Το ανατολικό αέτωμα του Παρθενώνα αφηγείται τη γέννηση της θεάς Αθηνάς
Ο Παρθενώνας, το κορυφαίο μνημείο της κλασικής αρχαιότητας στην Ακρόπολη των Αθηνών, διέθετε δύο εντυπωσιακά τριγωνικά αετώματα στις ανατολική και δυτική πλευρά του, τα οποία θεωρούνται αριστουργήματα της αρχαίας ελληνικής γλυπτικής. Το ανατολικό αέτωμα ήταν αφιερωμένο στη γέννηση της θεάς Αθηνάς, ενώ το δυτικό απεικόνιζε τη διαμάχη της με τον Ποσειδώνα για την προστασία και την ονομασία της Αθήνας.
Σύμφωνα με την ελληνική μυθολογία, η Αθηνά ήταν κόρη του Δία και της Μήτιδας. Όταν η Μήτιδα κυοφορούσε, ο Δίας πληροφορήθηκε από τον Ουρανό και τη Γαία ότι, μετά τη γέννηση της Αθηνάς, θα αποκτούσε και έναν γιο ο οποίος θα ανέτρεπε την εξουσία του. Φοβούμενος αυτή την προφητεία, κατάπιε τη Μήτιδα ενώ ήταν ακόμη έγκυος.
Όταν έφτασε η στιγμή της γέννας, ο Δίας υπέφερε από αφόρητους πόνους στο κεφάλι. Τότε διέταξε τον Ήφαιστο να χτυπήσει το κεφάλι του με τσεκούρι. Από το άνοιγμα που δημιουργήθηκε ξεπήδησε η Αθηνά πλήρως οπλισμένη, προκαλώντας τον θαυμασμό των θεών. Σύμφωνα με την παράδοση, τόπος γέννησης της θεάς θεωρούνταν η λίμνη Τριτωνίδα στη Λιβύη.
Η λατρεία της Αθηνάς και η ονομασία του Παρθενώνα
Στην αρχαία Αθήνα, η Αθηνά λατρευόταν ως παρθένος θεότητα, γεγονός που έδωσε και το όνομά του στον μεγαλοπρεπή ναό: Παρθενώνας. Το ανατολικό αέτωμα είχε σχεδιαστεί για να αποτυπώνει τη θεϊκή γέννησή της, αποτελώντας ένα από τα σημαντικότερα γλυπτικά σύνολα της αρχαιότητας.
Ωστόσο, ήδη από τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες το κεντρικό τμήμα του αετώματος είχε καταστραφεί, με αποτέλεσμα η πλήρης σύνθεση να παραμένει άγνωστη μέχρι σήμερα. Πολύτιμη πηγή για την ανασύνθεση της εικόνας αποτελεί το σχέδιο που δημιούργησε το 1674 ο Γάλλος ζωγράφος και περιηγητής Jacques Carrey, ο οποίος κατέγραψε λεπτομερώς τα σωζόμενα γλυπτά του Παρθενώνα πριν από τις μεταγενέστερες καταστροφές.
Τα γλυπτά του αετώματος και οι απώλειες από την αφαίρεση των μαρμάρων
Κατά τις αρχές του 19ου αιώνα, ο Thomas Bruce, 7th Earl of Elgin αφαίρεσε και μετέφερε μεγάλο μέρος των σωζόμενων γλυπτών του αετώματος. Ορισμένες μορφές, όπως της Ήρας, του Ήφαιστου και της Σελήνης, είχαν ήδη καταπέσει από το μνημείο και εντοπίστηκαν αργότερα κατά τις αρχαιολογικές ανασκαφές.
Με βάση τα σωζόμενα στοιχεία και τις ιστορικές καταγραφές, η διάταξη των μορφών στο ανατολικό αέτωμα, από αριστερά προς τα δεξιά, ήταν η εξής:
- Ο Ήλιος με το τέθριππό του
- Ο Διόνυσος
- Η Περσεφόνη
- Η Δήμητρα
- Η Άρτεμις
- Η Ήρα
- Ο Ήφαιστος
- Η Εστία
- Η Διώνη
- Η Αφροδίτη
- Η Σελήνη
- Το άλογο της Σελήνης
Παρά τις σημαντικές φθορές που υπέστη στο πέρασμα των αιώνων, το ανατολικό αέτωμα του Παρθενώνα εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα σπουδαιότερα δείγματα της κλασικής ελληνικής τέχνης και ένα μοναδικό μνημείο που συνδυάζει τη μυθολογία, τη θρησκεία και τη γλυπτική δημιουργία της αρχαίας Αθήνας.
