Γράφει ο Κωνσταντίνος Λουκόπουλος
Oι αναφορές ότι η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν επιτέθηκε στον πετρελαϊκό τερματικό σταθμό της Φουτζάιρα των ΗΑΕ, αλλά και σε δύο μεγάλα δεξαμενόπλοια που επιχειρούσαν να διέλθουν από τα Στενά του Ορμούζ δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη κρίσιμο επεισόδιο που εντείνει την κρίση στον Περσικό Κόλπο και δημιουργεί συνθήκες κλιμάκωσης.
Με αυτήν την ενέργεια το Ιράν πλήττει τον πυρήνα της ενεργειακής ασφάλειας στην περιοχή και επιβεβαιώνει την ευρύτερη στρατηγική στόχευση της Τεχεράνης, τον έλεγχο των ροών πετρελαίου ως μοχλό γεωπολιτικής πίεσης ενώ παράλληλα επιχειρεί δείξει το «ποιος έχει το πάνω χέρι» σε αυτήν την σύγκρουση.
Κρίνεται σκόπιμο να επισημανθεί ότι αυτές οι επιθέσεις ήλθαν αμέσως μετά την ανακοίνωση του Προέδρου Τραμπ στο αγαπημένο του Truth Social για μία νέα πρωτοβουλία για το άνοιγμα των Στενών, με ναυτική δύναμη συνοδείας πλοίων που την ονόμασε «Project Freedom» και θα ξεκινούσε το πρωί της Δευτέρας. Όπως αναμενόταν το Ιράν απάντησε με νέες απειλές και απέρριψε την ανακοίνωση ως «αυταπάτη του Τραμπ».
Η σημασία της Φουτζάιρα και του αγωγού ADCOP
Ο τερματικός σταθμός της Φουτζάιρα αποτελεί το τελικό σημείο του αγωγού Abu Dhabi Crude Oil Pipeline (ADCOP), ενός έργου υψηλής στρατηγικής σημασίας για τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Η βασική του λειτουργία είναι να επιτρέπει την εξαγωγή πετρελαίου απευθείας στην Αραβική Θάλασσα και από εκεί στον Ινδικό Ωκεανό, παρακάμπτοντας πλήρως τα Στενά του Ορμούζ.
Με δυναμικότητα μεταφοράς 1,5 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως και δυνατότητα αύξησης τουλάχιστον στα 1,8 ο αγωγός αυτός λειτουργεί ως «ασφαλιστική δικλείδα» για τα Εμιράτα σε περιόδους κρίσης.
Η στοχοποίηση του δεν είναι τυχαία και εκτιμάται ότι υποδηλώνει καθαρά την πρόθεση του Ιρανικού Καθεστώτος να υπονομεύσει τις όποιες εναλλακτικές ενεργειακές διαδρομές που μειώνουν σε κάποιο βαθμό την στρατηγική σημασία των Στενών του Ορμούζ για την Τεχεράνη.
Οι περιορισμένες εναλλακτικές και η τρωτότητα τους
Πέρα από τα ΗΑΕ, ο μόνος άλλος μεγάλος αγωγός παράκαμψης είναι αυτός της Σαουδική Αραβία που οδηγεί στο λιμάνι του Γιανμπού στην Ερυθρά Θάλασσα. Η πρόσφατη επίθεση που μείωσε τη ροή κατά περίπου 700.000 βαρέλια ημερησίως ανέδειξε ένα κρίσιμο δεδομένο που θα πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη! Ακόμα και οι «εναλλακτικές λύσεις» είναι ευάλωτες σε ασύμμετρες απειλές όπως drones αλλά και κάθε είδους πλήγματα σε κρίσιμους κόμβους.
Αυτό δημιουργεί μια επικίνδυνη πραγματικότητα: η παγκόσμια αγορά πετρελαίου εξαρτάται από περιορισμένο αριθμό διαδρομών, οι οποίες μπορούν να διαταραχθούν σχετικά εύκολα. Η Σαουδική Αραβία τρέμει στο ενδεχόμενο μίας κλιμάκωσης με ιρανικά αντίποινα εναντίον των πετρελαϊκών εγκαταστάσεων στα δυτικά της χώρας και την τρωτότητα τους σε επιθέσεις των Χούτι της Υεμένης.
Ιρανική λογική: «Αν δεν εξάγω εγώ, δεν εξάγει κανείς»
Το μήνυμα που αποδίδεται στην Τεχεράνη είναι απλό αλλά ισχυρό. Η ενεργειακή ροή δεν είναι ουδέτερη οικονομική διαδικασία, αλλά εργαλείο ισχύος. Αν τα Στενά του Ορμούζ καταστούν μη λειτουργικά για το Ιράν, λόγω κυρώσεων ή στρατιωτικής πίεσης τότε και οι πετρελαϊκές Μοναρχίες στον Κόλπο δεν θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να παρακάμψουν αυτό το «σημείο στραγγαλισμού» (chokepoint).
Η στρατηγική αυτή βασίζεται πάνω σε τρεις άξονες. Στην αποτροπή μέσω κλιμάκωσης μέσω αύξηση του κόστους για όλους τους εμπλεκόμενους, στην συμμετρική πίεση με εξίσωση των απωλειών μεταξύ αντιπάλων και φυσικά στην διατάραξη αγορών με πρόκληση αβεβαιότητας και διαρκούς αναταραχής στις τιμές ενέργειας αλλά και στις οικονομίες γενικότερα.
