Ο Ευγένιος Σπαθάρης υπήρξε μία από τις σημαντικότερες μορφές του Θεάτρου Σκιών στην Ελλάδα. Αυθεντικός λαϊκός καλλιτέχνης, αφιέρωσε ολόκληρη τη ζωή του στη διατήρηση και διάδοση της παράδοσης του Καραγκιόζη, μεταφέροντας αναλλοίωτη την τέχνη του στις επόμενες γενιές.
Γεννήθηκε στις 2 Ιανουαρίου 1924 στην Κηφισιά Αττικής και ήταν γιος του σπουδαίου καραγκιοζοπαίχτη Σωτήρη Σπαθάρη, που καταγόταν από τη Σαντορίνη. Παρότι αγαπούσε ιδιαίτερα την αρχιτεκτονική, οι δύσκολες συνθήκες της γερμανικής κατοχής δεν του επέτρεψαν να ακολουθήσει αυτή την πορεία. Έτσι, στράφηκε ολοκληρωτικά στο θέατρο σκιών, έχοντας από νωρίς ως στόχο να αναδείξει τον Καραγκιόζη ως ένα αυθεντικό ελληνικό λαϊκό θέαμα αλλά και ως μορφή υψηλής καλλιτεχνικής έκφρασης.
Η επαγγελματική του πορεία ξεκίνησε το 1942. Από τότε περιόδευσε σε όλη την Ελλάδα παρουσιάζοντας παραστάσεις σε θέατρα και κινηματογράφους, ενώ από το 1953 άρχισε τις εμφανίσεις του και στο εξωτερικό, ξεκινώντας από το ιστορικό Κάρνεγκι Χολ της Νέας Υόρκης. Ξεχωριστή υπήρξε η συμμετοχή του σε διεθνή φεστιβάλ, η πολυετής παρουσία του στα «Κρυστάλλεια» της Πεντέλης, καθώς και οι εμφανίσεις του στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης και στα «Δημήτρια».
Το 1962 ηχογράφησε στην εταιρεία «Κολούμπια» όλες τις κλασικές παραστάσεις του Καραγκιόζη, οι οποίες κυκλοφόρησαν σε δίσκους και αγαπήθηκαν ιδιαίτερα από το κοινό. Λίγα χρόνια αργότερα, το 1966, συνεργάστηκε με τον Πειραματικό Σταθμό Τηλεόρασης του ΕΙΡ, μετέπειτα ΕΡΤ. Η συνεργασία αυτή κράτησε μέχρι το 1992, φέρνοντας τον Καραγκιόζη σε χιλιάδες ελληνικά σπίτια.
Σημαντική υπήρξε και η συμβολή του στο θέατρο. Σκηνοθέτησε και σκηνογράφησε παραστάσεις που άφησαν εποχή, όπως ο «Μέγας Αλέξανδρος» με το Ελληνικό Χορόδραμα και τη Σοφία Βέμπο, «Το ταξίδι» του Γιώργου Θέμελη, «Καραγκιόζης Δικτάτορας» του Γιώργου Γιαννακόπουλου και «Το μεγάλο μας τσίρκο» του Ιάκωβου Καμπανέλλη. Παράλληλα, συμμετείχε σε πολλές ακόμη θεατρικές παραγωγές που συνέδεσαν το θέατρο σκιών με τη σύγχρονη σκηνή.
Το 1980 παρουσίασε σε διασκευή τους «Βατράχους» του Αριστοφάνη, έργο που κυκλοφόρησε και σε δίσκο. Το 1998, σε συνεργασία με το Ίδρυμα Τσαρούχη, επανέφερε την «ολόσωμη αποθέωση», μία πρωτότυπη τεχνική που είχε επινοήσει ο πατέρας του, παρουσιάζοντας το έργο «Αθανάσιος Διάκος». Έναν χρόνο αργότερα έγραψε και σκηνοθέτησε το έργο «Σκιών Καμώματα», το οποίο παρουσιάστηκε σε περιοδείες σε ολόκληρη την Ελλάδα.
