Στο ορυχείο της Μαυροπηγής στην Κοζάνη, τρεις γιγαντιαίοι καδοφόροι εκσκαφείς μετατράπηκαν σε σωρούς από τσαλακωμένο μέταλλο.
Μηχανήματα-σύμβολα της ελληνικής λιγνιτικής βιομηχανίας. Μήκους 100 μέτρων, ύψους 50 μέτρων, βάρους άνω των 150 τόνων το καθένα. Εξαφανίστηκαν μέσα σε δευτερόλεπτα, με ελεγχόμενη ανατίναξη. Η επίσημη εκδοχή κάνει λόγο για «απόσυρση παλαιού εξοπλισμού». Όμως αυτά τα μηχανήματα είχαν πληρωθεί με δισεκατομμύρια από τους Έλληνες φορολογούμενους. Και τώρα, η ίδια η πολιτεία τα ανατίναξε, σβήνοντας κάθε πιθανότητα επιστροφής στην ενεργειακή αυτάρκεια.
Για τη Δυτική Μακεδονία αυτή η εικόνα δεν είναι απλά «τέλος εποχής». Είναι η οριστική ταφόπλακα σε μια τοπική οικονομία που χτίστηκε γύρω από τον λιγνίτη για πάνω από εξήντα χρόνια. Η κυβέρνηση Μητσοτάκη, από το 2019, επιτάχυνε δραματικά την απολιγνιτοποίηση. Στόχος: μηδενικές εκπομπές άνθρακα έως το 2028, σε ευθυγράμμιση με τις ευρωπαϊκές οδηγίες. Την ώρα όμως που η Γερμανία έδωσε παράταση, η Ελλάδα έτρεξε μπροστά. Και το αποτέλεσμα; Η χώρα να εξαρτάται όλο και περισσότερο από εισαγόμενο φυσικό αέριο, με τους λογαριασμούς των νοικοκυριών να παραμένουν στα ύψη.
Για περισσότερο από μισό αιώνα, ο λιγνίτης ήταν η ραχοκοκαλιά της χώρας. Χάρη σε αυτόν, η Ελλάδα έφερε ρεύμα και στο πιο απομακρυσμένο χωριό, στήριξε τη βιομηχανία της και θωρακίστηκε απέναντι στις πετρελαϊκές κρίσεις των δεκαετιών του ’70 και του ’80. Χιλιάδες οικογένειες στην Πτολεμαΐδα, την Κοζάνη, τη Φλώρινα και τη Μεγαλόπολη έζησαν από τα ορυχεία.
Δημιουργήθηκε μια ολόκληρη εργατική τάξη. Σήμερα, όμως, οι υποσχέσεις για «δίκαιη μετάβαση» και δισεκατομμύρια ευρώ από ευρωπαϊκά κονδύλια παραμένουν σε μεγάλο βαθμό στα χαρτιά. Αντί για νέες, καλά πληρωμένες θέσεις εργασίας, η περιοχή βλέπει ανέργους, φτώχεια και νέους να φεύγουν.
Την ίδια στιγμή, ανεμογεννήτριες και φωτοβολταϊκά απλώνονται μαζικά, συχνά χωρίς σοβαρό χωροταξικό σχέδιο, προκαλώντας αντιδράσεις. Για πολλούς κατοίκους, η ανατίναξη των εκσκαφέων δεν είναι απλώς μια τεχνική διαδικασία. Είναι μια συμβολική πράξη. Η επιβεβαίωση ότι η κυβέρνηση επέλεξε την «πράσινη μετάβαση» χωρίς να εξασφαλίσει εναλλακτική.
Τη στιγμή ακριβώς που η ενεργειακή ασφάλεια θα έπρεπε να είναι προτεραιότητα, η Ελλάδα καταστρέφει τον μοναδικό εγχώριο ενεργειακό πόρο που τη στήριξε για δεκαετίες. Ο λιγνίτης δεν θα εξορυχθεί ποτέ ξανά. Θα μείνει για πάντα θαμμένος στο υπέδαφος, και μαζί του, μια ολόκληρη εποχή.
