Μια συγκλονιστική ανακάλυψη στο αρχαιολογικό χώρο Κλειδί-Σαμικό στη δυτική Πελοπόννησο φέρνει νέα δεδομένα για τη χρήση των αρχαίων ελληνικών ναών: ένας μεγαλοπρεπής ναός του 6ου αιώνα π.Χ., αφιερωμένος πιθανότατα στον Ποσειδώνα Σάμιο, φαίνεται να λειτουργούσε όχι μόνο ως θρησκευτικό κέντρο, αλλά και ως αρχείο αποθήκευσης επίσημων και ιερών εγγράφων.
Σύμφωνα με τις τελευταίες ανασκαφές (2025-2026) που διενεργούνται από κοινού από το Αυστριακό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο και την Εφορεία Αρχαιοτήτων Ηλείας, υπό τη διεύθυνση των αρχαιολόγων Μπίργκιτα Έντερ (Birgitta Eder) και Ερωφίλη-Ίρις Κόλλια, το κτίριο, μήκους περίπου 28 μέτρων και πλάτους 9,5 μέτρων, διέθετε δύο μεγάλες αίθουσες με κεντρική κιονοστοιχία, μια αρχιτεκτονική διάταξη ιδιαίτερα ασυνήθιστη για την Αρχαϊκή εποχή. Αυτή η διπλή δομή υποδηλώνει πιθανώς διαφορετικές λειτουργίες εντός του ίδιου οικοδομήματος.
Στην βορειοδυτική αίθουσα εντοπίστηκε:
Μια μεγάλη χάλκινη επιγραφή (40,5 × 27,5 εκ.) του 4ου αιώνα π.Χ., που αναφέρει ρητά αφιέρωση στο ιερό του Ποσειδώνα Σάμιου, επιβεβαιώνοντας την ταύτιση του χώρου. Ένα περιρραντήριο τελετουργικό αγγείο για ιερό νερό).
Πολλαπλά διαβρωμένα χάλκινα ελάσματα κάτω από την κατεστραμμένη (από αρχαία πυρκαγιά) στέγη, τα οποία πιθανότατα έφεραν επιγραφές με δημόσια ή θρησκευτικά κείμενα.
Η επανειλημμένη εύρεση χάλκινων ενεπίγραφων υλικών στην ίδια αίθουσα ενισχύει την υπόθεση ότι το τμήμα αυτό λειτουργούσε ως αρχείο, ένας ρόλος που συναντάται σε αρχαία ιερά, όπου φυλάσσονταν συμβόλαια, αποφάσεις, αφιερώσεις και άλλα επίσημα έγγραφα σε μέταλλο για μεγαλύτερη αντοχή.
Επιπλέον, η ομάδα αποκάλυψε θραύσματα μεγάλου πήλινου δίσκου (ακροκέραμο) διακοσμημένου με μαύρες και κόκκινες αποχρώσεις, που κοσμούσε τη στέγη του ναού.Το ιερό του Ποσειδώνα στο Σαμικό αναζητούνταν για πάνω από 100 χρόνια, με βάση μαρτυρίες του Στράβωνα, και εντοπίστηκε πλήρως το 2022. Οι ανασκαφές (πρόγραμμα 2022-2026) συνεχίζονται με χρηματοδότηση από τη Gerda Henkel Foundation και το Αυστριακό Ινστιτούτο, ενώ τα ευρήματα παρουσιάζονται και στη μελέτη «The Sea God’s Sanctuary».
Η ανακάλυψη αυτή ανατρέπει τις μέχρι τώρα αντιλήψεις για την πολυλειτουργικότητα των αρχαϊκών ναών στην Πελοπόννησο και προσθέτει ένα ακόμα κομμάτι στο παζλ της διοικητικής και θρησκευτικής ζωής της αρχαίας Τριφυλίας. Μια απόδειξη ότι τα ιερά δεν ήταν μόνο τόποι λατρείας, αλλά και «κέντρα αρχειοθέτησης» της αρχαίας ελληνικής κοινωνίας.
