Η Επανάσταση του 1821 έφτασε μέχρι τη Συρία
Η Ελληνική Επανάσταση του 1821 δεν άλλαξε μόνο τον ελλαδικό χώρο. Τα γεγονότα του Αγώνα επηρέασαν βαθιά και τις ρωμαίικες κοινότητες της Ανατολής. Από τη Δαμασκό μέχρι το Χαλέπι και τη Χάμα, οι ορθόδοξοι χριστιανοί βρέθηκαν στο επίκεντρο της καχυποψίας των Οθωμανών. Οι τοπικές αρχές πίστευαν ότι οι Ρωμιοί της Συρίας υποστήριζαν τους επαναστάτες του Μοριά.
Παράλληλα, οθωμανικά και εκκλησιαστικά αρχεία αποτυπώνουν το κλίμα τρόμου που επικράτησε στο Λεβάντε μετά την έκρηξη της Επανάστασης. Η Υψηλή Πύλη έστειλε φιρμάνια προς τους διοικητές της Δαμασκού, του Χαλεπίου και της Άκρας. Οι εντολές απαιτούσαν στενή παρακολούθηση των ρωμαίικων κοινοτήτων. Επιπλέον, οι διοικητές όφειλαν να αφαιρούν όπλα, να συλλαμβάνουν προκρίτους και να κρατούν ιερείς ως ομήρους.
Την ίδια περίοδο, οι Οθωμανοί αντιμετώπιζαν το «Μιλλέτι των Ρωμιών» ως ενιαίο σώμα. Δεν ξεχώριζαν τους Έλληνες του Μοριά από τους ορθόδοξους της Συρίας. Έτσι, οι διώξεις εξαπλώθηκαν γρήγορα σε πολλές πόλεις της Ανατολής.
Οι διώξεις σε Δαμασκό και Χαλέπι
Στη Δαμασκό, στρατιώτες συνέλαβαν Ρωμιούς μέσα στις αγορές και τους οδήγησαν στο φρούριο της πόλης. Πηγές της εποχής αναφέρουν λεηλασίες, εκβιασμούς και βιαιοπραγίες. Συχνά, οι στρατιώτες αποκαλούσαν τους χριστιανούς «προδότες Ρωμιούς». Αρκετοί πρόκριτοι και ιερείς έχασαν τη ζωή τους ή υπέστησαν βασανιστήρια. Ως αποτέλεσμα, οι τοπικές κοινότητες ζούσαν καθημερινά με τον φόβο μιας μεγάλης σφαγής.
Ανάλογη κατάσταση επικράτησε και στη Χάμα και στα χωριά του Ορόντη. Τα αρχεία του Ναού του Αγίου Γεωργίου καταγράφουν βαριές οικονομικές πιέσεις εις βάρος των Ρωμιών. Οι τοπικοί αξιωματούχοι απαίτησαν χρήματα, άλογα και προμήθειες ως «τιμωρία» για την εξέγερση στην Ελλάδα. Εξαιτίας αυτής της κατάστασης, πολλοί κάτοικοι εγκατέλειψαν τα σπίτια τους και κρύφτηκαν σε ορεινές περιοχές και σπηλιές.
Ο αντίκτυπος της εκτέλεσης του Γρηγορίου Ε΄
Καθοριστικό ρόλο έπαιξε και η εκτέλεση του Οικουμενικού Πατριάρχη Γρηγορίου Ε΄ στην Κωνσταντινούπολη. Η είδηση του απαγχονισμού εξαπλώθηκε γρήγορα στη Συρία και ενίσχυσε το κλίμα φόβου. Εκκλησιαστικά έγγραφα από το Χαλέπι και την Αντιόχεια περιγράφουν διακοπή λειτουργιών και έντονη ανασφάλεια ανάμεσα στους πιστούς. Παράλληλα, οι οθωμανικές αρχές θεωρούσαν πλέον τους Ρωμιούς ύποπτους συνεργασίας με τους επαναστάτες.
Επιπλέον, Ευρωπαίοι περιηγητές και διπλωμάτες επιβεβαίωσαν τις διώξεις. Βρετανοί πρόξενοι στο Χαλέπι κατέγραψαν ότι οι Οθωμανοί αντιμετώπιζαν τους Ρωμιούς ως «εχθρικό έθνος» μέσα στην Αυτοκρατορία. Οι αναφορές αυτές δείχνουν ότι οι κοινότητες της Ανατολής πλήρωσαν βαρύ τίμημα εξαιτίας της Ελληνικής Επανάστασης.
Η ξεχασμένη ιστορία των Ρωμιών της Ανατολής
Σήμερα, η ιστορία των Ρωμιών της Συρίας και του Λεβάντε παραμένει σχετικά άγνωστη. Ωστόσο, τα διαθέσιμα αρχεία αποδεικνύουν ότι το 1821 δεν αποτέλεσε μόνο ελληνική υπόθεση. Αντίθετα, η Επανάσταση επηρέασε ολόκληρη τη Ρωμιοσύνη της Ανατολής. Οι κοινότητες αυτές βίωσαν φόβο, απώλειες και διώξεις, επειδή διατηρούσαν κοινή ταυτότητα με τους επαναστάτες Έλληνες.
