηθεί.
Ο επικεφαλής της κοινοβουλευτικής ομάδας του CSU, Αλεξάντερ Χόφμαν, το έθεσε ωμά: η τήρηση της συμφωνίας δεν είναι προαιρετική επιλογή, αλλά όρος επιβίωσης της συνεργασίας.
Στον πυρήνα της διαμάχης βρίσκεται η κληρονομιά της προηγούμενης κυβέρνησης των «Φαναριών» (SPD, Πράσινοι, FDP). Ο εκλογικός νόμος του 2023 συρρίκνωσε δραστικά την Ομοσπονδιακή Βουλή από τους 736 στους 630 βουλευτές, περικόπτοντας τις λεγόμενες υπεράριθμες και εξισορροπητικές έδρες. Για να το πετύχει, έδωσε απόλυτη προτεραιότητα στο ποσοστό της δεύτερης ψήφου κάθε κόμματος.
Το αποτέλεσμα; Σε 23 εκλογικές περιφέρειες, υποψήφιοι που κέρδισαν την πρώτη ψήφο έμειναν εκτός Κοινοβουλίου, επειδή το κόμμα τους είχε ήδη υπερκαλύψει τις αναλογούσες έδρες. Αυτό εξακολουθεί να προκαλεί οργή στη Χριστιανική Ένωση, ωστόσο και το SPD δεν κρύβει πια τη δυσφορία του. Ο κοινοβουλευτικός διευθυντής του, Γιοχάνες Φέχνερ, παραδέχεται πως η απουσία αιρετών βουλευτών από συγκεκριμένες περιφέρειες είναι μια πληγή που πρέπει να κλείσει.
Το ερώτημα «πώς;» είναι εκείνο που σπρώχνει τις συνομιλίες σε τέλμα. Και τα δύο στρατόπεδα συμφωνούν ότι η βουλή δεν πρέπει να ξεπεράσει τους 630 βουλευτές, ο Φέχνερ μάλιστα προειδοποιεί πως ορισμένες προτάσεις της Ένωσης εγκυμονούν τον κίνδυνο να εκτοξευθεί ο αριθμός μέχρι και τους 750. Ποια είναι όμως αυτή η πρόταση που τρομάζει το SPD και τους ειδικούς;
Πρόκειται για το μοντέλο του λεγόμενου «περιφερειακού εκλογικού συστήματος». Σε αυτό, η Βουλή χωρίζεται σε δύο ξεχωριστά, στεγανά μπλοκ: οι μισές έδρες δίνονται αποκλειστικά στους νικητές των μονοεδρικών περιφερειών με την πρώτη ψήφο, και οι άλλες μισές κατανέμονται από τις κομματικές λίστες βάσει της δεύτερης ψήφου. Καμία αναπροσαρμογή δεν γίνεται ανάμεσα στα δύο σκέλη. Αυτό, στην πράξη, προσφέρει τεράστιο προβάδισμα στην ισχυρότερη πολιτική δύναμη – που σήμερα, σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, είναι το AfD και το CDU/CSU.
Παράλληλα, η Ένωση εμφανίζεται πρόθυμη να επαναφέρει στο τραπέζι και τον εκλογικό νόμο του 2020, ο οποίος επιχειρούσε να περιορίσει το μέγεθος της Βουλής ανεχόμενος έναν μικρό αριθμό ακάλυπτων υπεράριθμων εδρών (έως 15), ενώ προέβλεπε και σταδιακή μείωση των εκλογικών περιφερειών από 299 σε 280.
Μπροστά σε αυτά τα σενάρια, ο καθηγητής Εκλογικού Δικαίου του Πανεπιστημίου Leuphana του Λύνεμπουργκ, Ρόμπερτ Φέρκαμπ, σηκώνει το δάχτυλο με δριμύτητα. Χαρακτηρίζει το «σύστημα των χαρακωμάτων» ανεύθυνη ώθηση στην ακροδεξιά, μια κίνηση εξαιρετικά επικίνδυνη στην παρούσα πολωμένη συγκυρία. Δεν βλέπει κανέναν λόγο, άλλωστε, να συναινέσει το SPD σε υπεράριθμες έδρες δίχως αντιστάθμιση, όταν μάλιστα οι εκλογικές προοπτικές του κόμματος δεν του υπόσχονται τέτοια οφέλη στο άμεσο μέλλον. Το μέγεθος της Βουλής, τονίζει, θα γινόταν κάθε φορά απρόβλεπτο, μετατρέποντας την εκλογική διαδικασία σε επικίνδυνο τζόγο.
Την ίδια ώρα, τα αγκάθια δεν σταματούν στο μαθηματικό σκέλος του νόμου. Το SPD προωθεί την κατοχυρωμένη ισότητα των φύλων στη σύνθεση της Βουλής, επισημαίνοντας ότι το ποσοστό των γυναικών βουλευτών βαίνει μειούμενο, κατά παράβαση της συνταγματικής επιταγής. Ζητά λοιπόν ρυθμίσεις που θα εξασφαλίζουν ίση εκπροσώπηση ανδρών και γυναικών. Υπενθυμίζεται ότι η συμφωνία συνασπισμού ανέθεσε σε ειδική επιτροπή όχι μόνο την αξιολόγηση του ισχύοντος συστήματος, αλλά και την επεξεργασία πρότασης για το αν οι νέοι 16 ετών θα αποκτήσουν δικαίωμα ψήφου.
Η επιτροπή εκλογικού νόμου έχει πλέον ολοκληρώσει το έργο της, όπως επιβεβαίωσε ο Φέχνερ. Το μπαλάκι βρίσκεται τώρα στην επιτροπή συνασπισμού: εκεί θα κριθεί αν και με ποια μορφή θα αλλάξει ο εκλογικός χάρτης της Γερμανίας. Η προθεσμία του 2025 έχει παρέλθει, αλλά η πίεση μόλις αρχίζει να κορυφώνεται.
