Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκονται οι αναφορές για αλλαγές στα σχολικά προγράμματα, στην ιστορική αφήγηση και στον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζονται η Οθωμανική Αυτοκρατορία και οι αραβικές εθνικές διεκδικήσεις.
Σοβαρά ερωτήματα για την πολιτιστική και πολιτική κατεύθυνση της νέας συριακής εξουσίας εγείρουν καταγγελίες σύμφωνα με τις οποίες επιχειρείται αναδιαμόρφωση της ιστορικής αφήγησης και της εκπαίδευσης στη Συρία, με τρόπο που, κατά τους επικριτές, ευνοεί τις τουρκικές επιδιώξεις. Οι ισχυρισμοί στρέφονται κατά της κυβέρνησης υπό τον Αχμέντ αλ-Σαράα, γνωστό και ως Αμπού Μοχάμεντ αλ-Τζολάνι, και κάνουν λόγο για σταδιακή απομάκρυνση από στοιχεία της αραβικής εθνικής ταυτότητας και για ενίσχυση της τουρκικής πολιτιστικής επιρροής.
Σύμφωνα με τις καταγγελίες, σε εκπαιδευτικό υλικό φέρονται να έχουν γίνει αλλαγές στον τρόπο παρουσίασης ιστορικών γεγονότων της οθωμανικής περιόδου. Μεταξύ άλλων, αναφέρεται ότι η εξέγερση του σερίφη Χουσεΐν κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας το 1916 παρουσιάζεται πλέον ως «εξέγερση του πρίγκιπα Χουσεΐν», ενώ ο όρος «οθωμανική κατοχή» φέρεται να αντικαθίσταται από διατυπώσεις όπως «οθωμανική διοίκηση» ή «περίοδος οθωμανικής διακυβέρνησης».
Ανάλογες αναφορές αφορούν την περιοχή της Αλεξανδρέττας, γνωστή και ως σαντζάκι της Αλεξανδρέττας, η οποία ενσωματώθηκε στην Τουρκία το 1939. Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι η ιστορική αναφορά στην ένταξή της στην Τουρκία υποβαθμίζεται και ότι η περιοχή παρουσιάζεται με διαφορετική ορολογία, ενώ γίνεται λόγος και για αλλαγές στους χάρτες.
Στο ίδιο πλαίσιο, διατυπώνονται ισχυρισμοί για διαφοροποίηση της παρουσίασης του Τζεμάλ Πασά, Οθωμανού αξιωματούχου που συνδέθηκε με διώξεις και εκτελέσεις Αράβων διανοουμένων κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Κατά τους επικριτές, η αφαίρεση χαρακτηρισμών που συνδέονται με την καταστολή εκείνης της περιόδου αλλοιώνει την ιστορική μνήμη.
Η τουρκική γλώσσα και η αραβική ταυτότητα
Οι ίδιες καταγγελίες αναφέρονται σε ενδεχόμενη ενίσχυση της διδασκαλίας της τουρκικής γλώσσας στα σχολεία, καθώς και σε περιορισμό αναφορών που συνδέουν τη Συρία με τον αραβικό εθνικισμό. Γίνεται επίσης αναφορά στην περιοχή Αχβάζ του Ιράν, την οποία ορισμένες αραβικές εθνικιστικές προσεγγίσεις θεωρούν αραβική γη. Οι επικριτές εκτιμούν ότι τέτοιες αλλαγές, εφόσον επιβεβαιωθούν, θα μπορούσαν να αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας πολιτιστικής επιρροής της Τουρκίας στη Συρία. Υποστηρίζουν, μάλιστα, ότι η αναδιαμόρφωση της ιστορικής και εκπαιδευτικής αφήγησης μπορεί να δημιουργήσει μακροπρόθεσμα μεγαλύτερη πολιτική εξάρτηση από την Άγκυρα.
Πολιτιστική επιρροή ή πολιτική προσάρτηση;
Η αυξανόμενη τουρκική επιρροή στη Συρία αποτελεί ευρύτερο γεωπολιτικό ζήτημα, ιδιαίτερα μετά την ανατροπή του καθεστώτος Άσαντ και τη διαμόρφωση νέων συσχετισμών εξουσίας στη χώρα. Ωστόσο, η πολιτιστική επιρροή, οι αλλαγές στα σχολικά προγράμματα και η πολιτική προσάρτηση είναι διαφορετικά ζητήματα και δεν πρέπει να ταυτίζονται χωρίς συγκεκριμένα στοιχεία. Μέχρι να υπάρξει ανεξάρτητη επιβεβαίωση των επιμέρους καταγγελιών, δεν μπορεί να θεωρηθεί δεδομένο ότι οι αναφερόμενες αλλαγές αποτελούν ενιαίο, συντονισμένο σχέδιο «τουρκοποίησης» ή ότι προετοιμάζουν την προσάρτηση της Συρίας στην Τουρκία.
Το βασικό ερώτημα παραμένει κατά πόσο η νέα συριακή εξουσία θα διατηρήσει την ιστορική και πολιτιστική αυτονομία της χώρας, ενώ παράλληλα θα αναπτύσσει σχέσεις με την Τουρκία και άλλες περιφερειακές δυνάμεις. Για τη συριακή κοινωνία, η προστασία της ιστορικής μνήμης, της γλώσσας και της εθνικής ταυτότητας αποτελεί κρίσιμο ζήτημα στη διαμόρφωση της επόμενης ημέρας.
