Έδαφος φαίνεται να κερδίζει για ακόμη μία φορά η διπλωματική οδός, αναζωπυρώνοντας τις ελπίδες για αποκλιμάκωση στη Μέση Ανατολή, καθώς Ιράν και Ομάν κατέληξαν σε συμφωνία για τη διέλευση των πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ, ενώ παράλληλα η Ουάσιγκτον προχώρησε σε μερική άρση των κυρώσεων που είχε επιβάλει στην Τεχεράνη.
Ωστόσο, παρά τη θετική δυναμική των τελευταίων ωρών, τίποτα δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί και οι πιθανότητες οριστικής συμφωνίας παραμένουν μοιρασμένες.
Ανώτερος αξιωματούχος χώρας του Κόλπου, με άμεση γνώση των διαπραγματεύσεων, δήλωσε στο CNNi ότι η πιθανότητα να επιτευχθεί συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν έως την Παρασκευή 7 Αυγούστου είναι «50-50», παρά το γεγονός ότι ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ άφησε να εννοηθεί πως μια συμφωνία βρίσκεται προ των πυλών. Η ίδια πηγή υπογράμμισε μάλιστα πως στην ιρανική διαπραγματευτική ομάδα δεν συμμετέχει η σκληροπυρηνική πτέρυγα των Φρουρών της Επανάστασης, η οποία θα πρέπει εν τέλει να εγκρίνει τις λεπτομέρειες οποιασδήποτε προσωρινής συμφωνίας.
Ο Τραμπ, από την πλευρά του, δήλωσε ότι Αμερικανοί αξιωματούχοι διεξάγουν «πολύ καλές συζητήσεις» με τους Ιρανούς ομολόγους τους, προειδοποίησε ωστόσο με έμφαση ότι θα πλήξει τη χώρα «πολύ σκληρά» εάν η Τεχεράνη υπαναχωρήσει για ακόμη μία φορά. Σε ξεχωριστές δηλώσεις του, άφησε να εννοηθεί ότι μια συμφωνία για τα Στενά θα μπορούσε να επιτευχθεί ακόμη και εντός της ημέρας.
Τι προβλέπει η συμφωνία Ιράν-Ομάν
Την Τρίτη, ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγκαΐ, ανακοίνωσε ότι Ιράν και Ομάν κατέληξαν σε συμφωνία για τις γεωγραφικές συντεταγμένες της θαλάσσιας διαδρομής στα Στενά του Ορμούζ. Διευκρίνισε ωστόσο ότι μια τέτοια συμφωνία δεν αρκεί από μόνη της για να διασφαλίσει την ασφάλεια στη στρατηγικής σημασίας θαλάσσια οδό.
Σύμφωνα με προηγούμενο δημοσίευμα του Reuters, που επικαλέστηκε ανώτερη ιρανική πηγή και δύο αξιωματούχους της περιοχής, η υπό διαμόρφωση συμφωνία προβλέπει την παραχώρηση στην Τεχεράνη του ελέγχου των πλοίων που εισέρχονται στον Περσικό Κόλπο μέσω των Στενών. «Η παραχώρηση έχει ήδη γίνει όσον αφορά κάποια μορφή ελέγχου του Ορμούζ», ανέφερε χαρακτηριστικά μία από τις περιφερειακές πηγές, αν και υπογράμμισε ότι απομένουν σημαντικές λεπτομέρειες προς διευθέτηση.
Η κίνηση των ΗΠΑ: μερική άρση κυρώσεων
Σε μια εξίσου σημαντική εξέλιξη, οι Ηνωμένες Πολιτείες προχώρησαν στην άρση των κυρώσεων που είχαν επιβληθεί σε δύο αεροσκάφη και τρεις αεροπορικές εταιρείες συνδεδεμένες με τους Φρουρούς της Επανάστασης, σύμφωνα με στοιχεία που αναρτήθηκαν την Τετάρτη στον ιστότοπο του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών. Η διαγραφή των τριών αυτών οντοτήτων από τη λίστα κυρώσεων έχει ισχυρό συμβολισμό, καθώς καταδεικνύει την πρόθεση της Ουάσιγκτον να διευκολύνει την επαναλειτουργία των Στενών.
Η χρονική συγκυρία της κίνησης δεν είναι τυχαία. Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο είχε επιβεβαιώσει από τη Δευτέρα ότι έχει σημειωθεί πρόοδος στις συνομιλίες, αναφέροντας πως πλοία και πετρέλαιο διέρχονται από τα Στενά σε πραγματικό χρόνο και εκφράζοντας την ελπίδα ότι μια τελική συμφωνία θα επιτευχθεί «πολύ σύντομα». Το Ιράν, από την πλευρά του, έχει θέσει ως προϋπόθεση για τη συνεργασία του την αποδέσμευση περιουσιακών στοιχείων ύψους 24 δισεκατομμυρίων δολαρίων και την άρση των κυρώσεων.
