«Αράχνη» στην Ευρώπη του Δία: Νέα μελέτη αποκαλύπτει την προέλευση του μυστηριώδους σχηματισμού και ανοίγει δρόμο για αναζήτηση ζωής

Ένα από τα πιο αινιγματικά γεωλογικά ευρήματα στο ηλιακό μας σύστημα φαίνεται πως αποκτά, σχεδόν τρεις δεκαετίες μετά την ανακάλυψή του, μια πειστική επιστημονική εξήγηση.

Πρόκειται για έναν σκοτεινό σχηματισμό που μοιάζει με αράχνη και εντοπίζεται στην παγωμένη επιφάνεια της Ευρώπης, του τέταρτου μεγαλύτερου φεγγαριού του Δία, ενός κόσμου που θεωρείται από τους πλέον υποσχόμενους για την ύπαρξη εξωγήινης ζωής.

Ο σχηματισμός παρατηρήθηκε για πρώτη φορά τον Μάρτιο του 1998 από το διαστημόπλοιο Galileo της NASA, κατά τη διάρκεια κοντινής διέλευσης από την Ευρώπη. Οι εικόνες αποκάλυψαν, μέσα στον κρατήρα πρόσκρουσης Manannán, διαμέτρου περίπου 22 χιλιομέτρων, ένα περίπλοκο, δενδριτικό μοτίβο που θύμιζε αραχνοειδές. Έκτοτε, η προέλευσή του αποτέλεσε αντικείμενο έντονης επιστημονικής συζήτησης.

Αρχικές θεωρίες απέδιδαν το φαινόμενο στις ισχυρές παλιρροϊκές δυνάμεις που ασκεί ο Δίας στο φεγγάρι του ή σε εκρήξεις από υδροθερμικές πηγές στον υπόγειο ωκεανό της Ευρώπης. Ωστόσο, καμία από αυτές τις εξηγήσεις δεν κατάφερε να ερμηνεύσει πλήρως το ιδιαίτερο σχήμα.

Νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στις 2 Δεκεμβρίου στο The Planetary Science Journal προτείνει μια διαφορετική, πιο γήινη αναλογία. Σύμφωνα με τους ερευνητές, ο σχηματισμός της Ευρώπης μοιάζει εντυπωσιακά με τα λεγόμενα «αστέρια λιμνών», σκοτεινά δενδριτικά μοτίβα που δημιουργούνται στη Γη όταν νερό διαρρέει μέσα από μικροσκοπικά ανοίγματα στον πάγο παγωμένων λιμνών.

Η ερευνητική ομάδα αναπαρήγαγε παρόμοιες δομές στο εργαστήριο και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο σχηματισμός της Ευρώπης πιθανότατα δημιουργήθηκε όταν μια μεταγενέστερη πρόσκρουση αστεροειδούς άνοιξε ρωγμή στο παγωμένο κέλυφος του φεγγαριού, επιτρέποντας σε αλμυρό νερό να αναβλύσει προς την επιφάνεια και να «ζωγραφίσει» το αραχνοειδές μοτίβο.

Οι επιστήμονες έδωσαν στον σχηματισμό το όνομα Damhán Alla, που στα ιρλανδικά σημαίνει «αράχνη» ή «δαίμονας του τοίχου», σε μια αναφορά τόσο στο σχήμα όσο και στον κελτικό θεό Manannán, από τον οποίο πήρε το όνομά του ο κρατήρας.

Η επικεφαλής της μελέτης, πλανητική επιστήμονας Λόρα Μακ Κίοουν από το Πανεπιστήμιο της Κεντρικής Φλόριντα, υπογραμμίζει ότι τέτοια μοτίβα μπορούν να λειτουργήσουν ως «παράθυρο» στις διεργασίες που εξελίσσονται κάτω από τον πάγο. Όπως σημειώνει, παρόμοιοι σχηματισμοί έχουν παρατηρηθεί και στον Άρη, οι περίφημες «αράχνες του Άρη», οι οποίες δημιουργούνται από τη ροή αερίων μέσω πορώδους πάγου διοξειδίου του άνθρακα.

Η ομοιότητα στο σχήμα, σύμφωνα με τους ερευνητές, δεν είναι τυχαία, αλλά σχετίζεται με τον τρόπο που τα ρευστά κινούνται μέσα από πορώδεις επιφάνειες. Θεωρητικά, ανάλογες δομές θα μπορούσαν να υπάρχουν και σε άλλους παγωμένους κόσμους, όπως ο Εγκέλαδος του Κρόνου, ο Γανυμήδης ή ακόμη και ο νάνος πλανήτης Δήμητρα.

Η έρευνα αποκτά ιδιαίτερη σημασία ενόψει της αποστολής Europa Clipper της NASA, η οποία εκτοξεύθηκε το 2024 και αναμένεται να φτάσει στην Ευρώπη το 2030. Αν το διαστημόπλοιο εντοπίσει περισσότερους τέτοιους σχηματισμούς, αυτό θα μπορούσε να υποδηλώνει την ύπαρξη τοπικών δεξαμενών άλμης κάτω από τον πάγο — περιοχών που θεωρούνται εξαιρετικά ελκυστικές για την αναζήτηση ενδείξεων ζωής.

Όπως τονίζει η Μακ Κίοουν, «χαρακτηριστικά σαν κι αυτά μπορούν να μας πουν πολλά για το τι συμβαίνει κάτω από την παγωμένη επιφάνεια». Και ίσως, στο μέλλον, να οδηγήσουν την επιστήμη ένα βήμα πιο κοντά στην απάντηση του διαχρονικού ερωτήματος: είμαστε μόνοι στο σύμπαν;