Το γαργάλημα είναι μια από τις πιο παράξενες και ταυτόχρονα οικείες αισθήσεις του ανθρώπινου σώματος. Προκαλεί γέλιο, στριφογύρισμα και μια ακατανίκητη ανάγκη απόδρασης, όμως η επιστήμη το έχει μελετήσει ελάχιστα.
Δύο νευροεπιστήμονες από την Ολλανδία αποφάσισαν να αλλάξουν αυτή την πραγματικότητα, χαρτογραφώντας την αίσθηση σε τρεις διαφορετικούς πολιτισμούς και καταλήγοντας σε ένα συμπέρασμα που μοιάζει βγαλμένο από την κοινή εμπειρία, το γαργάλημα είναι πανανθρώπινο, εντοπίζεται στα ίδια σημεία του σώματος ανεξαρτήτως καταγωγής και αποτελεί μια ξεχωριστή, αυτόνομη αίσθηση.
Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στις 10 Αυγούστου στο έγκριτο περιοδικό Nature Human Behaviour, έθεσε τις βάσεις για μια τυποποιημένη και συστηματική έρευνα γύρω από το φαινόμενο. Οι ερευνητές Ziliang Xiong και Κωνσταντίνα Κιλτένη από το Πανεπιστήμιο Radboud του Ναϊμέχεν στρατολόγησαν 448 συμμετέχοντες από τρία διαφορετικά πολιτισμικά υπόβαθρα, Ολλανδούς, Έλληνες και Κινέζους, και τους ζήτησαν να συμπληρώσουν μια έρευνα για τις εμπειρίες και τις αντιλήψεις τους σχετικά με το γαργάλημα. Στη συνέχεια, μπροστά σε έναν υπολογιστή, κάθε συμμετέχων κλήθηκε να χρωματίσει πάνω σε ένα μοντέλο ανθρώπινου σώματος τα σημεία όπου ένιωθε γαργάλημα, επαναλαμβάνοντας τη διαδικασία και για άλλες σωματικές αισθήσεις όπως ο πόνος ή το ευχάριστο άγγιγμα.
Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά ομόφωνα. Σχεδόν το σύνολο των συμμετεχόντων, το 98,4%, ανέφερε ότι είχε βιώσει γαργάλημα, ενώ το 95,8% δήλωσε ότι είχε γαργαλήσει κάποιον άλλο. Οι εμπειρίες ήταν παρόμοιες και στις τρεις πολιτισμικές ομάδες, ένα εύρημα που οι ερευνητές θεωρούν αξιοσημείωτο. Κι αυτό γιατί προηγούμενες μελέτες είχαν δείξει ότι ο τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι ερμηνεύουν το συναισθηματικά φορτισμένο άγγιγμα, όπως η αγκαλιά, μπορεί να διαφέρει ανάλογα με το πολιτισμικό υπόβαθρο. Στο γαργάλημα, ωστόσο, η ανθρώπινη αντίδραση φαίνεται να είναι βαθιά ριζωμένη στη βιολογία μας, ξεπερνώντας πολιτισμικές καταβολές και κοινωνικές συμβάσεις.
Οι περιοχές που προκαλούν γαργάλημα ήταν εξίσου ομοιόμορφες μεταξύ πολιτισμών και ατόμων. Ο λαιμός, οι μασχάλες, η κοιλιά και τα πέλματα των ποδιών αναδείχθηκαν ως τα κατεξοχήν σημεία γαργαλήματος, επιβεβαιώνοντας αυτό που η ανθρώπινη διαίσθηση γνώριζε ανέκαθεν. Όταν οι ερευνητές συνέκριναν τους χάρτες γαργαλήματος με εκείνους άλλων αισθήσεων, όπως ο πόνος ή η ευχαρίστηση, διαπίστωσαν ότι η αίσθηση είναι σαφώς ξεχωριστή και μοναδική. «Το γαργάλημα φαίνεται να είναι ξεχωριστή κατηγορία, φυσιολογικά και ψυχολογικά», εξηγεί ο Xiong. «Δεν φαίνεται να είναι μόνο ένα υποπροϊόν ή η ενσωμάτωση άλλων σωματικών αισθήσεων».
Η επιστήμη διακρίνει δύο τύπους γαργαλήματος.
Ο πρώτος, γνωστός ως γαργαλησιολογία, είναι εκείνος που σχετίζεται με το παιχνίδι και περιλαμβάνει ισχυρή, επαναλαμβανόμενη πίεση που προκαλεί γέλιο και αντανακλαστικές κινήσεις διαφυγής.
Ο δεύτερος, που ονομάζεται κνισμέσις, χρησιμοποιεί ένα ελαφρύ άγγιγμα και δεν προκαλεί γέλιο, έχει όμως προσελκύσει το ερευνητικό ενδιαφέρον λόγω της ομοιότητάς του με τον κνησμό, ένα σύμπτωμα που συνοδεύει αρκετές ιατρικές παθήσεις.
Η μελέτη των Xiong και Κιλτένη επικεντρώθηκε στη γαργαλησιολογία, τον τύπο γαργαλήματος που συνδέεται με το παιχνίδι και την κοινωνική αλληλεπίδραση.
Το γεγονός ότι το γαργάλημα δεν είναι αποκλειστικά ανθρώπινη υπόθεση ενισχύει την εξελικτική του σημασία. Άλλοι μεγάλοι πίθηκοι γαργαλιούνται μεταξύ τους, ενώ οι αρουραίοι και οι σουρικάτες αντιδρούν στο γαργάλημα των ανθρώπων, υποδηλώνοντας ότι η αίσθηση έχει διατηρηθεί σε όλη την πορεία της εξέλιξης. Για πολύ καιρό, ωστόσο, η επιστημονική κοινότητα δεν έπαιρνε στα σοβαρά το φαινόμενο. Ο Michael Brecht, νευροεπιστήμονας στο Πανεπιστήμιο Humboldt του Βερολίνου που μελετά το γαργάλημα σε αρουραίους και ανθρώπους, το θέτει με απόλυτη ειλικρίνεια: το γαργάλημα είναι «πραγματικά μια πολύ κακώς κατανοημένη αίσθηση».
Η νέα αυτή μελέτη φιλοδοξεί να αλλάξει τα δεδομένα. Για πρώτη φορά, η επιστήμη διαθέτει μια τυποποιημένη χαρτογράφηση του γαργαλήματος, αποδεικνύοντας ότι πρόκειται για μια οικουμενική ανθρώπινη εμπειρία, ανεξάρτητη από την κουλτούρα, την ανατροφή ή την προσωπική ιστορία του καθενός. Και ίσως, την επόμενη φορά που κάποιος θα επιχειρήσει να σας γαργαλήσει, να θυμηθείτε ότι συμμετέχετε σε μια από τις αρχαιότερες και πιο μυστηριώδεις σωματικές τελετουργίες του ζωικού βασιλείου.
