Με μήνυμα συγκρατημένης αισιοδοξίας εμφανίστηκε ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός, επιχειρώντας να δώσει κατεύθυνση σε έναν κόσμο που, όπως ο ίδιος παραδέχθηκε, εισέρχεται σε περίοδο έντονων αναταράξεων.
Η στρατηγική που παρουσίασε κινείται, κατά τον ίδιο, προς τη σωστή κατεύθυνση, ωστόσο η εφαρμογή της προδιαγράφεται ιδιαίτερα δύσκολη, ακόμη και μετά την προσωρινή αποκλιμάκωση της κρίσης που προκάλεσαν οι δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ για τη Γροιλανδία.
Ο Μερτς περιέγραψε το διεθνές περιβάλλον ως ένα πεδίο «σκληρών ανέμων», εικόνα που βρήκε άμεση απήχηση στο ακροατήριο του Φόρουμ. Δεν χρειάστηκε ιδιαίτερη ανάλυση: οι πρόσφατες απειλές του Αμερικανού προέδρου για επιβολή δασμών σε ευρωπαϊκές χώρες και οι δηλώσεις περί ελέγχου της Γροιλανδίας είχαν ήδη κλονίσει το κλίμα εμπιστοσύνης στη διατλαντική σχέση.
Η ένταση εκτονώθηκε προσωρινά όταν ο Τραμπ απέσυρε τις απειλές για νέους δασμούς και, μετά από συνάντηση με τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε, ανακοίνωσε ένα πλαίσιο συμφωνίας για την Αρκτική. Παρά ταύτα, η ζημιά είχε γίνει. Η αίσθηση επιστροφής στην «κανονικότητα» δεν υπάρχει πλέον, ενώ το επεισόδιο άφησε έντονα ερωτήματα για την αξιοπιστία της συλλογικής άμυνας, ειδικά όταν τίθεται, έστω και ρητορικά, θέμα αμφισβήτησης της εδαφικής ακεραιότητας μιας συμμαχικής χώρας.
Μήνυμα προς την Ουάσιγκτον, με προειδοποιήσεις
Ο καγκελάριος, παραδοσιακά υπέρμαχος των διατλαντικών δεσμών, επιχείρησε να γεφυρώσει το χάσμα. Χαιρέτισε το γεγονός ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιμετωπίζουν πλέον πιο σοβαρά τη ρωσική παρουσία στην Αρκτική και χαρακτήρισε τη νέα συμφωνία «βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση». Τόνισε ότι η ασφάλεια της Γροιλανδίας αποτελεί κοινό συμφέρον των συμμάχων του ΝΑΤΟ και δεσμεύθηκε ότι η Ευρώπη «θα κάνει περισσότερα».
Ταυτόχρονα, όμως, έστειλε σαφές μήνυμα προς τον Λευκό Οίκο: κάθε προσπάθεια κατάληψης ευρωπαϊκής χώρας είναι «απαράδεκτη», ενώ νέοι δασμοί θα υπονόμευαν σοβαρά τη διατλαντική συνεργασία. Η απάντηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προειδοποίησε, θα είναι ενιαία, ψύχραιμη και αποφασιστική, έστω κι αν προς το παρόν δεν χρειάστηκε να δοκιμαστεί.
Το κλίμα αβεβαιότητας αποτυπώθηκε εύγλωττα και από τον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν, ο οποίος, με εμφανή ειρωνεία, σχολίασε στο Νταβός ότι ζούμε σε «μια εποχή ειρήνης, σταθερότητας και προβλεψιμότητας», προκαλώντας γέλια στο ακροατήριο.
Προσήλωση στο ΝΑΤΟ και ρεαλισμός ισχύος
Ο Μερτς επέμεινε στη σημασία της συμμαχίας. Υπενθύμισε ότι το ΝΑΤΟ βασίζεται στην εμπιστοσύνη και τόνισε πως ακόμη και στην εποχή των μεγάλων δυνάμεων, οι ΗΠΑ θα χρειαστούν αυτή τη βάση συνεργασίας. Το μήνυμα ήταν σαφώς στραμμένο προς τον Τραμπ.
Σε άπταιστα αγγλικά, ο Γερμανός καγκελάριος εμφανίστηκε ως ψύχραιμος ηγέτης που αντιλαμβάνεται τη μετάβαση σε μια νέα παγκόσμια τάξη. «Έχουμε περάσει το κατώφλι ενός κόσμου μεγάλων δυνάμεων», δήλωσε, επιδιώκοντας ωστόσο να δώσει έναν πιο αισιόδοξο τόνο: η Ευρώπη, είπε, μπορεί ακόμη να διαμορφώσει τις εξελίξεις, εφόσον στηριχθεί με θάρρος στις δικές της δυνατότητες.
Στο ίδιο πνεύμα κινήθηκε και ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ, ο οποίος είχε καλέσει τα μεσαία κράτη να συνεργαστούν στενότερα απέναντι στην ωμή ισχύ των μεγάλων παικτών. Ο Μερτς υιοθέτησε ανοιχτά τη θέση του: οι αξίες από μόνες τους δεν αρκούν πλέον· απαιτείται και πραγματική ισχύς.
Φιλόδοξοι στόχοι, δύσκολη υλοποίηση
Ο καγκελάριος περιέγραψε έναν οδικό χάρτη που περιλαμβάνει συνεχή στήριξη της Ουκρανίας, μείωση στρατηγικών εξαρτήσεων, ενίσχυση της καινοτομίας και αύξηση της ανταγωνιστικότητας της γερμανικής οικονομίας. Αναφέρθηκε στα ειδικά ταμεία και στην αύξηση των αμυντικών δαπανών ως ενδείξεις ότι η Γερμανία έχει ήδη ξεκινήσει αυτή την πορεία, δηλώνοντας έτοιμη να αναλάβει ηγετικό ρόλο στην Ευρώπη.
Στο οικονομικό πεδίο, έκανε λόγο για νέες εμπορικές συμφωνίες με χώρες όπως η Ινδία, η Ινδονησία και το Μεξικό, επιχειρώντας να απαντήσει στα αδιέξοδα που ανέδειξε το πάγωμα της συμφωνίας με τη Mercosur.
Ωστόσο, πίσω από τον αισιόδοξο τόνο, τα εμπόδια παραμένουν εμφανή: ο αργός εκσυγχρονισμός της Bundeswehr, η δυσκολία περιορισμού της γραφειοκρατίας, το πρόσφατο φιάσκο στο ελεύθερο εμπόριο και η ισχνή ανάπτυξη της γερμανικής οικονομίας –μόλις 0,2% την περασμένη χρονιά– υπενθυμίζουν ότι, όσο σωστή κι αν είναι η στρατηγική, η εφαρμογή της θα είναι μακρά και επίπονη.