Νέα αυστηρότερη γραμμή απέναντι στην πρόσβαση πολιτών της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις κοινωνικές παροχές σχεδιάζει η γερμανική κυβέρνηση, στο πλαίσιο του δεκαμελούς σχεδίου για την αντιμετώπιση της κατάχρησης κοινωνικών παροχών.
Σύμφωνα με το σχέδιο που επεξεργάστηκαν το υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων υπό την Μπάρμπελ Μπας και το υπουργείο Εσωτερικών υπό τον Αλεξάντερ Ντόμπριντ, η πενταετής παραμονή στη Γερμανία δεν θα αρκεί από μόνη της για την πρόσβαση στο σύστημα βασικής κοινωνικής ασφάλισης. Θα πρέπει επιπλέον να αποδεικνύεται ότι η παραμονή στη χώρα ήταν νόμιμη καθ’ όλη τη σχετική περίοδο.
Η αλλαγή αποκτά ιδιαίτερη σημασία για πολίτες άλλων κρατών-μελών της ΕΕ που βρίσκονται στη Γερμανία για μεγάλο χρονικό διάστημα αλλά δεν διαθέτουν σταθερό εργασιακό ιστορικό. Μέχρι σήμερα, η πενταετής συνήθης διαμονή αποτελεί, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, βάση για την άρση του αποκλεισμού από παροχές του SGB II. Το κυβερνητικό σχέδιο προβλέπει πλέον να προστεθεί ως προϋπόθεση και η νομιμότητα της διαμονής.
Δεν αφορά όλους τους πολίτες της ΕΕ
Η εξέλιξη δεν σημαίνει ότι όλοι οι Ευρωπαίοι πολίτες που ζουν στη Γερμανία θα πρέπει υποχρεωτικά να περιμένουν πέντε χρόνια για να λάβουν κοινωνική ενίσχυση.
Η ίδια η υφιστάμενη νομοθεσία προβλέπει διαφορετική μεταχείριση ανάλογα με το καθεστώς διαμονής και την εργασιακή κατάσταση. Πολίτες της ΕΕ που εργάζονται πραγματικά στη Γερμανία μπορούν, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, να δικαιούνται συμπληρωματική άδεια στήριξης εισοδήματος, ακόμη και πριν από τη συμπλήρωση της πενταετίας. Η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Εργασίας αναφέρει ότι για τους πολίτες ΕΕ, ΕΟΧ και Ελβετίας υπάρχουν ειδικές προϋποθέσεις, μεταξύ άλλων όταν προηγουμένως εργάζονταν στη Γερμανία και έμειναν ακούσια άνεργοι.
Αυτό σημαίνει ότι η προτεινόμενη αλλαγή αφορά κυρίως την ειδική δυνατότητα πρόσβασης στις παροχές μετά από πενταετή συνήθη διαμονή και όχι μια οριζόντια απαγόρευση κοινωνικής βοήθειας για όλους τους πολίτες της ΕΕ.
Στο στόχαστρο και οι εικονικές θέσεις εργασίας
Παράλληλα, η κυβέρνηση θέλει να αντιμετωπίσει περιπτώσεις στις οποίες δημιουργούνται εξαιρετικά περιορισμένες ή εικονικές εργασιακές σχέσεις, με στόχο την απόκτηση πρόσβασης σε συμπληρωματικές κοινωνικές παροχές.
Το γερμανικό σχέδιο αναφέρεται ειδικά σε περιπτώσεις όπου πολίτες από χώρες της Νοτιοανατολικής Ευρώπης μεταφέρονται στη Γερμανία, εντάσσονται σε πολύ μικρής έκτασης εργασίες και στη συνέχεια αποκτούν πρόσβαση σε κοινωνικές παροχές. Στο ίδιο πλαίσιο εξετάζονται καταγγελίες για εκμετάλλευση εργαζομένων και διαμονή σε λεγόμενα «Schrottimmobilien», δηλαδή υποβαθμισμένα ή ακατάλληλα ακίνητα.
Ωστόσο, μια μικρή ή χαμηλά αμειβόμενη εργασία δεν θεωρείται αυτομάτως εικονική. Η ευρωπαϊκή νομολογία εξετάζει συνολικά την πραγματική φύση της εργασίας, μεταξύ άλλων τη διάρκεια, την αμοιβή και την έκταση της απασχόλησης. Επομένως, η ύπαρξη ενός μικρού εισοδήματος από μόνη της δεν αποδεικνύει κατάχρηση του συστήματος.
Τι ισχύει σήμερα
Από την 1η Ιουλίου 2026 το επίδομα πολίτη, έχει αντικατασταθεί από το βασική στήριξη εισοδήματος. Η Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Εργασίας διευκρινίζει ότι το νέο σύστημα αφορά άτομα που είναι ικανά να εργαστούν, έχουν το κέντρο της ζωής τους στη Γερμανία και πληρούν τις προϋποθέσεις οικονομικής ανάγκης.
Για τους πολίτες χωρίς γερμανική υπηκοότητα ισχύουν επιπλέον προϋποθέσεις. Μεταξύ άλλων, δεν δικαιούνται βασική στήριξη εισοδήματος όσοι βρίσκονται στη Γερμανία χωρίς νόμιμο δικαίωμα παραμονής ή βρίσκονται στη χώρα αποκλειστικά για αναζήτηση εργασίας, σύμφωνα με την Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Εργασίας.
Η σημαντική αλλαγή που προωθείται αφορά επομένως το σημείο στο οποίο η πενταετής παραμονή μπορεί να δημιουργήσει πρόσβαση στο σύστημα. Η κυβέρνηση θέλει να καταστήσει σαφές ότι δεν αρκεί απλώς η παρέλευση πέντε ετών, αλλά θα πρέπει να εξετάζεται και το κατά πόσο η παραμονή ήταν νόμιμη.
Η αλλαγή δεν έχει ακόμη γίνει νόμος
Το σχέδιο της κυβέρνησης αποτελεί πολιτική και νομοθετική πρωτοβουλία και δεν σημαίνει ότι οι νέοι κανόνες ισχύουν ήδη. Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, στόχος είναι η υλοποίηση των μέτρων έως το τέλος του 2026. Για να αλλάξει όμως το ισχύον καθεστώς απαιτείται η προβλεπόμενη νομοθετική διαδικασία.
Μέχρι τότε, οι αιτήσεις για τη βασική στήριξη εισοδήματος, εξετάζονται με βάση το ισχύον δίκαιο. Για χιλιάδες πολίτες της ΕΕ που ζουν και εργάζονται στη Γερμανία, η εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η τελική διατύπωση της νομοθεσίας θα καθορίσει ποια στοιχεία της προηγούμενης διαμονής θα θεωρούνται επαρκή και ποια δικαιολογητικά θα απαιτούνται. Το κρίσιμο σημείο πλέον είναι η εφαρμογή της εξαγγελθείσας αλλαγής στην πράξη και το ακριβές περιεχόμενο του νόμου που θα κατατεθεί.
