Και η αγορά αντιδρά ήδη. Το Brent ξεπέρασε σήμερα τα 108 δολάρια το βαρέλι, ενώ ειδικοί αναλυτές προειδοποιούν ότι, εάν οι διαταραχές παραταθούν, μπορεί να κινηθεί προς τα 120 δολάρια ή και υψηλότερα. Όμως το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι τα 108 δολάρια ούτε αν φθάσει τα 130 δολάρια.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι πόσο καιρό θα παραμείνει εκεί. Ένα σύντομο ενεργειακό σοκ μπορεί να απορροφηθεί από τις αγορές. Ένα σοκ που διαρκεί εβδομάδες μετατρέπεται σε σοβαρό οικονομικό πρόβλημα.
Και το ακριβότερο πετρέλαιο σημαίνει ακριβότερα καύσιμα, ακριβότερες μεταφορές, ακριβότερα τρόφιμα, ακριβότερη βιομηχανική παραγωγή και αναπόδραστα υψηλότερο πληθωρισμό!
Και όταν το φαινόμενο παρατείνεται, έρχεται η δεύτερη συνέπεια. Μείωση κατανάλωσης, μείωση επενδύσεων, επιβράδυνση ανάπτυξης, αύξηση κινδύνου ύφεσης. Κοντολογίς το περιβάλλον στασιμοπληθωρισμού.
Η Ευρώπη βρίσκεται στην πρώτη γραμμή
Η Ευρώπη δεν παρακολουθεί απλώς τις εξελίξεις από απόσταση. Ήδη ευρωπαϊκές εταιρείες αναζητούν εναλλακτικές ποσότητες αργού. Η πολωνική Orlen, για παράδειγμα, αναζητά φορτία από τη Βόρεια Θάλασσα, τις ΗΠΑ και το Καζακστάν για να αντισταθμίσει τις διαταραχές στις σαουδαραβικές προμήθειες.
Αυτό είναι χαρακτηριστικό της νέας κατάστασης. Όταν ένας μεγάλος αγοραστής αναζητά εναλλακτικό πετρέλαιο, η αγορά μπορεί να τον εξυπηρετήσει. Όταν όμως όλοι οι μεγάλοι αγοραστές κάνουν το ίδιο ταυτόχρονα, οι εναλλακτικές ποσότητες παύουν να είναι φθηνές. Η τιμή ανεβαίνει. Και μαζί της ανεβαίνει ο λογαριασμός για τον Ευρωπαίο καταναλωτή.
Το στρατηγικό παράδοξο του Τραμπ
Εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη πολιτική και στρατηγική αντίφαση. Η στρατηγική του Προέδρου Τραμπ βασίστηκε στην υπόθεση ότι η συντριπτική στρατιωτική ισχύς θα μπορούσε να επιβάλει γρήγορα μια νέα ισορροπία και να αποκαταστήσει την ασφάλεια.
Όμως η πραγματικότητα αρχίζει να δείχνει κάτι διαφορετικό. Η σύγκρουση δεν περιορίστηκε στο Ιράν. Επεκτάθηκε στις σαουδαραβικές ενεργειακές υποδομές, στην Ερυθρά Θάλασσα και στις διεθνείς ενεργειακές και εμπορικές οδούς. Αυτό ακριβώς επεδίωξε η Τεχεράνη.
Η στρατιωτική ισχύς δεν μπορεί από μόνη της να εγγυηθεί την ασφάλεια της επόμενης ημέρας. Και εδώ βρίσκεται το στρατηγικό λάθος που επαναλαμβάνεται διαρκώς στους σύγχρονους πολέμους, η όποια τακτική επιτυχία συγχέεται με τη στρατηγική νίκη. Μπορεί να καταστρέψεις μια στρατιωτική εγκατάσταση και ταυτόχρονα να δημιουργήσεις ένα μεγαλύτερο γεωπολιτικό και οικονομικό πρόβλημα. Και αυτό ακριβώς είναι που πρέπει να αξιολογηθεί σήμερα.
Τρεις κρίσιμοι άξονες υπό πίεση
Η σημερινή εικόνα είναι εξαιρετικά ανησυχητική καθόσον πρώτον στο Ορμούζ έχουμε περιορισμένη ναυτιλιακή κίνηση και αυξημένους κινδύνους για τα δεξαμενόπλοια. Δεύτερον όπως προαναφέραμε ο αγωγός Ανατολής – Δύσης εκτός λειτουργίας και τρίτον η Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα ως εναλλακτική διαδρομή της Σαουδικής Αραβίας βρίσκεται πλέον υπό σοβαρή πίεση.
Το πρόβλημα λοιπόν είναι η ταυτόχρονη ευπάθεια πολλών κρίσιμων κόμβων του παγκόσμιου ενεργειακού συστήματος. Και αυτό είναι πολύ πιο επικίνδυνο.
Γιατί η παγκόσμια οικονομία λειτουργεί με την υπόθεση ότι, όταν μια διαδρομή διακοπεί, υπάρχει κάποια άλλη. Εάν όμως αρχίσουν να κλείνουν η μία μετά την άλλη, τότε το σύστημα παύει να διαθέτει επαρκή εφεδρεία.
