Οι αμυγδαλές είναι λεμφικοί αδένες που εντοπίζονται στο οπίσθιο τμήμα της στοματοφαρυγγικής κοιλότητας και διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην άμυνα του οργανισμού, ιδιαίτερα κατά την παιδική ηλικία, αποτελώντας μέρος του λεμφικού ιστού του Waldeyer.
Η διόγκωσή τους, γνωστή ως αμυγδαλίτιδα, οφείλεται συχνότερα σε λοιμώδεις ή φλεγμονώδεις αιτίες, αλλά δεν αποκλείονται και άλλες παθολογικές καταστάσεις.
Η περιστασιακή διόγκωση των αμυγδαλών χωρίς συνοδά σοβαρά συμπτώματα είναι συνήθως καλοήθης. Αντίθετα, η εμμένουσα ή μονόπλευρη διόγκωση απαιτεί περαιτέρω ιατρική διερεύνηση, ιδιαίτερα όταν συνοδεύεται από πυρετό, απώλεια βάρους, ψηλαφητούς τραχηλικούς λεμφαδένες ή άλλες ανησυχητικές ενδείξεις.
Ακολουθούν επτά πιθανές αιτίες διόγκωσης των αμυγδαλών σε ενήλικες:
1. Ιογενής Αμυγδαλίτιδα
Η πλέον συχνή αιτιολογία. Προκαλείται από διάφορους ιούς, όπως ο ιός της γρίπης, ο αδενοϊός, ο Epstein-Barr (λοιμώδης μονοπυρήνωση), ο ιός του απλού έρπητα (HSV) κ.ά. Η κλινική εικόνα συνήθως περιλαμβάνει πονόλαιμο, φαρυγγαλγία, ρινική συμφόρηση, πυρετό και κακουχία. Η ιογενής αμυγδαλίτιδα είναι αυτοπεριοριζόμενη και υποχωρεί εντός 7–10 ημερών με υποστηρικτική αγωγή.
2. Στρεπτοκοκκική Αμυγδαλίτιδα
Οφείλεται κυρίως στον Streptococcus pyogenes (β-αιμολυτικός στρεπτόκοκκος ομάδας Α). Πρόκειται για ιδιαίτερα μεταδοτική λοίμωξη, με αιφνίδια έναρξη πυρετού, φαρυγγαλγίας, δυσκαταποσίας, εμέτων ή κοιλιακού άλγους. Στη φυσική εξέταση εντοπίζεται ερυθρότητα, εξίδρωμα και τραχηλική λεμφαδενοπάθεια. Απαιτείται αντιβιοτική θεραπεία.
3. Αμυγδαλολίθοι (Tonsilloliths)
Πρόκειται για ασβεστοποιήσεις εντός των κρυπτών των αμυγδαλών. Αποτελούνται κυρίως από ασβέστιο, φωσφορικά άλατα και οργανικά υπολείμματα. Εκδηλώνονται με κακοσμία στόματος (halitosis), αίσθημα ξένου σώματος, φαρυγγαλγία, και ενίοτε ωταλγία. Η αντιμετώπιση περιλαμβάνει στοματική υγιεινή, απομάκρυνση λίθων και, σπανίως, χειρουργική επέμβαση.
4. Λαρυγγοφαρυγγική Παλινδρόμηση (LPR)
Αναφέρεται στην παλινδρόμηση γαστρικού περιεχομένου στον υποφάρυγγα, με αποτέλεσμα χρόνιο ερεθισμό του λάρυγγα και των αμυγδαλών. Συμπτώματα περιλαμβάνουν ξηρότητα, βράγχος φωνής, καύσο στο λαιμό και πιθανή διόγκωση των αμυγδαλών. Η θεραπεία περιλαμβάνει τροποποίηση της διατροφής, αποφυγή καπνίσματος, καφεΐνης, αλκοόλ και φαρμακευτική αγωγή (π.χ. αναστολείς αντλίας πρωτονίων).
5. Αλλεργικές Αντιδράσεις
Η εισπνοή αλλεργιογόνων, σκόνης ή ρύπων μπορεί να προκαλέσει φλεγμονώδη αντίδραση στο ανώτερο αναπνευστικό, οδηγώντας σε ερεθισμό και δευτερογενή διόγκωση των αμυγδαλών. Συχνά συνυπάρχουν συμπτώματα ρινίτιδας ή ιγμορίτιδας. Η αντιμετώπιση περιλαμβάνει αντιισταμινικά ή ενδορρινικά κορτικοστεροειδή.
6. Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενα Νοσήματα (ΣΜΝ)
Ορισμένα ΣΜΝ, όπως η σύφιλη και η γονόρροια, ενδέχεται να προσβάλουν τη στοματοφαρυγγική περιοχή. Η πρωτογενής σύφιλη μπορεί να εμφανιστεί με έλκος στον λαιμό (σκληρό έλκος), ενώ η φαρυγγική γονόρροια μπορεί να προκαλέσει ερεθισμό, πόνο, διόγκωση αμυγδαλών και κακοσμία. Η διάγνωση επιβεβαιώνεται με ειδικές εργαστηριακές εξετάσεις.
7. Κακοήθειες
Η νεοπλασματική προσβολή των αμυγδαλών (συνήθως καρκίνωμα εκ πλακώδους επιθηλίου) αποτελεί σπανιότερη αλλά σημαντική αιτία μονόπλευρης διόγκωσης. Συμπτώματα περιλαμβάνουν εμμένουσα φαρυγγαλγία, δυσφαγία, ανεξήγητη απώλεια βάρους, τραχηλική λεμφαδενοπάθεια, αιμορραγία, δύσοσμη αναπνοή και δυσκολία στην κινητικότητα της γνάθου. Η πρώιμη διάγνωση είναι κρίσιμη για την έκβαση.
Η διόγκωση των αμυγδαλών μπορεί να σχετίζεται με ποικίλες καταστάσεις, από καλοήθεις ιογενείς λοιμώξεις έως σοβαρές παθολογίες. Η αξιολόγηση από ωτορινολαρυγγολόγο κρίνεται απαραίτητη σε περιπτώσεις εμμένουσας, υποτροπιάζουσας ή μονόπλευρης διόγκωσης, ιδίως με συνοδά ανησυχητικά συμπτώματα.
