Η Ιρλανδική Προεδρία αντιδρά στην επιχειρησιακή ενεργοποίηση του Άρθρου 42(7), ενώ αρκετά κράτη-μέλη επιμένουν ότι το ΝΑΤΟ πρέπει να παραμείνει ο βασικός πυλώνας της ευρωπαϊκής άμυνας.
Σε αδιέξοδο φαίνεται να οδηγείται η προσπάθεια της Κύπρου για ουσιαστική ενεργοποίηση της ρήτρας αμοιβαίας βοήθειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς η Ιρλανδία, η οποία ασκεί την Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ, αντιτίθεται ακόμη και στη συζήτηση για την πρακτική εφαρμογή του Άρθρου 42(7) της Συνθήκης.
Η Λευκωσία, με πρωτοβουλία του προέδρου Νίκου Χριστοδουλίδη, επιδιώκει να ενισχύσει την ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία, υποστηρίζοντας ότι η ΕΕ πρέπει να είναι όχι μόνο σε θέση να επικαλείται τη ρήτρα, αλλά και να μπορεί να την εφαρμόζει αποτελεσματικά σε περίπτωση απειλής. Οι ανησυχίες εντάθηκαν μετά το περιστατικό με ιρανικό άναδρο που συνετρίβη στις βρετανικές βάσεις στην Κύπρο.
Ωστόσο, ο Ιρλανδός υπουργός Ευρωπαϊκών Υποθέσεων και Άμυνας, Τόμας Μπερν, ξεκαθάρισε ότι η Συνθήκη προβλέπει «αμοιβαία βοήθεια» και όχι «αμοιβαία άμυνα», χαρακτηρίζοντας μάλιστα εξαιρετικά μη χρήσιμη τη σύγχυση μεταξύ των δύο όρων. Η στάση αυτή συνδέεται με την παραδοσιακή πολιτική στρατιωτικής ουδετερότητας της Ιρλανδίας.
Παράλληλα, αρκετά κράτη-μέλη προειδοποιούν ότι η ενίσχυση των αμυντικών δυνατοτήτων της ΕΕ δεν πρέπει να δημιουργήσει επικαλύψεις ή εντάσεις με το ΝΑΤΟ. Μεταξύ των χωρών που υποστηρίζουν σαφή διαχωρισμό αρμοδιοτήτων συγκαταλέγονται η Λιθουανία, η Λετονία, η Εσθονία, η Πολωνία και η Τσεχία.
Η Κύπρος, η Ελλάδα και η Πορτογαλία δεν αμφισβητούν τον συμπληρωματικό ρόλο της ΕΕ έναντι του ΝΑΤΟ, επιδιώκουν όμως να διατηρηθεί ανοιχτή η δυνατότητα ανάπτυξης ισχυρότερων ευρωπαϊκών αμυντικών μηχανισμών.
Η ρήτρα χωρίς εγγυημένη στρατιωτική συνδρομή
Το Άρθρο 42(7) ενεργοποιήθηκε για πρώτη φορά από τη Γαλλία μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις του 2015. Η συνδρομή των κρατών-μελών δεν είναι υποχρεωτικά στρατιωτική, καθώς μπορεί να περιλαμβάνει εξοπλισμό, διπλωματική υποστήριξη, υγειονομική βοήθεια και άλλες μορφές συνδρομής. Η Κύπρος αποτελεί ιδιαίτερη περίπτωση, καθώς είναι το μοναδικό κράτος-μέλος της ΕΕ που δεν συμμετέχει στο ΝΑΤΟ χωρίς να έχει επιλέξει πολιτική εξαίρεσης από τις ευρωπαϊκές αμυντικές ρυθμίσεις.
Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επεξεργάζονται προτάσεις για την πρακτική εφαρμογή της ρήτρας. Ωστόσο, οι αντιδράσεις αρκετών κυβερνήσεων περιορίζουν τις προσδοκίες για άμεση πρόοδο, αφήνοντας ανοιχτό το ερώτημα κατά πόσο η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη μπορεί να μετατραπεί σε αποτελεσματικό μηχανισμό προστασίας για κράτη όπως η Κύπρος.