Το 2001 συνεργάστηκε με τον Λουδοβίκο των Ανωγείων και τον Ψαραντώνη, παρουσιάζοντας με ιδιαίτερα πρωτότυπο τρόπο τον «Ερωτόκριτο» του Βιτσέντζου Κορνάρου στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Την ίδια χρονιά πρωταγωνίστησε στον «Πλούτο» του Αριστοφάνη που ανέβασε το Θέατρο Τέχνης στην Επίδαυρο, μία εμπειρία που ο ίδιος χαρακτήριζε ως τον σημαντικότερο σταθμό της ζωής του. Το 2003 έγραψε και παρουσίασε το θεατρικό έργο «Ε! ρε γλέντια», με πρωταγωνιστή τον Τάκη Βαμβακίδη στον ρόλο του Καραγκιόζη.
Ο Ευγένιος Σπαθάρης άφησε το αποτύπωμά του και στον κινηματογράφο. Συμμετείχε στις ταινίες «Πικρό Ψωμί» του Γρηγόρη Γρηγορίου, «Ο εξυπνότερος άνθρωπος του κόσμου», «Κιβωτός» με τη Μελίνα Μερκούρη και τον Μίνω Αργυράκη, «Μέγας Αλέξανδρος» και «Λυσιστράτη» του Γιώργου Ζερβουλάκου, καθώς και στο «Τεριρέμ» του Απόστολου Δοξιάδη. Παράλληλα, συμμετείχε σε οκτώ κινηματογραφικές παραγωγές με κλασικές ιστορίες του Καραγκιόζη και σε πολλά ντοκιμαντέρ αφιερωμένα στην Ελλάδα.
Πέρα από το θέατρο σκιών, διακρίθηκε και ως ζωγράφος, πραγματοποιώντας περισσότερες από πενήντα ατομικές και ομαδικές εκθέσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Στα έργα του αποτύπωνε έντονα στοιχεία της λαϊκής ζωγραφικής, συνδυάζοντας ρεαλισμό και ζωντανά χρώματα. Ασχολήθηκε ακόμη με τη διαφημιστική αφίσα, την εικονογράφηση παιδικών βιβλίων και τη δημιουργία εταιρικών ημερολογίων.
Για την πολυετή προσφορά του τιμήθηκε πολλές φορές στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Το 1980 απέσπασε στο Φεστιβάλ Ιθάκης τα βραβεία σκηνοθεσίας, σκηνογραφίας και ενδυματολογίας για το έργο «Ο Τιλάλης» του Μιχάλη Μπουρμπούλη.
Τον Ιούνιο του 1995 ιδρύθηκε από τον Δήμο Αμαρουσίου το Σπαθάρειο Μουσείο Θεάτρου Σκιών, δίνοντας μόνιμη στέγη στον Καραγκιόζη και στους ήρωές του. Το 2007 το Υπουργείο Πολιτισμού τίμησε τον Ευγένιο Σπαθάρη για την ανεκτίμητη προσφορά του στην ελληνική λαϊκή παράδοση και στην τέχνη του θεάτρου σκιών.
Ο μεγάλος δάσκαλος του Καραγκιόζη έφυγε από τη ζωή στις 9 Μαΐου 2009, σε ηλικία 85 ετών. Νοσηλευόταν στο νοσοκομείο ΚΑΤ με σοβαρές εγκεφαλικές κακώσεις, έπειτα από πτώση που είχε στις 6 Μαΐου κατά τη διάρκεια εκδήλωσης στο Ινστιτούτο Γκαίτε. Η προσφορά του στο ελληνικό θέατρο σκιών παραμένει ανεκτίμητη και το έργο του συνεχίζει να εμπνέει μέχρι σήμερα.
