Ο πρωθυπουργός της Βαυαρίας Μάρκους Ζέντερ (CSU) επανέφερε με δυναμικό τρόπο ένα θέμα-ταμπού, τη ριζική αναδιάρθρωση του γερμανικού ομοσπονδιακού συστήματος μέσω συγχωνεύσεων κρατιδίων.
Σε συνάντηση της κοινοβουλευτικής ομάδας της CSU στο μοναστήρι Μπάντς κοντά στο Μπάμπεργκ, ο Ζέντερ δήλωσε ξεκάθαρα ότι τα 16 ομόσπονδα κρατίδια είναι πλέον υπερβολικά πολλά και οικονομικά αναποτελεσματικά.
«Οι μεγαλύτερες μονάδες είναι πιο επιτυχημένες από τις μικρές», τόνισε, υπογραμμίζοντας ότι η οικονομική ισχύς πρέπει να αποτελεί την απόλυτη προτεραιότητα σε οποιαδήποτε αναδιάρθρωση. Παράλληλα, έσπευσε να ξεκαθαρίσει ότι η Βαυαρία, το μεγαλύτερο σε έκταση και οικονομικά ισχυρότερο κρατίδιο, δεν πρόκειται να θιγεί: «Η Βαυαρία μένει όπως είναι».
Η πρόταση Ζέντερ δεν συνοδεύτηκε από συγκεκριμένους χάρτες ή ονόματα κρατιδίων που θα έπρεπε να συγχωνευθούν, αλλά έρχεται σε μια στιγμή που το σύστημα δημοσιονομικής εξισορρόπησης (Länderfinanzausgleich) δέχεται σκληρή κριτική από τα πλούσια νότια κρατίδια.
Μόνο 4 κρατίδια «πληρώνουν» η Βαυαρία συνεισφέρει τα μισά
Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία, μόλις τέσσερα κρατίδια είναι καθαροί δωρητές: Βαυαρία, Βάδη-Βυρτεμβέργη, Έσση και Αμβούργο. Το 2025, μόνο στους πρώτους έξι μήνες, μεταφέρθηκαν πάνω από 11 δισ. ευρώ από αυτά τα τέσσερα στα υπόλοιπα 12. Η Βαυαρία μόνη της συνεισέφερε περίπου 6,7 δισ. ευρώ, δηλαδή πάνω από το 60% του συνόλου.
Η Βαυαρία έχει ήδη προσφύγει στο Ομοσπονδιακό Συνταγματικό Δικαστήριο (2023) κατά του ισχύοντος συστήματος, θεωρώντας το άδικο και αναχρονιστικό. Είναι χαρακτηριστικό ότι μέχρι τη δεκαετία του 1970 η ίδια η Βαυαρία ήταν αποδέκτης βοήθειας, κυρίως από τη Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία, που τότε κυριαρχούσε χάρη στον άνθρακα και τον χάλυβα.
Μόνο μία συγχώνευση μετά τον πόλεμο
Το γερμανικό Σύνταγμα προβλέπει ότι μια αναδιάρθρωση κρατιδίων μπορεί να γίνει μόνο με ομοσπονδιακό νόμο που ψηφίζεται από την βουλή (Bundestag) και μόνο μία φορά έχει συμβεί αυτό, το 1952, όταν τα τρία μικρά νοτιοδυτικά κρατίδια συγχωνεύθηκαν σε ένα ενιαίο Βάδη-Βυρτεμβέργη.
Η πιο γνωστή αποτυχημένη προσπάθεια ήταν το δημοψήφισμα του 1996 για την ένωση του Βερολίνου και του Βρανδεμβούργου, ενώ οι Βερολινέζοι ψήφισαν οριακά υπέρ, το 62,7% των Βρανδεμβούργιων είπε «όχι», και η ιδέα εγκαταλείφθηκε.
Αντιδράσεις με χιούμορ από την Σαξονία-Άνχαλτ
Ο πρωθυπουργός της Σαξονίας-Άνχαλτ Ράινερ Χάσελχοφ (CDU) απάντησε με χιούμορ στην πρόταση Ζέντερ: «Μέχρι να αλλάξει το Σύνταγμα, εμείς εδώ θα συνεχίσουμε να σας στέλνουμε ρεύμα από τα αιολικά και φωτοβολταϊκά μας, για να μη σβήσει το φως στο Μόναχο και στο γραφείο του πρωθυπουργού της Βαυαρίας».
Η δήλωση Ζέντερ αναμένεται να προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από τα μικρότερα και οικονομικά ασθενέστερα κρατίδια, ιδιαίτερα του ανατολικού τμήματος, ενώ ενισχύει τη συζήτηση για το μέλλον του γερμανικού ομοσπονδιακού μοντέλου σε εποχή δημοσιονομικών πιέσεων και ενεργειακής μετάβασης.