Μια σημαντική παλαιοανθρωπολογική ανακάλυψη έρχεται να αναθεωρήσει όσα γνωρίζαμε μέχρι σήμερα για την ανθρώπινη εξέλιξη. Νέα ευρήματα δείχνουν ότι ο Paranthropus, ένας εξαφανισμένος, παράπλευρος κλάδος του ανθρώπινου γενεαλογικού δέντρου, είχε πολύ ευρύτερη γεωγραφική εξάπλωση και μεγαλύτερη προσαρμοστικότητα απ’ ό,τι θεωρούνταν μέχρι τώρα.
Το γένος Paranthropus δεν άφησε ζωντανούς απογόνους και είναι γνωστό αποκλειστικά μέσα από απολιθώματα. Αποτελεί ένα εξελικτικό «παρακλάδι» που συνυπήρξε χρονικά με τους προγόνους του σύγχρονου ανθρώπου, όπως το γένος Homo και ο Australopithecus. Απολιθωμένα ίχνη αποδεικνύουν ότι πριν από περίπου 1,5 εκατομμύριο χρόνια, Paranthropus και Homo erectus κινούνταν στον ίδιο χώρο και την ίδια περίοδο, κοντά στη λίμνη Τουρκάνα στην Κένυα.
Η νέα ανακάλυψη, ωστόσο, είναι ακόμη παλαιότερη. Πρόκειται για θραύσμα κάτω γνάθου, περίπου το μισό οστό, μαζί με τμήμα γομφίου, που χρονολογείται πριν από 2,5 έως 2,9 εκατομμύρια χρόνια. Το απολίθωμα βρέθηκε στη βορειοανατολική Αιθιοπία, στην περιοχή Mille-Logya, και παρουσιάστηκε στην επιστημονική επιθεώρηση Nature.
Το εύρημα, με την κωδική ονομασία MLP-3000-1, δεν έχει ακόμη αποδοθεί σε συγκεκριμένο είδος. Το πιο συγγενικό γνωστό είδος είναι το Paranthropus aethiopicus, το οποίο μέχρι σήμερα θεωρούνταν ότι εμφανίστηκε περίπου πριν από 2,8 εκατομμύρια χρόνια. Ωστόσο, ο περιορισμένος αριθμός απολιθωμάτων καθιστά δύσκολη τη σαφή διάκριση μεταξύ ειδών.
Η κάτω γνάθος αποτελεί έναν από τους αρχαιότερους γνωστούς εκπροσώπους του γένους Paranthropus και είναι ο πρώτος που εντοπίζεται στην περιοχή Αφάρ, μία από τις σημαντικότερες παλαιοανθρωπολογικές ζώνες παγκοσμίως. Εκεί έχουν ανακαλυφθεί και απολιθώματα Homo και Australopithecus, με πιο διάσημο παράδειγμα τη «Λούσι», ηλικίας 3,2 εκατομμυρίων ετών.
Πιο προσαρμοστικός απ’ όσο θεωρούσαμε
Σύμφωνα με τον παλαιοανθρωπολόγο Ζερεσενάι Αλεμσέγκεντ από το Πανεπιστήμιο του Σικάγο και τη διεθνή ερευνητική του ομάδα, το νέο εύρημα αποδεικνύει ότι ο Paranthropus ζούσε σε πολύ πιο ποικίλα περιβάλλοντα απ’ ό,τι είχε υποτεθεί.
Όπως και ο Homo και ο Australopithecus, φαίνεται πως εξαπλώθηκε από τη Νότια Αφρική έως τη βόρεια Αιθιοπία, γεγονός που υποδηλώνει αυξημένη οικολογική ευελιξία. Η διαπίστωση αυτή αμφισβητεί την παλαιότερη αντίληψη ότι επρόκειτο για ένα είδος αυστηρά εξειδικευμένο στη σκληρή φυτική τροφή, περιορισμένο σε συγκεκριμένους βιότοπους.
Παρότι τα ισχυρά σαγόνια και τα μεγάλα δόντια του ενίσχυαν τη θεωρία της διατροφικής εξειδίκευσης, η νέα γεωγραφική κατανομή δείχνει ότι ο Paranthropus μπορούσε να επιβιώσει σε διαφορετικά οικοσυστήματα, πιθανώς με πιο ευέλικτη συμπεριφορά και διατροφή.
Ένα ακόμα κομμάτι στο παζλ της ανθρώπινης εξέλιξης
Η ταξινόμηση των απολιθωμάτων παραμένει δύσκολη, καθώς τα όρια μεταξύ γενών και ειδών δεν είναι πάντα σαφή. Τα μέχρι σήμερα ευρήματα Paranthropus είναι αποσπασματικά, γεγονός που καθιστά αβέβαιη ακόμη και την ανακατασκευή της εξωτερικής του εμφάνισης ή του τρόπου μετακίνησής του.
Ωστόσο, η ανακάλυψη στην περιοχή Αφάρ καλύπτει ένα σημαντικό κενό στο εξελικτικό αρχείο της Ανατολικής Αφρικής. Όπως σημειώνει ο Αλεμσέγκεντ, η απουσία του Paranthropus από τη συγκεκριμένη ζώνη θεωρούνταν επί δεκαετίες «αινιγματική», οδηγώντας πολλούς επιστήμονες στο συμπέρασμα ότι το γένος δεν είχε φτάσει ποτέ τόσο βόρεια.
Το νέο εύρημα δείχνει ότι η εικόνα αυτή ήταν ελλιπής και υπογραμμίζει πόσα παραμένουν άγνωστα για την κρίσιμη περίοδο πριν από 3 έως 2,5 εκατομμύρια χρόνια — μια εποχή κατά την οποία διαμορφώθηκαν τόσο ο Paranthropus όσο και η γενεαλογία του Homo.
Η ανθρώπινη εξέλιξη, όπως επιβεβαιώνει για ακόμη μία φορά η επιστήμη, μοιάζει λιγότερο με «δέντρο» και περισσότερο με έναν πολύπλοκο οικογενειακό θάμνο, γεμάτο παράλληλες διαδρομές, αδιέξοδα και απρόσμενες συγγένειες.