Γράφει ο Κωνσταντίνος Λουκόπουλος, γεωστρατηγικός αναλυτής, αντιστράτηγος ε.α.
Κάποιοι πόλεμοι ξεσπούν επειδή η διπλωματία απέτυχε. Κάποιοι άλλοι όμως γίνονται αναπόφευκτοι επειδή επί χρόνια, η διπλωματία αντικαθίσταται από την αυταπάτη ότι η ισχύς μπορεί να υποκαταστήσει τη στρατηγική. Ο πόλεμος στην Ουκρανία ανήκει στη δεύτερη κατηγορία.
Η Ρωσία είναι αυτή που αναμφίλεκτα άρχισε τον πόλεμο εισβάλοντας στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022. Αυτό όμως δεν απαλλάσσει τη Δύση από την υποχρέωση να εξετάσει με ψυχρότητα τις στρατηγικές επιλογές που προηγήθηκαν του πολέμου. Η καταδίκη της ρωσικής εισβολής δεν σημαίνει ότι πρέπει να απαγορεύεται η συζήτηση για το πώς φτάσαμε μέχρι εδώ. Δυστυχώς όμως η δημόσια συζήτηση όχι μόνον στην Ελλάδα αλλά και σε όλη την Ευρώπη διέπεται σε μεγάλο βαθμό από μανιχαϊσμό.
Και εδώ η προειδοποίηση του Τζώρτζ Κένναν αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα: Ο άνθρωπος του “long telegram” που διαμόρφωσε τη στρατηγική της αμερικανικής “ανάσχεσης” της Σοβιετικής Ένωσης γνώριζε όσο ελάχιστοι τη ρωσική ιστορία, την πολιτική κουλτούρα και την αντίληψη της Μόσχας για την ασφάλεια.
Το 1997, όταν η Ουάσινγκτον προωθούσε την πρώτη μεταψυχροπολεμική διεύρυνση του ΝΑΤΟ, ο Κένναν προειδοποίησε ότι η επέκταση θα αποτελούσε “το πιο μοιραίο λάθος της αμερικανικής πολιτικής σε ολόκληρη τη μεταψυχροπολεμική εποχή”. Προέβλεπε ότι θα ενίσχυε τις εθνικιστικές και αντιδυτικές τάσεις στη Ρωσία, θα έπληττε τη δημοκρατική της εξέλιξη και θα επανέφερε την ατμόσφαιρα του Ψυχρού Πολέμου στις σχέσεις Ανατολής-Δύσης.
Η Ουκρανία ως δόλωμα
Η ιστορία δεν δικαίωσε κατ’ ανάγκην όλες τις προβλέψεις του Κένναν. Δικαιώνει όμως την ανάγκη να λαμβάνονται σοβαρά υπόψη οι στρατηγικές αντιδράσεις μιας μεγάλης πυρηνικής δύναμης. Και εδώ βρίσκεται το μεγάλο ερώτημα: Ήταν αναγκαίο να μετατραπεί η Ουκρανία σε πιθανό πεδίο αντιπαράθεσης ανάμεσα στη Ρωσία και το ΝΑΤΟ;
Το 2008, στη Σύνοδο Κορυφής του NATO στο Βουκουρέστι, παρά το γεγονός ότι δεν δόθηκε ιδιότητα MAP (Membership Action Plan) που θα επέτρεπε έναρξη διαδικασιών ένταξης, συμφωνήθηκε ότι η Ουκρανία και η Γεωργία κάποια… στιγμή στο μέλλον “θα γίνουν μέλη του ΝΑΤΟ”. Παρόμοια δήλωση γινόταν έκτοτε επανειλημμένα από τη Συμμαχία.
Ας δούμε όμως την αλήθεια κατάματα! Για τη Ρωσία, η προοπτική μιας Ουκρανίας ενταγμένης στο ΝΑΤΟ δεν ήταν μια συνηθισμένη διπλωματική εξέλιξη. Ήταν ζήτημα που συνδεόταν με τον πυρήνα της ρωσικής αντίληψης για την ασφάλεια και τη γεωπολιτική της θέση. Ο πρώην πρέβυς των ΗΠΑ στην Μόσχα Μπιλ Μπέρνς, ο οποίος αργότερα έγινε και Διευθυντής της CIA, είπε εμφατικά ότι «η ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ είναι η πιο έντονη από όλες τις κόκκινες γραμμές του Κρεμλίνου». Η Δύση είχε μάλλον στρατηγική τύφλωση.
Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι η Ρωσία είχε δικαίωμα να εισβάλει. Σημαίνει ότι μια σοβαρή στρατηγική πρέπει να υπολογίζει, όχι μόνο τι θεωρούμε εμείς νόμιμο ή επιθυμητό, αλλά και πώς αντιλαμβάνεται ο αντίπαλος τις κινήσεις μας. Στοιχειώδες μάθημα της στρατηγικής.
