Σημαντικά αρχαιολογικά ευρήματα έφερε στο φως η Εφορεία Αρχαιοτήτων Ανατολικής Αττικής στο πλαίσιο των σωστικών ανασκαφών που πραγματοποιούνται από το 2024, με αφορμή το έργο «Διευθέτηση – Οριοθέτηση Ρέματος Ραφήνας». Ανάμεσα στα ευρήματα ξεχωρίζει μια εξαιρετικά σπάνια ταφή σε πίθο, που χρονολογείται στην Πρώιμη Εποχή του Χαλκού (3200–2000 π.Χ.).
Σύμφωνα με ανακοίνωση του Υπουργείου Πολιτισμού, ο πίθος είχε τοποθετηθεί μέσα σε λάκκο λαξευμένο στο αργιλώδες έδαφος της νότιας όχθης του ρέματος. Πρόκειται για επιβλητικό αγγείο ύψους 1,74 μέτρων, με οριζόντιες λαβές στην κοιλιά και χαρακτηριστική σχοινοειδή ανάγλυφη διακόσμηση στον λαιμό και τις λαβές. Το στόμιο ήταν προσεκτικά σφραγισμένο με ημικυκλικό τοίχο από ποταμίσιες κροκάλες, ενώ δύο μεγάλοι λίθοι, πλαισιωμένοι από μικρότερες πλακοειδείς πέτρες, σχημάτιζαν μια ιδιότυπη «ψευδόθυρα» με παραστάδες και κατώφλι.
Στο εσωτερικό του πίθου, επάνω σε στρώμα άμμου και βότσαλων, εντοπίστηκαν τα οστά δύο ανθρώπων, καλυμμένα από μεγάλους λίθους που καταλάμβαναν σχεδόν ολόκληρο τον διαθέσιμο χώρο. Τα κτερίσματα περιλάμβαναν χάλκινη λαβίδα, ωοειδή πλακοειδή λίθο που πιθανόν λειτουργούσε ως τράπεζα, αιχμές από οψιανό και κεραμικά αγγεία. Η επιμελημένη κατασκευή και η προσεκτική απόθεση των νεκρών μαρτυρούν ιδιαίτερη φροντίδα και σεβασμό προς τους αποθανόντες.
Η συγκεκριμένη ταφή είναι μεμονωμένη, γεγονός που προκαλεί ιδιαίτερο επιστημονικό ενδιαφέρον, καθώς την ίδια περίοδο λειτουργούσαν οργανωμένα νεκροταφεία σε περιοχές όπως το Τσέπι και το Μάτι Μαραθώνα, ο Άγιος Κοσμάς στο Ελληνικό και τα Αστέρια Γλυφάδας. Τα δεδομένα συμβάλλουν στη βαθύτερη κατανόηση της ποικιλίας των ταφικών πρακτικών της 3ης χιλιετίας π.Χ. στην Αττική, καθώς και των κυκλαδικών και ανατολικών επιρροών που φαίνεται να διαπερνούν τα τοπικά έθιμα.
Σε μικρή απόσταση, περίπου δύο μέτρα νοτιοανατολικά της ταφής, αποκαλύφθηκε ένας μεγάλος κυκλικός λάκκος με ενδείξεις μακρόχρονης χρήσης και έντονα ίχνη καύσης. Στα ανώτερα στρώματά του βρέθηκαν βουκράνιο, κεραμική και χάλκινα νομίσματα ιστορικών χρόνων, ενώ κοντά στον πυθμένα, πάνω σε παχύ στρώμα καύσης, εντοπίστηκε σκελετός ιπποειδούς μαζί με οστά μικρότερων ζώων.
Η συστηματική αρχαιολογική έρευνα, σε συνδυασμό με ζωοαρχαιολογικές μελέτες και αναλύσεις των φυσικών επιστημών, αναμένεται να ρίξει φως σε πιθανές τελετουργικές πρακτικές που περιλάμβαναν θυσίες ζώων, αλλά και στη διαχρονική ιερότητα του συγκεκριμένου χώρου.
Εβδομήντα πέντε χρόνια μετά τις πρώτες ανασκαφές του Δημήτριου Θεοχάρη, που αποκάλυψαν οικισμούς της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού στον παλαιό λιμένα της Ραφήνας και στη χερσόνησο του Ασκηταριού, τα νέα ευρήματα στις όχθες του ρέματος εμπλουτίζουν ουσιαστικά τη γνώση μας για την κοινωνική οργάνωση και τις μεταθανάτιες αντιλήψεις των προϊστορικών κοινοτήτων της περιοχής.