Η απόφαση να αρθούν οι κυρώσεις σε οντότητες που συνδέονται με τους Φρουρούς της Επανάστασης —και όχι στην κεντρική κυβέρνηση του Ιράν ή σε μη στρατιωτικούς οικονομικούς φορείς, συνιστά ένα προσεκτικά ζυγισμένο μήνυμα: προσφέρει στην Τεχεράνη μια ουσιαστική παραχώρηση, αποφεύγοντας ταυτόχρονα μια συνολική άρση που θα προκαλούσε θύελλα αντιδράσεων στο Κογκρέσο και θα μπορούσε να εκληφθεί ως πλήρης νομιμοποίηση του διεθνούς ρόλου των Φρουρών.
Οι διαπραγματεύσεις παρασκηνιακά και ο ρόλος των μεσολαβητών
Σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας The National, που επικαλείται πακιστανική πηγή, Ουάσιγκτον και Τεχεράνη εργάζονται αυτή τη στιγμή πάνω σε ένα επικαιροποιημένο μνημόνιο κατανόησης, το οποίο θα αναθεωρεί το αρχικό πλαίσιο της 17ης Ιουνίου. Στο επίκεντρο βρίσκεται το άνοιγμα των Στενών και η διασφάλιση ότι θα παραμείνουν ανοιχτά.
Το Πακιστάν έχει αναλάβει ενεργό μεσολαβητικό ρόλο, ανταλλάσσοντας μηνύματα μεταξύ των δύο πλευρών, ενώ στο σχήμα των διαμεσολαβητών συμμετέχουν επίσης το Κατάρ και το Ομάν. «Ανταλλάσσονται μηνύματα. Οι έμμεσες συνομιλίες βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο», ανέφερε η πακιστανική πηγή.
Το Axios, επικαλούμενο δύο περιφερειακές πηγές και έναν Αμερικανό αξιωματούχο, μετέδωσε ότι η υπό συζήτηση πρόταση προβλέπει μια αρχική συμφωνία διάρκειας 60 ημερών, με δυνατότητα παράτασης. Σύμφωνα με το σχέδιο, όλα τα πλοία που εισέρχονται στο Στενό θα ακολουθούν τη βόρεια διαδρομή, εντός των ιρανικών χωρικών υδάτων, ενώ όσα εξέρχονται θα διέρχονται από τα χωρικά ύδατα του Ομάν, χωρίς χρέωση ή διόδια για την περίοδο των 60 ημερών. Παράλληλα, το τμήμα του Στενού ανάμεσα στις δύο χώρες θα αποναρκοθετηθεί.
Ωστόσο, οι διαπραγματεύσεις εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν εμπόδια. Οι ΗΠΑ επιθυμούν διαβεβαιώσεις ότι όλες οι θαλάσσιες οδοί θα παραμείνουν ανοιχτές για το εμπόριο, ενώ οι χώρες του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου πιέζουν ώστε όλοι οι όροι να διατυπώνονται με σαφήνεια σε οποιαδήποτε συμφωνία. Την ίδια ώρα, ιρανικό μέσο προσκείμενο στους Φρουρούς της Επανάστασης ανέφερε ότι οι απειλές του Τραμπ για επανάληψη των επιθέσεων επιβραδύνουν τις συζητήσεις.
Η στάση Νετανιάχου και το μέτωπο του Λιβάνου
Υπό το βάρος αυτών των εξελίξεων, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου δήλωσε ότι η χώρα του θα πράξει «ό,τι χρειαστεί» για να διαφυλάξει την ασφάλειά της, «με ή χωρίς συμφωνία». Αν και χαρακτήρισε τον Τραμπ ως «τον μεγαλύτερο φίλο που είχαμε ποτέ στον Λευκό Οίκο», υπογράμμισε κατηγορηματικά ότι «η ύπαρξη του Ισραήλ δεν είναι διαπραγματεύσιμη».
Οι δηλώσεις αυτές έρχονται σε μια στιγμή που το Ισραήλ εξαπολύει νέα πλήγματα στον νότιο Λίβανο, παρά το γεγονός ότι στη Ρώμη βρίσκονται σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις μεταξύ Ισραηλινών και Λιβανέζων αξιωματούχων για μια «συμφωνία-πλαίσιο» υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Πολιτειών. Το διπλωματικό παζλ παραμένει σύνθετο και η επόμενη εβδομάδα αναμένεται καθοριστική για το αν οι παράλληλες αυτές διεργασίες θα οδηγήσουν σε ουσιαστική αποκλιμάκωση ή σε νέο κύκλο έντασης.
