Γράφει ο Παναγιώτης Κουμουνδούρος
Ο Μπέρτολτ Μπρεχτ είχε πει, «δεν έχει σημασία τι λέγεται, αλλά ποιος το λέει». Με τον Γιάννη Στουρνάρα ισχύει, πράγματι, παραπάνω ανθεκτικό αξίωμα.
Γιατί υπάρχουν λόγια που, πριν ακόμη ακουστούν, έχουν ήδη φθαρεί από το στόμα που τα φιλοξενεί.
Ο Γιάννης Στουρνάρας εμφανίζεται στον δημόσιο βίο όχι σαν απλός οικονομολόγος, αλλά σαν μια φιγούρα που διεκδίκησε το προνόμιο της πρόβλεψης. Σαν κάποιος που δεν αρκέστηκε να ερμηνεύει την πραγματικότητα, αλλά θέλησε να την προαναγγέλλει και, ενίοτε, να τη νομιμοποιεί.
Αν η Ιστορία ήταν θέατρο, ο Στουρνάρας θα είχε τον ρόλο του προφήτη. Όχι εκείνου που προειδοποιεί για να αποτρέψει την καταστροφή, αλλά εκείνου που τη ντύνει με την αναγκαιότητα, για να μοιάζει αναπόφευκτη.
Η διαδρομή του ξεκινά από τα χρόνια της οικονομικής διαμόρφωσης της μεταπολιτευτικής Ελλάδας, δίπλα στον Κώστα Σημίτη και τον Γιάννο Παπαντωνίου, όταν η χώρα ετοιμαζόταν να φορέσει το ευρωπαϊκό της ένδυμα. Εκεί, μέσα στους αριθμούς και τις εκθέσεις, χτίστηκε η πίστη του ότι οι οικονομίες δεν είναι κοινωνίες, αλλά εξισώσεις.
Αργότερα, στο τιμόνι της Εμπορικής Τράπεζας και κατόπιν ως επικεφαλής του ΙΟΒΕ, διαμόρφωσε το ύφος του τεχνοκράτη που δεν αμφιβάλλει. Εκείνου που μιλά με τη βεβαιότητα εκείνων που δεν θα πληρώσουν το τίμημα των προβλέψεών τους.
Η κορύφωση ήρθε όταν, ως υπουργός Οικονομικών στην κυβέρνηση του Αντώνη Σαμαρά, βρέθηκε στο κέντρο μιας κοινωνίας που άλλαζε βίαια.
Οι λέξεις «προσαρμογή» και «διάσωση» έγιναν το καθημερινό λεξιλόγιο μιας χώρας που μάθαινε να ζει με λιγότερα.
Και έπειτα, η κορυφή του θεσμικού οικοδομήματος, η Τράπεζα της Ελλάδος.
Δεν ξέρεις αν πρέπει να τον φανταστείς ως τεχνοκράτη ή ως αυλικό. Ίσως και τα δύο. Ίσως έναν άνθρωπο που έμαθε να επιβιώνει μέσα από τη χρησιμότητά του προς την εκάστοτε εξουσία. Έναν άνθρωπο που κατάφερε να μετατρέψει τη διάρκεια σε επιχείρημα αλήθειας.
Στις πρόσφατες δημόσιες εμφανίσεις του, καθώς τα λόγια του έβρισκαν ευήκοα ώτα κοντά στον Κυριάκο Μητσοτάκη, έμοιαζε λιγότερο με θεματοφύλακα ενός θεσμού και περισσότερο με αφηγητή μιας προσωπικής δικαίωσης. Σαν να ήθελε να πείσει ότι η Ιστορία δεν είναι τίποτε άλλο από μια σειρά σωστών δικών του επιλογών.
Και απέναντι, ως σκιά που εξακολουθεί να τον στοιχειώνει, η μορφή του Αλέξη Τσίπρα, ως υπενθύμιση ότι κάποτε η εξουσία δεν ήταν δεδομένη. Ότι κάποτε χρειάστηκε να αμυνθεί, να προειδοποιήσει, να πείσει. Και ότι ίσως εκείνη η στιγμή της αμφισβήτησης υπήρξε η μόνη στιγμή που ο ρόλος του απέκτησε πραγματικό νόημα.
Στο βάθος, σαν παλιά ευρωπαϊκή σκηνή, η φιγούρα του Μάριο Ντράγκι χειροκροτεί ή έτσι τουλάχιστον θέλει να θυμάται. Γιατί οι τραπεζίτες, όπως και οι ηθοποιοί, ζουν τελικά από τις αναμνήσεις των χειροκροτημάτων τους.
