Ένα απόρρητο υπηρεσιακό υπόμνημα της τουρκικής αστυνομίας φέρνει στο φως συντονισμένες προσπάθειες της Άγκυρας να παρακάμψει τους κανονισμούς της INTERPOL, προκειμένου να εξασφαλίσει την έκδοση «Κόκκινης Ειδοποίησης» εναντίον εξόριστου Τούρκου δημοσιογράφου που έχει λάβει άσυλο στη Σουηδία.
Το έγγραφο, το οποίο περιήλθε στην κατοχή της ερευνητικής πλατφόρμας Nordic Monitor, αποκαλύπτει στρατηγικές που φέρεται να υιοθετεί η τουρκική πλευρά ώστε να παρακάμψει τα φίλτρα προστασίας του διεθνούς οργανισμού και να ποινικοποιήσει αντικαθεστωτικές φωνές.
Το υπόμνημα, με ημερομηνία 18 Ιουνίου και υπογραφή του İskender Güray Keskin, ανώτερου αξιωματούχου της Διεύθυνσης Interpol–Europol της τουρκικής αστυνομίας (Emniyet), απευθύνεται σε καίριους κρατικούς φορείς, μεταξύ αυτών τις τουρκικές μυστικές υπηρεσίες, το Υπουργείο Δικαιοσύνης και τις Εισαγγελίες τριών επαρχιών. Κεντρικό πρόσωπο στο έγγραφο είναι ο δημοσιογράφος Λεβέντ Κενέζ, διευθυντής του Nordic Monitor, ο οποίος ζει αυτοεξόριστος στη Στοκχόλμη από το 2016 και έχει στοχοποιηθεί επανειλημμένα από τις τουρκικές αρχές.
Σύμφωνα με τις αποκαλύψεις, η Τουρκία σχεδιάζει να παρακάμψει τη ρητή απαγόρευση της INTERPOL να εμπλέκεται σε πολιτικές ή στρατιωτικού χαρακτήρα διώξεις, τροποποιώντας τη διατύπωση των κατηγοριών σε πιο ουδέτερη νομική γλώσσα. Ειδικότερα, αντί να ζητηθεί η έκδοση του Κενέζ για «συμμετοχή σε τρομοκρατική οργάνωση», κατηγορία που συνδέεται με το κίνημα του Φετουλάχ Γκιουλέν (FETÖ) και απορρίπτεται συστηματικά από την INTERPOL ως πολιτικά υποκινούμενη, προτείνεται να προβληθεί η κατηγορία περί «παράνομης απόκτησης ή διάδοσης προσωπικών δεδομένων».
Αξίζει να σημειωθεί ότι στο υπόμνημα επισυνάπτονται έντεκα εντάλματα σύλληψης εις βάρος του Κενέζ, ανάμεσά τους και ένα ενεργό απόφαση του 73ου Πρωτοδικείου της Άγκυρας. Παράλληλα, παρέχεται οδηγία στις τουρκικές αρχές να αποφεύγουν αναφορές σε συνδέσεις με το κίνημα Γκιουλέν κατά την υποβολή αιτημάτων στην INTERPOL, ώστε να αποφευχθεί η απόρριψή τους από τους μηχανισμούς διαλογής της οργάνωσης.
Το φαινόμενο αυτό δεν είναι μεμονωμένο. Από την απόπειρα πραξικοπήματος του 2016, γεγονός που σύμφωνα με επικριτές θεωρείται επιχείρηση εσωτερικής πολιτικής αξιοποίησης από την τουρκική κυβέρνηση, η Άγκυρα έχει εξαπολύσει ένα κύμα ποινικών διώξεων κατά προσώπων που φέρονται να συνδέονται με το κίνημα Γκιουλέν, με τις διώξεις να ξεπερνούν τις 750.000 υποθέσεις. Πολλά από τα διεθνή αιτήματα έκδοσης ή ειδοποιήσεις μέσω INTERPOL απορρίπτονται από ευρωπαϊκές και διεθνείς δικαστικές αρχές ως καταχρηστικά ή ως εργαλεία πολιτικής καταστολής.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Ανώτατου Δικαστηρίου της Σουηδίας, το οποίο το 2021 απέρριψε αίτημα έκδοσης του Κενέζ από την Τουρκία, εκτιμώντας ότι οι κατηγορίες δεν πληρούσαν το κριτήριο ποινικής αξιόλογης πράξης σύμφωνα με το σουηδικό δίκαιο και διαπιστώνοντας σημαντικό κίνδυνο πολιτικής δίωξης εφόσον εκδιδόταν.
Η στρατηγική που σκιαγραφείται στο τουρκικό υπόμνημα εγείρει ερωτήματα για τη χρήση διεθνών θεσμών όπως η INTERPOL με στόχο την καταστολή πολιτικής αντιπολίτευσης. Παρότι η INTERPOL έχει υιοθετήσει αυστηρά κριτήρια για την αποφυγή εργαλειοποίησης του συστήματός της, η τουρκική κυβέρνηση φαίνεται να αναζητά παράπλευρες νομικές οδούς, μεταξύ αυτών και διμερείς ή περιφερειακές συμφωνίες έκδοσης.
Σύμφωνα με δηλώσεις του Τούρκου υπουργού Δικαιοσύνης Γιλμάζ Τουντς τον Ιούλιο του 2024, η Τουρκία έχει καταθέσει 1.774 αιτήματα έκδοσης σε 119 χώρες, τα περισσότερα εκ των οποίων έχουν απορριφθεί.
Η υπόθεση Κενέζ λειτουργεί ως σύμβολο ενός ευρύτερου φαινομένου: της συστηματικής προσπάθειας της Άγκυρας να μεταφέρει στο εξωτερικό το δίκτυο ελέγχου της, εργαλειοποιώντας διεθνείς θεσμούς για να στοχοποιήσει επικριτές του καθεστώτος. Παρά τις απορρίψεις από δικαστικά όργανα κρατών με ανεξάρτητη δικαιοσύνη, η τουρκική κυβέρνηση φαίνεται αποφασισμένη να συνεχίσει την πίεση και τη νομική παρενόχληση δημοσιογράφων, υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και πολιτικών αντιφρονούντων.
Σε ένα διεθνές περιβάλλον όπου η προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων παραμένει θεμελιώδης αξία, η συστηματική αμφισβήτηση αυτών των δικαιωμάτων από κρατικές πρακτικές υπονομεύει όχι μόνο την αξιοπιστία των εμπλεκόμενων θεσμών, αλλά και τη διεθνή τάξη δικαίου.