Επιπτώσεις στις αγορές και την παγκόσμια οικονομία
Το Στενό του Ορμούζ όπως πλέον είναι γνωστό σε όλους διακινεί περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου. Κάθε απειλή διακοπής, ή ακόμα και η πιθανότητα αυτής επηρεάζει άμεσα τις διεθνείς τιμές. Η στοχοποίηση υποδομών όπως η Φουτζάιρα και το Γιανμπού ενισχύει την μεταβλητότητα στις τιμές του πετρελαίου κάτι που είναι βέβαιο θα το δούμε μέσα στην ημέρα αλλά και μετά, την περαιτέρω αύξηση των ασφαλίστρων για ναυτιλία και ενέργεια αλλά δημιουργεί περαιτέρω συνθήκες αβεβαιότητας.
Η οικονομική πίεση εντείνεται όπως και οι πληθωριστικές τάσεις με ταυτόχρονη μείωση της αγοραστικής δύναμης των πολιτών σε παγκόσμιο επίπεδο ενώ θα πληγούν περισσότερο τα κράτη με τις πιο ευάλωτες οικονομίες
Στρατιωτική διάσταση και κίνδυνος κλιμάκωσης
Το Ιράν εκμεταλλευόμενο την γεωγραφία επέβαλε τα Στενά του Ορμούζ να έχουν την πρωτεύουσα θέση στον πόλεμο αυτό της Αμερικής και του Ισραήλ εναντίον του. Η συντριπτική πλειονότητα των αναλυτών εκτιμά ότι δεν υπάρχει στρατιωτική λύση για αυτήν την σύγκρουση και ιδιαίτερα για το άνοιγμα των Στενών. Μόνο η διπλωματία θα μπορούσε να σπάσει το υφιστάμενο αδιέξοδο.
Η νέα πρωτοβουλία «Project Freedom» που με περίσσιο κομπασμό ανακοίνωσε ο Τραμπ είναι αν μετράμε καλά η πέμπτη που έχει ανακοινωθεί από αυτόν για το Ορμούζ από την έναρξη της σύγκρουσης. Και η κάθε μία έχει διάρκεια ζωής περίπου σαράντα οκτώ ώρες στον κύκλο ειδήσεων χωρίς όμως αποτέλεσμα.
Από την άλλη μεριά τα νέα ιρανικά πλήγματα συνιστούν μία ενέργεια υψηλού ρίσκου και εκτιμάται ότι θα προκαλέσει απάντηση όχι μόνο οικονομική αλλά και στρατιωτική. Οι ΗΠΑ και σύμμαχοι τους στον Κόλπο διατηρούν ισχυρή αεροναυτική παρουσία στην περιοχή, αλλά η προστασία εκτεταμένων υποδομών είναι εξαιρετικά δύσκολη. Η χρήση drones, πυραύλων μικρού βεληνεκούς και ταχύπλοων σκαφών δημιουργεί ένα περιβάλλον όπου το πλεονέκτημα της τεχνολογίας εξισορροπείται από τη γεωγραφία και την εγγύτητα στόχου.
Το Ιράν δεν αναμένεται να υποχωρήσει ή να τρομοκρατηθεί από αμερικανικές απειλές, όσο σοβαρές κι αν είναι αυτές και ο έλεγχο των Στενών του Ορμούζ συνιστά γεωστρατηγικό υπερόπλο, παρόμοιο με το πυρηνικό πρόγραμμα και το πυραυλικό του οπλοστάσιο. Το Ιρανικό Καθεστώς μας δείχνει διαρκώς ότι όταν βρίσκεται αντιμέτωπο με επιλογή μεταξύ αυτού που αντιλαμβάνεται ως υποταγή και κλιμάκωση επιλέγει την κλιμάκωση.
Συμπέρασμα
Η πιθανή επίθεση στη Φουτζάιρα δεν είναι ένα μεμονωμένο περιστατικό, αλλά μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής που στοχεύει στον ακόμα πιο σφιχτό έλεγχο των ενεργειακών ροών της Μέσης Ανατολής. Σε έναν κόσμο όπου η ενέργεια παραμένει θεμέλιο της οικονομικής σταθερότητας, η μετατροπή των αγωγών και των τερματικών σταθμών σε στόχους σηματοδοτεί μια νέα φάση γεωπολιτικής αντιπαράθεσης. Η κρίσιμη παράμετρος πλέον δεν είναι μόνο ποιος ελέγχει το πετρέλαιο αλλά ποιος μπορεί να εμποδίσει τη ροή του.
Ως ακροτελεύτια επισήμανση θα επαναλάβω ότι η επικρατούσα πολυπλοκότητα και το υφιστάμενο τέλμα είναι απόρροια του γεγονότος ότι ο Τραμπ ξεκίνησε έναν περιττό πόλεμο χωρίς σαφώς καθορισμένους εφικτούς στόχους, χωρίς διακριτό τέλος και πάνω απ’ όλα χωρίς βιώσιμη στρατηγική εξόδου. Άραγε έχει αντιληφθεί γιατί οι προκάτοχοι του δεν πείστηκαν από τον Νετανιάχου να μπουν σε έναν τέτοιο πόλεμο κατά του Ιράν; Στις εξήντα πέντε ημέρες σύγκρουσης η σωστή διαχείριση της καθίσταται δυσχερής. Κάθε πρόβλημα παράγει μία νέα ανακοίνωση του Τραμπ και κάθε έωλη προεδρική ανακοίνωση παράγει το επόμενο πρόβλημα όπως εύστοχα επεσήμανε σε άρθρο του ο Ιταλός Αναλυτής Τζιανραφάλε Περκανέλα. Θα λέγαμε ότι οι κινήσεις του Αμερικανού Προέδρου γίνονται για λόγους εσωτερικής πολιτικής επικοινωνίας και δεν αποτελούν μέρος μίας συνεκτικής στρατηγικής.
*Ο αντιστράτηγος ε.α. Κωνσταντίνος Λουκόπουλος είναι γεωστρατηγικός αναλυτής