Ο Γιάννης Στουρνάρας είναι ένας ρόλος που επέζησε των κυβερνήσεων, των κρίσεων και των ελπίδων, που έμαθε να κατοικεί μέσα στην αναγκαιότητα, μέχρι που την πέρασε για αρετή.
Και κάπως έτσι, στέκει ακόμη εκεί. Σαν μνημείο της σταθερότητας και όχι σαν εγγυητής της
Έτσι ο λόγος του απέκτησε το βάρος της μοίρας.
Όταν μιλούσε για δεκαετίες λιτότητας, δεν ακουγόταν σαν εκτίμηση. Ακουγόταν σαν απόφαση. Σαν να είχε ήδη γραφτεί το μέλλον και εκείνος απλώς το διάβαζε μεγαλόφωνα.
Υπάρχει κάτι παράδοξο στους ανθρώπους που επιβιώνουν από όλες τις κρίσεις. Δεν είναι απαραίτητα οι πιο διορατικοί. Είναι οι πιο αναγκαίοι για το σύστημα που τους χρειάζεται. Οι άνθρωποι που γίνονται γέφυρες ανάμεσα στην πολιτική και την οικονομική ισχύ. Ο Στουρνάρας μοιάζει με έναν τέτοιο άνθρωπο.
Έκανε λάθη. Αλλά τα λάθη του δεν τον εξαφάνισαν ποτέ. Κάθε κρίση τον έβρισκε ακόμη εκεί. Όχι στο περιθώριο. Αλλά στο κέντρο.
Σαν ένας άνθρωπος που έμαθε να ζει μέσα στην καταιγίδα χωρίς ποτέ να βραχεί.
Και ίσως, τελικά, αυτό να είναι το πιο ακριβές πορτρέτο του, Ένας προφήτη που δεν διαψεύστηκε, ένας ανθρώπου που έμαθε να επιβιώνει ακόμη και από τις ίδιες του τις προφητείες.
Όταν ένας θεσμός κατεβαίνει από το ύψος του
Η εμφάνιση του Γιάννη Στουρνάρα στην Ομάδα Αλήθειας δεν ήταν απλώς μια συνέντευξη. Ήταν μια μετακίνηση. Μια συμβολική κάθοδος από το ύψος του θεσμού στο πεδίο της πολιτικής αντιπαράθεσης.
Γιατί ο διοικητής της Τράπεζα της Ελλάδος δεν είναι ένας απλός σχολιαστής της επικαιρότητας. Είναι, ή οφείλει να είναι, η φωνή της θεσμικής αποστασιοποίησης. Ο άνθρωπος που μιλά από έναν χώρο όπου η εξουσία δεν διεκδικείται, αλλά ισορροπείται.
Και όμως, επιλέγοντας αυτό το συγκεκριμένο βήμα, έμοιαζε να αναζητά κάτι που ένας θεσμός δεν χρειάζεται ποτέ. Επιβεβαίωση.
Η επιλογή του μέσου δεν ήταν ουδέτερη. Ήταν μια σιωπηλή αναγνώριση ότι οι νέοι μηχανισμοί επιρροής δεν βρίσκονται πια μόνο στα παραδοσιακά μέσα, αλλά σε εκείνες τις ψηφιακές εστίες όπου η πολιτική γίνεται αφήγημα και το αφήγημα γίνεται όπλο.
Και κάπου εκεί, η ανεξαρτησία, αυτή η εύθραυστη λέξη που συνοδεύει κάθε κεντρικό τραπεζίτη, έμοιαζε λιγότερο με δεδομένο και περισσότερο με ερώτημα.
Δεν πιστεύω πως καταργήθηκε με μια συνέντευξη. Το σίγουρο όμως είναι ότι εκτέθηκε. Στο βάθος, η σκιά της εξουσίας του Κυριάκου Μητσοτάκη ήταν παρούσα, ακόμη και όταν δεν κατονομαζόταν. Γιατί σε κάθε δημόσια τοποθέτηση ενός θεσμικού παράγοντα, υπάρχει πάντα το άρρητο ερώτημα, προς ποιον απευθύνεται πραγματικά;
Και ίσως το πιο ανησυχητικό στοιχείο να μην είναι η ίδια η συνέντευξη. Αλλά αυτό που συμβολίζει. Ότι στη σύγχρονη πολιτική σκηνή, οι θεσμοί δεν αρκούνται πλέον στο να υπάρχουν. Νιώθουν την ανάγκη να γίνονται αποδεκτοί.
Και όταν ένας θεσμός αρχίζει να αναζητά αποδοχή, έχει ήδη αρχίσει να χάνει κάτι από τη σιωπηλή του ισχύ. Όχι επειδή μίλησε, επειδή διάλεξε πού να μιλήσει.