Το πετρέλαιο υπάρχει αλλά δεν μπορεί να φτάσει στους πελάτες
Η Σαουδική Αραβία μπορεί να διαθέτει τεράστια αποθέματα και παραγωγική ικανότητα. Αλλά παραγωγική ικανότητα χωρίς δυνατότητα ασφαλούς μεταφοράς δεν ισοδυναμεί με πετρέλαιο διαθέσιμο στην παγκόσμια αγορά.
Το ίδιο ισχύει για το Ιράκ, τα κράτη του Κόλπου και κάθε παραγωγό που εξαρτάται από συγκεκριμένες θαλάσσιες οδούς. Το πετρέλαιο μπορεί να βρίσκεται κάτω από τη γη. Η αγορά όμως χρειάζεται να βρίσκεται μέσα στο δεξαμενόπλοιο. Και το δεξαμενόπλοιο πρέπει να μπορεί να περάσει. Εκεί βρίσκεται η πραγματική στρατηγική ευπάθεια.
Τι γίνεται με το diesel
Το diesel αποτελεί κρίσιμο καύσιμο για τις οδικές μεταφορές, τη ναυτιλία, τη γεωργία και μεγάλο μέρος της παγκόσμιας εφοδιαστικής αλυσίδας. Επομένως, η παρατεταμένη διαταραχή των προμηθειών μπορεί να μετατραπεί σε κρίση εφοδιαστικής. Και τότε το πρόβλημα θα φθάσει πολύ γρήγορα στο ράφι του σούπερ μάρκετ. Δεν χρειάζεται να σταματήσει η παραγωγή τροφίμων. Αρκεί να γίνει πολύ ακριβότερη η μεταφορά τους.
Το επόμενο στάδιο: οικονομικός πόλεμος χωρίς να το επιδιώκει κανείς
Η σημερινή κρίση αναδεικνύει κάτι ακόμη. Σε έναν παγκοσμιοποιημένο κόσμο, η επίθεση σε μια ενεργειακή υποδομή δεν πλήττει μόνο τον αντίπαλο. Πλήττει όλους όσοι εξαρτώνται από το διεθνές εμπόριο.
Ένα drone που χτυπά έναν σταθμό άντλησης στη Σαουδική Αραβία μπορεί να επηρεάσει, τον Ευρωπαίο οδηγό, το ευρωπαϊκό διυλιστήριο, τον Ασιάτη βιομήχανο, τον Αμερικανό καταναλωτή, τον αγρότη που αγοράζει diesel και τελικά τον κεντρικό τραπεζίτη που προσπαθεί να ελέγξει τον πληθωρισμό. Αυτή είναι η νέα πραγματικότητα του γεωοικονομικού πολέμου.
Διαπιστώσεις – Συμπεράσματα
Η κρίση έχει περάσει από το στρατιωτικό στο ενεργειακό και οικονομικό επίπεδο. Η ακύρωση ή καθυστέρηση σαουδαραβικών φορτίων προς ευρωπαϊκούς πελάτες είναι χαρακτηριστικό σημείο καμπής. Η καταστροφή της εναλλακτικής οδού μέσω του αγωγού Ανατολής – Δύσης αποδεικνύει ότι η ενεργειακή ασφάλεια δεν εξαρτάται μόνο από την παραγωγή αλλά και από την ανθεκτικότητα των υποδομών και των διαδρομών εξαγωγής.
Η παγκόσμια οικονομία κινδυνεύει να βρεθεί αντιμέτωπη με έναν συνδυασμό ενεργειακού πληθωρισμού και επιβράδυνσης της ανάπτυξης. Εάν το πετρέλαιο παραμείνει για μεγάλο διάστημα πάνω από τα 100 δολάρια, οι συνέπειες θα είναι πολύ ευρύτερες από την αύξηση της τιμής των καυσίμων.
Η Ευρώπη ως μεγάλη καθαρή εισαγωγική αγορά ενέργειας, είναι ιδιαίτερα ευάλωτη. Η αναζήτηση εναλλακτικών φορτίων από ευρωπαϊκούς ομίλους έχει ήδη αρχίσει.
Δυστυχώς βρισκόμαστε μπροστά σε ένα επικίνδυνο σταυροδρόμι. Εάν οι ζημιές στον αγωγό αποκατασταθούν γρήγορα και αποκατασταθεί η κανονική ροή, η αγορά μπορεί να εκτονώσει μέρος της πίεσης. Εάν όμως οι επισκευές διαρκέσουν εβδομάδες και ταυτόχρονα συνεχιστούν οι επιθέσεις στις ενεργειακές υποδομές, οι περιορισμοί στον Ορμούζ και η ανασφάλεια στην Ερυθρά Θάλασσα, τότε η σημερινή κρίση μπορεί να μετατραπεί σε το μεγαλύτερο ενεργειακό σοκ των τελευταίων δεκαετιών.
Και τότε το ερώτημα δεν θα είναι πλέον πόσο θα κοστίζει το πετρέλαιο. Θα είναι πόσο θα κοστίσει στην παγκόσμια οικονομία ένας πόλεμος που κάκιστα άρχισε και κανείς δεν μπόρεσε να τον να σταματήσει εγκαίρως. Στο τέλος, η ιστορία των πολέμων δεν γράφεται μόνο από τις νίκες στο πεδίο της μάχης. Γράφεται και από το κόστος της επόμενης ημέρας.
