Σχεδόν δύο χιλιετίες πριν η ανθρωπότητα μπει στη βιομηχανική εποχή, ένας Έλληνας της Αιγύπτου έφτιαξε την πρώτη ατμομηχανή, κατασκεύασε αυτόματα ρομπότ και διατύπωσε θεωρίες για το φως που παρέμειναν αξεπέραστες για αιώνες.
Ο λόγος για τον Ήρωνα τον Αλεξανδρινό, τον μεγαλύτερο εφευρέτη που γέννησε ο αρχαίος κόσμος και έναν άνθρωπο που η ιδιοφυΐα του έφτασε πολύ μπροστά από την εποχή του, τόσο μπροστά που οι ανακαλύψεις του ξεχάστηκαν.
Γεννημένος στην καρδιά της γνώσης
Ο Ήρων γεννήθηκε γύρω στο 10 μ.Χ. στην Αλεξάνδρεια, σε μια οικογένεια Ελλήνων μεταναστών που είχαν εγκατασταθεί στην Αίγυπτο μετά τις κατακτήσεις του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Δίδασκε στο περίφημο Μουσείο, ένα ίδρυμα που δεν είχε όμοιό του σε ολόκληρη τη Μεσόγειο και λειτουργούσε ως παγκόσμιο κέντρο επιστήμης και φιλοσοφίας. Εκεί, ο Ήρων βρήκε το κατάλληλο περιβάλλον για να αναπτύξει τις επαναστατικές του ιδέες.
Μαθηματικά, οπτική και πρακτικές εφευρέσεις
Πέρα από τη μηχανική, ο Ήρων άφησε το αποτύπωμά του και στις θετικές επιστήμες. Ήταν ο πρώτος που διατύπωσε την Αρχή του Ελαχίστου Χρόνου για τη διάδοση του φωτός, μια θεωρία που χρειάστηκε χίλια χρόνια για να βελτιωθεί. Στα μαθηματικά, ανακάλυψε τον φερώνυμο Τύπο του Ήρωνα για τον υπολογισμό του εμβαδού τριγώνου και εργάστηκε πάνω σε φανταστικούς αριθμούς. Από τις πρακτικές του εφευρέσεις ξεχωρίζει η πυροσβεστική αντλία πιέσεως, ένα όπλο των Ρωμαίων κατά των πυρκαγιών, και ο ανεμόμυλος που μετέτρεπε την αιολική ενέργεια σε μουσική. Είτε πρόκειται για την ατμομηχανή, τα ρομπότ, τον αυτόματο πωλητή ή τον ανεμόμυλο, ο Ήρων ο Αλεξανδρινός παραμένει ο μεγαλύτερος εφευρέτης που είδε τόσο μακριά στο μέλλον, ώστε ο κόσμος του δεν ήταν έτοιμος να τον ακολουθήσει.
Η αιολόσφαιρα: Μια ατμομηχανή χωρίς εποχή
Το πιο εμβληματικό του επίτευγμα ήταν η αιολόσφαιρα, η πρώτη ατμομηχανή στην ιστορία της ανθρωπότητας. Ο μηχανισμός ήταν απλός αλλά ιδιοφυής: μια μεταλλική σφαίρα με καμπυλωτά ακροφύσια θερμαινόταν, ο ατμός που παραγόταν διοχετευόταν μέσα από τα ακροφύσια και η ροπή έκανε τη σφαίρα να περιστρέφεται με ταχύτητα. Αν και η συσκευή αντιμετωπίστηκε περισσότερο ως κομψοτέχνημα παρά ως πρακτική μηχανή, χρειάστηκαν 1.500 χρόνια για να ξαναεφεύρει κάποιος μια ατμομηχανή, συγκεκριμένα ο Taqi al-Din το 1577. Το ερώτημα που βασανίζει τους ιστορικούς είναι τι θα είχε συμβεί αν κάποιος συνέδεε την αιολόσφαιρα με τον Δίολκο, τον αρχαίο σιδηρόδρομο που διέσχιζε τον Ισθμό της Κορίνθου ήδη από το 600 π.Χ. και λειτουργούσε ακόμα την εποχή του Ήρωνα.
Ο πρώτος ρομποτιστής και ο εφευρέτης του αυτόματου πωλητή
Ο Ήρων δεν σταμάτησε στην ατμομηχανή. Θεωρείται ο προπάππους της κυβερνητικής (Cybernetics), καθώς κατασκεύασε τα πρώτα προγραμματιζόμενα ρομπότ. Το αποκορύφωμα της μηχανικής του τέχνης ήταν ένα πλήρως αυτοματοποιημένο θεατρικό έργο διάρκειας δέκα λεπτών, που λειτουργούσε με σύστημα από κόμπους, σχοινιά και έναν περιστρεφόμενο κύλινδρο. Κάθε εξάρτημα είχε δύο λειτουργίες, δημιουργώντας ουσιαστικά το πρώτο πρόγραμμα γραμμένο σε δυαδικό κώδικα. Λιγότερο θεαματική αλλά εξίσου εντυπωσιακή ήταν η επινόηση του πρώτου αυτόματου πωλητή: ένα δοχείο που διένειμε αγιασμό με τη ρίψη κέρματος, χρησιμοποιώντας έναν μοχλικό μηχανισμό που άνοιγε και έκλεινε μια βαλβίδα, ακριβώς όπως οι σημερινοί αυτόματοι πωλητές.
